Veelgestelde vragen

4 mei

Kan ik aanwezig zijn bij de Nationale Herdenking op de Dam?

De Nationale Herdenking op de Dam is vrij toegankelijk. Het is niet nodig om een reservering te maken of je vooraf aan te melden.

Route en parkeren Nationale Herdenking op de Dam

Door de gewijzigde verkeerssituatie in Amsterdam is het helaas niet mogelijk om op 4 mei te parkeren in de parkeergarages Bijenkorf en Rokin.

Voor de actuele parkeer- en verkeerssituatie in Amsterdam kunt u www.amsterdam.nl/parkeren-verkeer raadplegen.

Wie herdenken we op 4 mei?

Tijdens de Nationale Herdenking op 4 mei herdenken we de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, de koloniale oorlog in Indonesië en van oorlogssituaties en vredesmissies nadien.

Lees hier meer over wie en wat we herdenken op 4 mei. 

Voor wie worden er kransen gelegd tijdens de Nationale Herdenking op de Dam?

Tijdens de Nationale Herdenking worden op de Dam kransen gelegd voor alle oorlogsslachtoffers. Dkoning en de koningin leggen de eerste krans namens de gehele Nederlandse bevolking. Deze krans wordt gelegd vlak voor de twee minuten stilte. Na het Wilhelmus leggen overlevenden kransen voor de verschillende groepen oorlogsslachtoffers. Ook door Nederlandse autoriteiten worden kransen gelegd.  

Lees hier meer over de kranslegging op 4 mei. 

Hoe laat sluiten de winkels op 4 mei?

De winkels sluiten op 4 mei om 19.00 uur. Dit is vastgelegd in de Winkeltijdenwet.  

Kan ik aanwezig zijn bij de herdenkingsbijeenkomst in De Nieuwe Kerk?

De herdenkingsbijeenkomst op 4 mei in De Nieuwe Kerk in Amsterdam is een besloten bijeenkomst waar 1.700 genodigden aanwezig zijn. De bijeenkomst is bedoeld voor overlevenden en nabestaanden van de Tweede Wereldoorlog.

De herdenkingsbijeenkomst is live te volgen via de televisie (NPO 1). 

Lees meer over de Nationale Herdenking.

Wat is het vlaggenprotocol op 4 mei?

Op 4 mei hangen we in Nederland de vlaggen halfstok als teken van eerbied en respect voor oorlogsslachtoffers. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei roept iedereen op om de hele dag de vlag halfstok te hangen. De vlag die gebruikt wordt, is de Nederlandse driekleur zonder wimpel. Op 4 mei blijft de vlag halfstok hangen na de twee minuten stilte en wordt niet in top gehesen. 

Lees hier meer over het vlagprotocol op 4 mei. 

Zijn er richtlijnen voor het luiden van de klokken op 4 mei?

Kerkklokken mogen op 4 mei luiden vanaf 19.45 uur tot 19.59 uur. Om 20.00 uur is het overal twee minuten stil. 

Kan ik het fakkellogo gebruiken?

Het fakkellogo kunt u kosteloos en rechtenvrij gebruiken. Het is ook mogelijk om een gepersonaliseerd logo op te vragen.  

Download hier het fakkellogo en lees meer over de mogelijkheden. 

Kan ik de gedichten van Dichter bij 4 mei gebruiken?

U mag de gedichten van de winnaars van Dichter bij 4 mei gebruiken tijdens uw eigen herdenking. 

U kunt uiteraard ook zelf jongeren vragen om gedichten te schrijven, bijvoorbeeld leerlingen van de school die een monument in uw gemeente geadopteerd hebben. 

Lees hier meer over de gedichten.

Vinden de Nationale Herdenking en de Nationale Viering Bevrijding altijd plaats op 4 en 5 mei?

Ja. De regering besloot in 1968 om de Nationale Herdenking en de Nationale viering van de Bevrijding altijd te laten plaatsvinden op 4 en 5 mei. Dit besluit is genomen omdat voor verschillende religieuze groeperingen de rustdag op een andere dag in de week valt. Het Nationaal Comité houdt zich bij de organisatie van de Nationale Herdenking en de Nationale Viering van de Bevrijding aan dit besluit. Lokale organisaties kunnen hiervan afwijken. 

Lees hier meer over de geschiedenis van 4 mei.

Lees hier meer over de geschiedenis van 5 mei.

Hoeveel slachtoffers zijn er gevallen tijdens de Tweede Wereldoorlog en daarna? 

Ruim vijfenzeventig jaar na de bevrijding neemt de behoefte aan exacte gegevens omtrent slachtofferaantallen nog steeds toe. Helaas is het erg problematisch om absolute precisie te geven over het aantal slachtoffers van de Tweede WereldoorlogWel heeft het Nationaal Comité 4 en 5 mei uitgebreid onderzoek gedaan naar het aantal Nederlandse oorlogsslachtoffers sinds de Tweede Wereldoorlog: De doden tellen. 

Lees hier meer over het onderzoek De doden tellen. 

Waar kan ik de vrijheid-pin bestellen?

De vrijheid-pin kunt u bestellen in onze webshop. Met het dragen van de vrijheid-pin laat u zien dat u vrijheid belangrijk vindt.

5 mei

Vinden de Nationale Herdenking en de Nationale Viering Bevrijding altijd plaats op 4 en 5 mei?

Ja. De regering besloot in 1968 om de Nationale Herdenking en de Nationale viering van de Bevrijding altijd te laten plaatsvinden op 4 en 5 mei. Dit besluit is genomen omdat voor verschillende religieuze groeperingen de rustdag op een andere dag in de week valt. Het Nationaal Comité houdt zich bij de organisatie van de Nationale Herdenking en de Nationale Viering van de Bevrijding aan dit besluit. Lokale organisaties kunnen hiervan afwijken. 

Lees hier meer over de geschiedenis van 4 mei.

Lees hier meer over de geschiedenis van 5 mei.

Waar kan ik de vrijheid-pin bestellen?

De vrijheid-pin kunt u bestellen in onze webshop. Met het dragen van de vrijheid-pin laat u zien dat u vrijheid belangrijk vindt.

Is 5 mei een vrije dag?

Sinds 1990 is 5 mei een nationale feestdag die jaarlijks wordt gevierd, maar dit betekent niet automatisch dat het ook voor iedereen een vrije dag is. In een aantal cao’s is opgenomen dat 5 mei alleen in lustrumjaren, eens in de vijf jaar, een betaalde vrije dag is. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei is voorstander van een jaarlijkse nationale vrije dag voor iedereen op 5 mei. 

Wat is het vlaggenprotocol op 5 mei?

Op 5 mei mag de nationale vlag (zonder wimpel) van zonsopkomst tot zonsondergang in top. 

Lees hier meer over het vlagprotocol op 5 mei.

Kan ik met mijn band optreden op een Bevrijdingsfestival?

Jaarlijks vinden op veertien locaties in het land Bevrijdingsfestivals plaats. De organisatoren van deze festivals bepalen zelf de line-up. Wil je met je band optreden op een Bevrijdingsfestival? Neem dan contact op met de organisatie van het festival in jouw provincie.

Kijk op site van de Bevrijdingsfestivals voor meer informatie over het festival bij jou in de buurt

Kan ik met mijn bootje op de Amstel liggen tijdens het 5 mei-concert?

Wil jij met jouw bootje op de Amstel liggen tijdens het 5 mei-concert?  Kijk dan op deze pagina voor meer informatie.

Lees meer over het 5 mei-concert.

Waar vindt dit jaar de start van de Nationale Viering van de Bevrijding plaats?

Educatie

Is er een versie van het Denkboek beschikbaar voor leerlingen met een visuele beperking?

Voor leerlingen met een visuele beperking is er een Word- of pdfversie van het Denkboek beschikbaar. Indien je het bestand wil ontvangen, mail dan naar educatie@4en5mei.nl

Wat is nieuw in het 4 en 5 mei Denkboek editie 2026?

Deze editie is er in het Denkboek meer aandacht voor de thema’s herdenken en vrijheid:

  • Uitgebreide handleiding herdenken: hoe, waar, wanneer en waarom herdenken we?
  • Oorlog van iedereen: wat gebeurde er in andere landen tijdens de Tweede Wereldoorlog?
  • Een nieuw stripverhaal over de rol van de Koopvaardij
  • Kom op voor vrijheid: wat is vrijheid eigenlijk? Hoe kunnen kinderen zich hiervoor inzetten?
  • En nog veel meer nieuwe opdrachten, persoonlijke verhalen en weetjes!

Lees meer over het 4 en 5 mei Denkboek.

Hoe meld ik mijn school aan voor Adopteer een monument?

Je kunt je aanmelden voor Adopteer een monument via deze link. Op deze pagina kun je ook aangeven of jullie een gratis herdenkingspakket willen ontvangen. Hebben jullie vragen over het aanmeldproces? Mail dan naar contact@onderwijsservicecentrum.nl, dan worden jullie z.s.m. geholpen.

Wat houdt deelname aan Adopteer een monument in?

Samen met de klas kies je een oorlogsmonument uit onze database bij jullie in de buurt. Onder begeleiding van de leerkracht of docent, doet de klas onderzoek naar het verhaal achter het monument. Uiteindelijk organiseert de klas een herdenking bij het monument. Deelname aan het project is geheel kosteloos.

Als school kun je zelf de precieze invulling van de adoptie bepalen. Meer weten? Lees dan de docentenhandleidingen voor PO en VO.

Kunnen alleen scholen meedoen aan Adopteer een monument?

Adopteer een monument is een educatief project. Het lesmateriaal is gericht op groep 7 en 8 van het primair onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. In de praktijk komt het voor dat andere instellingen ook een verzoek doen om een monument te adopteren. Te denken valt aan Pabo’s, jeugdorganisaties of scoutingverenigingen. Het Nationaal Comité bekijkt per aanvraag of het verzoek aansluit bij de educatieve doelstellingen. Alleen als een adoptie een educatief doel dient, faciliteert het comité een deelnemer. Het is overigens aan eenieder vrij om te herdenken bij een oorlogsmonument.  

Lees meer over Adopteer een monument.

Kan een school ook een oorlogsgraf adopteren?

Ja, dit kan via de Oorlogsgravenstichting. Voor Adopteer een oorlogsgraf wordt hetzelfde lesmateriaal gebruikt als voor Adopteer een monument. Ook is het mogelijk om voor Adopteer een oorlogsgraf een bloemenbon aan te vragen.

Bezoek de website van de Oorlogsgravenstichting voor meer informatie over Adopteer een oorlogsgraf.

Is de school verantwoordelijk voor het onderhoud van het monument?

Nee. Adopteer een monument is een educatief project, waarbij leerlingen onderzoek doen naar het verhaal van het oorlogsmonument en vervolgens zelf een herdenking organiseren. Scholen (en dus leerlingen) mogen geen monumenten schoonmaken; monumenten kunnen dan beschadigd raken. Het onderhoud van een oorlogsmonument is doorgaans voorbehouden aan de gemeente waar het monument staat. 

Lees meer over Adopteer een monument.

Hoe kan een school het Denkboek bestellen voor de leerlingen?

Het 4 en 5 mei Denkboek editie 2026 is vanaf eind september te bestellen via deze pagina. Heb je vragen over het bestelproces? Mail dan naar contact@onderwijsservicecentrum.nl.

Lees meer over het 4 en 5 mei Denkboek.

Kunnen alleen scholen het 4 en 5 mei Denkboek bestellen?

Het Denkboek is bedoeld voor alle leerlingen in de bovenbouw van het primair onderwijs. Op aanvraag, en mits er nog voldoende exemplaren beschikbaar zijn, kan er een boekje besteld worden door anderen. Dit kan per mail via: educatie@4en5mei.nl.

Lees meer over het 4 en 5 mei Denkboek.

Kunnen meerdere scholen hetzelfde monument adopteren?

Ja. Een groot deel van het project vindt plaats in de klas, dus dat botst niet met andere scholen. Voorafgaand aan de (eigen) herdenking is afstemming met andere scholen, het lokale comité (en soms ook de gemeente) gewenst. Via de oorlogsmonumentendatabase kunt u zien welke scholen oorlogsmonumenten hebben geadopteerd. Daarnaast is het mogelijk dat scholen roulerend hetzelfde monument adopteren: het ene jaar is de ene school verantwoordelijk voor de herdenking, het andere jaar de andere school.  

Lees meer over Adopteer een monument.

Kan een school ook meerdere monumenten adopteren?

Ja. Een school kan meerdere monumenten adopteren. Meerdere klassen kunnen meedoen aan het project.  

Wat zit er in het herdenkingspakket van Adopteer een monument?

Met het vernieuwde herdenkingspakket maak je samen met je leerlingen een herdenkingskrans.  Leerlingen versieren de krans met een takje of bloem die ze meenemen naar school en voegen hun eigen persoonlijke boodschap toe. Tijdens jullie herdenking kunnen jullie deze herdenkingskrans neerleggen bij een monument. Het herdenkingspakket is gratis te bestellen via de aanmeldsite van het project.

In het herdenkingspakket vind je:
  • Basiskrans met 50 krammetjes en één rol binddraad om de krans te versieren
  • Twee rouwlinten om aan de krans te bevestigen, één rouwlint kun je personaliseren
  • 32 vrijheid-pins die de leerlingen kunnen opspelden tijdens de herdenking
  • Sticker voor op de deur van jouw school
  • Blad met herdenkingskaartjes (deze hoef je alleen nog uit te knippen)
  • Brief met een link naar de online pagina met inspiratie- en aanvullend lesmateriaal voor in de klas

Hoe kan ik een herdenkingspakket bestellen?

U kunt dit bestellen bij aanmelding óf herbevestiging van deelname aan het project. Aanmelden kan via deze link. Aan het begin van het nieuwe schooljaar ontvangen deelnemende scholen een uitnodiging voor herbevestiging en een optie om het herdenkingspakket te bestellen.  

Lees meer over Adopteer een monument

Wanneer ontvang ik het herdenkingspakket van Adopteer een monument?

Indien je bij de aanmelding een herdenkingspakket besteld hebt, ontvang je deze in de maand voorafgaand aan jullie herdenking. Heb je vragen over de levering van het herdenkingspakket? Neem dan contact op via contact@onderwijsservicecentrum.nl.

Kan de adoptieschool zelf een datum kiezen voor de herdenking?

Ja, het moment van de herdenking bepaalt u zelf. Eventueel in overleg met het 4 en 5 mei comité in uw gemeente.  

Let op! In de meivakantie is het lastig de kinderen in schoolverband bij de herdenking op 4 mei te betrekken. Het is dan mogelijk om bijvoorbeeld in de laatste weken van april met uw leerlingen naar het geadopteerde monument te gaan. 

Lees meer over Adopteer een monument

Waar kan ik de adoptie van het oorlogsmonument van mijn school terugvinden?

Dit is terug te vinden in de oorlogsmonumentendatabase. Hierin zijn ruim 4000 oorlogsmonumenten opgenomen. Op de pagina van een monument staat de naam van de school die het monument heeft geadopteerd. De adoptiescholen van Adopteer een oorlogsgraf worden niet vermeld op de website van de Oorlogsgravenstichting, maar zijn in bovengenoemde database te vinden. 

Lees meer over Adopteer een monument.

Welke rol hebben lokale comités en gemeenten in het project Adopteer een monument?

Dit verschilt per comité en gemeente. Scholen kunnen zelfstandig het project uitvoeren, maar lokale comités of gemeenten kunnen als initiatiefnemer ook scholen uitnodigen om deel te nemen aan het project. Lokale comités zijn erg belangrijk, omdat ze vaak direct contact hebben met scholen en al jaren samenwerken met scholen voor de herdenking bij een oorlogsmonument. In alle gevallen moet de school zich wel bij het Nationaal Comité aanmelden; alleen dan kan een herdenkingspakket met bloemenbon worden besteld. Lokale comités en gemeenten kunnen daarnaast de scholen persoonlijk enthousiasmeren en meer informatie geven, soms in de vorm van een gastles.  

De scholen die meedoen aan het project worden genoemd in de oorlogsmonumentendatabase op de website van het comité. In deze database kan op plaatsnaam gezocht worden om de oorlogsmonumenten in een bepaalde plaats te bekijken.

Lees meer over Adopteer een monument.

Wat is de didactische methode van Adopteer een monument?

Zijn er kosten verbonden aan het Denkboek?

Nee, het Denkboek is gratis te bestellen.

Lees meer over het 4 en 5 mei Denkboek.

Wanneer ontvang ik het Denkboek?

Begin januari 2026 ontvang je per mail alvast de digitale docentenhandleiding, zodat je de lessen goed kunt voorbereiden. Eind januari/begin februari 2026 leveren we de fysieke boeken op het opgegeven adres.
Vragen over de levering? Neem dan contact op via contact@onderwijsservicecentrum.nl.

Lees meer over het 4 en 5 mei Denkboek.

Hoe geef ik als school een adreswijziging door?

Adres- en contactwijzigingen met betrekking tot Adopteer een monument, 4 en 5 mei Denkboek en 4FREE kunnen worden doorgegeven via contact@onderwijsservicecentrum.nl.

Oorlogsmonumenten Beheer en behoud

Wie is verantwoordelijk voor onderhoud?

In bijna elke gemeente staan een of meerdere oorlogsmonumenten. Bij slecht onderhoud is het vaak onduidelijk wie verantwoordelijk is voor het opknappen van het monument. Probeer via het gemeentearchief, een lokaal 4 en 5 mei comité, de historische vereniging of de database van het Nationaal Comité 4 en 5 mei te achterhalen wie het monument heeft opgericht, wie de kunstenaar is en wanneer het is onthuld.

 

Of de gemeente direct verantwoordelijk is hangt af van de afspraken die er in het verleden zijn gemaakt. Vanaf pagina 46 uit de beleidshandreiking wordt uitgebreid ingegaan welke afspraken dit kunnen zijn. Als er geen afspraken zijn gemaakt en het monument op gemeentegrond staat, ligt zowel de praktische als financiële verantwoordelijkheid bij de gemeente. 

 

Lees meer over beheer en behoud van oorlogsmonumenten.

Wie is eigenaar van een oorlogsmonument?

Als een gemeente al lange tijd een oorlogsmonument onderhoudt, betekent dat niet automatisch dat de gemeente eigenaar is. Toch kan de gemeente in juridische zin wel als verantwoordelijke partij worden aangesproken.   

Aan het beheer en behoud van oorlogsmonumenten kleven verschillende juridische aspecten. Hier moet de beheerder en de gemeente rekening mee moet houden. Het gaat hier vooral om situaties waarin sprake is van verandering (aanpassing), verplaatsing of verwijdering (en vernietiging) van het monument. Aangezien de eigenaar beslist wat er met zijn eigendom gebeurt, zal hij dan ook bij het beheer en behoud betrokken worden. Want zonder goedkeuring van de eigenaar is restauratie niet toegestaan. 

  

Let op! Het eigendomsrecht is een absoluut recht. Dit houdt in dat de eigenaar zijn eigendomsrecht tegen iedereen kan ‘inroepen’. Het betekent ook dat de eigenaar vrij is om met zijn eigendom te doen en laten wat hij wil. Alleen is het zo dat de eigenaar niet in strijd met rechten van anderen mag handelen. Een voorbeeld daarvan is het auteursrecht van de maker, dat de eigenaar zal moeten respecteren. Het is daarom van groot belang te weten wie de eigenaar maar ook de maker is van het monument.  

 

Bovendien is het belangrijk om plannen voor een monument in goed overleg met direct betrokkenen te maken. Betrokkenen zoals nabestaanden, zij die jaarlijks een herdenking organiseren, omwonenden en overige geïnteresseerden kunnen namelijk bezwaar maken tegen een besluit van de eigenaar/gemeente.  

 

Lees hoofdstuk 3 van de beleidshandreiking voor meer inzicht in de juridische kant van beheer en behoud. 

 

Lees meer over beheer en behoud van oorlogsmonumenten.

Met welke vragen over beheer en behoud kan een gemeente zoal te maken krijgen?

Het beheer en behoud van oorlogsmonumenten wordt gemakkelijker wanneer rekening wordt gehouden met een aantal veelvoorkomende vragen waarmee een gemeente mee te maken kan krijgen. 

 

Anticipeer op gevoeligheden 

  • Besef dat het gaat om plaatsen van herdenking voor oorlogsslachtoffers. 
  • Houd rekening met omwonenden en bezoekers die de herdenkingen bijwonen.
  • Informeer belanghebbenden op tijd en duidelijk over de plannen ten aanzien van een oorlogsmonument. 

Gemeentelijke herindeling 

  • Denk bij het samengaan van gemeenten ook aan oorlogsmonumenten en de inbedding ervan in de lokale gemeenschap. 
  • Stel een plan op over de manier waarop de nieuwe gemeente recht wil doen aan de verschillende kleine herdenkingen. 

Evalueer of alle monumenten voor eeuwig behouden moeten blijven 

  • Overweeg de mogelijkheid van bewust ‘niets doen’. Geen actief onderhoud plegen hoeft nog geen actieve sloop te betekenen. 
  • Stel in geval van zo’n keuze duidelijke overwegingen op en verantwoordt de keuze aan de burgers. 
  • Wees duidelijk over de redenen om bepaalde monumenten niet meer te onderhouden. 

Lees meer over beheer en behoud van oorlogsmonumenten.

Hoe kan een gemeentelijk beheerplan voor oorlogsmonumenten eruit zien?

Een plan voor beheer en behoud begint allereerst met een inventarisatie van alle monumenten in de betreffende gemeente. In veel gevallen is namelijk niet bekend hoeveel monumenten zich binnen de gemeentegrenzen bevinden. Van elk monument worden bij voorkeur de volgende gegevens in de inventarisatie opgenomen: 

 

  • Locatiegegevens over de ontwerper/kunstenaar 
  • De naam van de eigenaar (wanneer het monument geen eigendom van de gemeente is) 
  • De persoon/groep/gebeurtenis die met het monument wordt herdacht 
  • De materialen waarvan het monument is gemaakt, evenals de opbouw van het monument
  • Een algemeen beeld van de staat van onderhoud
  • Verschillende foto’s van het monument 

Per monument is nu een dossier opgebouwd. Op basis hiervan kan er een onderhoudsstrategie opgesteld worden. Na een afweging welke monumenten zullen worden onderhouden, is het noodzakelijk vast te stellen of er achterstallig onderhoud is en of er regulier onderhoud nodig is. Het achterstallig onderhoud moet zijn uitgevoerd voordat een beheerplan voor regulier onderhoud wordt ontwikkeld. 

 

De volgende stap is het regelen van de praktische uitvoering van het onderhoud en/of de restauratie. Zo is duidelijk wie welke bijdrage levert aan het onderhoud.  

 

Lees verder in hoofdstuk 4 van de beleidshandreiking voor een uitgebreid stappenplan.   

 

Lees meer over beheer en behoud van oorlogsmonumenten.

Hoe om te gaan met initiatieven voor nieuwe monumenten?

In veel gemeenten ontstaan er om de zoveel tijd initiatieven om een nieuw monument op te richten. Gezien het feit dat er ruim 4000 oorlogsmonumenten in Nederland staan en het beheer en behoud hiervan met regelmaat te wensen overlaat, is het de vraag of er nog meer monumenten bij moeten komen. Bovendien kan het zo zijn dat voor de betreffende persoon of groep al een gedenkteken is opgericht.  

 

Onderzoek de noodzaak: 

  • Wenst de groep (of hun nabestaanden) die met het monument worden een nieuw monument?
  • Gaat er bij het monument actief herdacht worden? Kortom: gaat men het gebruiken?
  • Zijn er al andere monumenten voor dezelfde persoon/groep/gebeurtenis opgericht?
  • Zijn er al andere passende manieren om aan deze persoon/groep/gebeurtenis te herinneren? Bijvoorbeeld bij een bestaand monument.
  • Is de financiering voor de oprichting en het onderhoud op lange termijn gewaarborgd?
  • Is het eigenaarschap en de verantwoordelijkheid voor onderhoud vastgelegd? 

Lees meer over beheer en behoud van oorlogsmonumenten.

Hoe om te gaan met het noemen van namen op een monument?

Het noemen van namen op een monument kan gevoelig liggen. De spelwijze van een naam is niet altijd eenduidig bekend evenals geboorte- en overlijdensdata of de plaats van overlijden. Ook is niet altijd duidelijk of iemand een oorlogsslachtoffer is. Het Netwerk Oorlogsbronnen kan een vertrekpunt vormen voor verder onderzoek.

 

Lees meer over beheer en behoud van oorlogsmonumenten.

Mag een monument verplaatst worden?

De situatie kan ontstaan dat een monument ‘in de weg’ staat vanwege vernieuwingen in de openbare ruimte. Als er plannen zijn om veranderingen in de staat van een oorlogsmonument aan te brengen – inclusief verplaatsing – dient er contact te worden opgenomen met de kunstenaar en de eigenaar. Indien de kunstenaar is overleden, is het zaak om contact op te nemen met de erven aangezien auteursrecht tot 70 jaar na de dood van de kunstenaar geldt. De kunstenaar of de erven kunnen zich verzetten tegen aanpassingen van het monument. Pagina 51 in de beleidshandreiking gaat verder in op het auteursrecht. 

 

Ook is het raadzaam om direct betrokkenen op de hoogte te stellen van de nieuwe plannen en hen te betrekken in dit proces. Direct betrokkenen zijn nabestaanden, organisatoren van herdenkingen en basisscholen die in het kader van Adopteer een Monument het gedenkteken hebben geadopteerd. In het geval van verplaatsing is het van belang om met alle betrokken partijen overeenstemming te bereiken, voordat tot verplaatsing wordt overgegaan. 

 

Lees meer over beheer en behoud van oorlogsmonumenten

Hoe om te gaan met restauratie en onderhoud van monumenten?

In de meeste gevallen staan oorlogsmonumenten in de openbare ruimte. Op plekken met een bijzondere historische betekenis. Deze openbare locatie maakt het monument toegankelijk maar ook kwetsbaar. Allerlei factoren hebben invloed op deze objecten en kunnen ongewenste veranderingen en schade veroorzaken. Regen, wind, vorst en zonlicht veroorzaken verwering van de materialen van kunstwerken. De snelheid daarvan is afhankelijk van het materiaal en de mate van blootstelling. Algen, schimmels, mossen en planten kunnen de structuur van onder meer hout en steen verzwakken. Daarnaast zijn er verschillende vormen van vandalisme. De meest extreme vorm is moedwillige vernieling, maar ook graffiti en bekrassing komen veel voor. Diefstal van met name kleinere beelden neemt toe en is vaak gericht op het materiaal waarvan het monument is gemaakt. Een bekend voorbeeld is koperdiefstal.

In de beleidshandreiking (vanaf pagina 78) worden verschillende soorten materialen en de daarbij horende risicofactoren besproken. 

 

Onderhoud van oorlogsmonumenten kan worden uitbesteed, maar het is belangrijk dat de kwaliteiten van het onderhoudsbedrijf in kaart zijn gebracht. Zorg dat het onderhoud gedocumenteerd wordt. Neem vooraf en achteraf foto’s van het monument. Wanneer restauratie aan de orde is, schakel dan erkende, gespecialiseerde restauratoren in. 

 

Lees meer over beheer en behoud van oorlogsmonumenten

Hoe om te gaan met vernielingen van monumenten?

Helaas kan het voorkomen dat oorlogsmonumenten worden vernield. Als gemeente is het zinvol om voorbereid te zijn op de gevoeligheden die dit met zich meebrengt. Het is verstandig om het monument op korte termijn te herstellen en bij dit herstel alle betrokken partijen – zoals kunstenaar en nabestaanden – te betrekken. Het is tevens aan te raden om een gespecialiseerd onderhoudsbedrijf in de arm te nemen. 

 

In het geval van vandalisme of diefstal is het daarnaast raadzaam om aangifte te doen en om de achtergrond van het voorval te onderzoeken. Als er sprake is van racisme, is het verstandig om hier melding van te maken bij het Meldpunt Discriminatie. Breng dan tevens de betekenis van het monument extra onder de aandacht bij de lokale samenleving zodat gevoeligheden die samenhangen met dit erfgoed in de toekomst voorkomen kunnen worden. 

 

Lees meer over beheer en behoud van oorlogsmonumenten.

Vrijheidsmaaltijden

Hoe kan ik het e-mailadres van mijn account aanpassen?

Stuur vanaf je huidige e-mailadres een bericht naar vrijheidsmaaltijden@4en5mei.nl met het verzoek je e-mailadres te wijzigen en vermeld daarbij het nieuwe adres. Wij passen het aan en sturen je op het nieuwe e-mailadres een link om je account opnieuw in te stellen.

Kan ik meerdere maaltijden organiseren?

Ja, dat kan!
Maak elke maaltijd wel als aparte Vrijheidsmaaltijd aan.
In je account:
  1. Klik linksboven op het menu.
  2. Ga naar Vrijheidsmaaltijden.
  3. Je ziet je bestaande locatie. Via de knop ‘Nieuw’ (rechtsboven) maak je een nieuwe maaltijd/locatie aan.
  4. Per maaltijd kun je afzonderlijk bestellingen plaatsen.

Wanneer komt mijn bestelling?

Dat hangt af van de vervoerder.

Je ontvangt per mail updates over de bezorging, inclusief een track & trace link, zodat je de bezorgtijd kunt volgen.

Hoeveel soep kan ik bestellen?

In één blik soep zitten drie porties. Bestel het aantal porties dat aansluit bij het verwachte aantal bezoekers.

Voorbeeld: verwacht je 30 bezoekers, bestel dan 30 porties -> je ontvangt 10 blikken.

Tot wanneer kan ik bestellen?

Voor de editie van 2026 kun je bestellen t/m 29 maart 2026.

Waar kan ik bestellen?

De Vrijheidsmaaltijd middelen, zoals placemats, gesprekskaartjes en de Vrijheidssoep, kun je bestellen via mijnvrijheidsmaaltijden.nl.

Klik op jouw aangemelde Vrijheidsmaaltijd. Je ziet dan de gegevens van je maaltijd en rechts het blok ‘Bestellingen’. Rechtsboven staat een plusteken (+); via die knop kom je in de bestelmodule en kun je jouw bestelling plaatsen.

Waar kan ik subsidie aanvragen?

Subsidie vraag je aan via Vfonds. Stichtingen en verenigingen in het Koninkrijk der Nederlanden met een zakelijk bankrekeningnummer kunnen aanvragen. Er zijn twee regelingen:

  • 25–49 personen -> € 350,00
  • 50 personen of meer -> € 1.000,00

Check of je in aanmerking komt via de Vfonds Quickscan.

Wat kost het organiseren van een maaltijd?

Het organiseren van een Vrijheidsmaaltijd kent geen verplichte kosten. De middelen die het Nationaal Comité aanbiedt zijn gratis. Ben je een stichting of vereniging en organiseer je een maaltijd voor minimaal 25 mensen, dan kun je subsidie aanvragen bij Vfonds voor bijvoorbeeld tafels, stoelen, extra eten, decoratie of een spreker.

Hoe meld ik mijn Vrijheidsmaaltijd aan?

Heb je eerder een maaltijd georganiseerd? 
Log in op mijnvrijheidsmaaltijden.nl en geef aan dat je dit jaar opnieuw een maaltijd organiseert. Controleer daarbij meteen je gegevens.

Ben je nieuw? Welkom!
Meld je aan via het aanmeldformulier.
Daarna krijg je toegang tot mijnvrijheidsmaaltijden.nl.

Let op:

  • Bestellen kan tot 29 maart 2026.
  • Aanmelden kan daarna nog wel, maar dan kun je geen middelen meer bestellen.
  • De Vfonds regeling sluit uiterlijk 16 maart (op = op).

Hoe organiseer ik een Vrijheidsmaaltijd?

Een Vrijheidsmaaltijd hoeft niet ingewikkeld te zijn! Het draait vooral om:
  • samenkomen,
  • praten over vrijheid en onvrijheid,
  • nieuwe mensen ontmoeten,
  • en samen genieten van een kopje Vrijheidssoep (of iets anders).

Wil je hulp?

Wat kost de soep?

De soep is gratis, net als de andere Vrijheidsmaaltijden‑middelen (posters, placemats en gesprekskaartjes). Voorwaarde is wel dat:
  • je een Vrijheidsmaaltijd organiseert;
  • je deze aanmeldt bij het Nationaal Comité 4 en 5 mei;
  • de maaltijd plaatsvindt op 5 mei.

Hoe neem ik contact op met een kwartiermaker?

Zodra je jouw Vrijheidsmaaltijd voor 2026 hebt aangemeld, krijg je toegang tot de online omgeving voor Vrijheidsmaaltijden. Daar word je gekoppeld aan een kwartiermaker in jouw regio en kun je eenvoudig contact met hen opnemen. Wil je vóór je aanmelding al met een kwartiermaker spreken? Bekijk dan deze pagina voor de contactgegevens.

Wat moet ik doen als er geen kwartiermaker in mijn regio actief is?

Het kan zo zijn dat er op dit moment (nog) geen kwartiermaker actief is in jouw regio. In dat geval is het Nationaal Comité jouw aanspreekpunt en kun je met al jouw vragen bij ons terecht.
Je kunt jouw vragen stellen door in te loggen in de online omgeving van de Vrijheidsmaaltijden, waar je toegang toe krijgt zodra je jouw Vrijheidsmaaltijd voor 2026 hebt aangemeld.
Heb je geen toegang meer tot de community? Stuur dan jouw vraag per e-mail naar vrijheidsmaaltijden@4en5mei.nl.

Wat doen kwartiermakers?

Kwartiermakers zijn personen of organisaties die actief zijn in verschillende gemeenten en die de Vrijheidsmaaltijden in hun regio extra aanjagen. Zij zijn ook het aanspreekpunt voor organisatoren. Zij kunnen advies geven over de organisatie, meedenken met de invulling van het programma of misschien zelfs een locatie zoeken. Bekijk hier of er een kwartiermaker in jouw regio actief is.

Wie organiseren Vrijheidsmaaltijden?

Iedereen kan zich aanmelden als organisator van een Vrijheidsmaaltijd; particulier, vereniging, bedrijf of comité. Om gebruik te maken van de hulpmiddelen, zoals blikken Vrijheidssoep, placemats en gesprekskaartjes, voor het organiseren van een vrijheidsmaaltijd is het belangrijk dat je je hier aanmeldt.

Wat is de Vrijheidssoep / wat is het recept?

De Vrijheidssoep is een speciaal gerecht dat elk jaar door een andere bekende chef wordt ontwikkeld voor de Vrijheidsmaaltijden op 5 mei.
In 2026 is dit Janny van der Heijden. Zij ontwikkelde een wittebonensoep waar je zelf kleur aan kunt geven. Haar verhaal vind je hier.

Waar zijn de blikken Vrijheidssoep verkrijgbaar?

De blikken soep zijn niet ‘los’ te bestellen bij het Nationaal Comité 4 en 5 mei. De Vrijheidssoep is onderdeel van de verschillende Vrijheidsmaaltijden die er in het land plaatsvinden. In de aanloop naar 5 mei wordt de speciale kaart met Vrijheidsmaaltijden gepubliceerd. Het recept van de Vrijheidssoep is vanaf april beschikbaar.

Waar kan ik een Vrijheidsmaaltijd bezoeken?

In heel het land worden op 5 mei Vrijheidsmaaltijden georganiseerd. Bekijk deze kaart om te zien waar er bij jou in de buurt een Vrijheidsmaaltijd plaatsvindt. 

Wat is een Vrijheidsmaaltijd?

Een Vrijheidsmaaltijd is een maaltijd die je samen eet op 5 mei, de dag dat we vieren dat we in Nederland in vrijheid kunnen leven. Aan de eettafel van een Vrijheidsmaaltijd ontmoet je nieuwe gezichten, vinden we elkaar in de verhalen die we delen en veranderen onbekenden in bekenden. Samen eten is dé manier om elkaars wereld beter te leren kennen. Vrijheidsmaaltijden worden in Nederland en het Caribisch gebied georganiseerd.

Een Vrijheidsmaaltijd bestaat uit de volgende onderdelen:

  • De Vrijheidsmaaltijd vindt plaats op 5 mei
  • De Vrijheidsmaaltijd initieert gesprekken over onder andere vrijheid en onvrijheid
  • De Vrijheidsmaaltijd staat in het teken van verbinding.

Lees meer over de vrijheidsmaaltijden.

Kan ik een Vrijheidsmaaltijd ook op een andere dag dan 5 mei organiseren?

Je mag natuurlijk op een andere dag iets organiseren, maar de Vrijheidsmaaltijden-middelen worden alleen verstrekt aan Vrijheidsmaaltijden die plaatsvinden op 5 mei. Ook de Vfonds‑subsidie geldt uitsluitend voor Vrijheidsmaaltijden op 5 mei. Meer informatie vind je op de website van Vfonds.

Waar kan ik terecht voor vragen, advies of hulp over Vrijheidsmaaltijden?

Zodra je jouw Vrijheidsmaaltijd voor 2026 hebt aangemeld, krijg je toegang tot de online omgeving voor Vrijheidsmaaltijden. Daar word je gekoppeld aan een kwartiermaker in jouw regio en kun je eenvoudig contact met hen opnemen voor vragen. Kwartiermakers geven advies over de organisatie, kunnen meedenken met de invulling van het programma of misschien zelfs een locatie zoeken. Wil je vóór je aanmelding al met een kwartiermaker spreken? Bekijk dan deze pagina voor de contactgegevens. Is er geen kwartiermaker actief in jouw regio of woonplaats, neem dan contact op met het Nationaal Comité 4 en 5 mei via de online omgeving of per e-mail via vrijheidsmaaltijden@4en5mei.nl. 

Staat je vraag er niet bij?

Neem dan contact met ons op via dit contactformulier.

Velden gemarkeerd met een asterisk (*) zijn verplicht.

Tooltip contents