Wie en wat herdenken we?

Tijdens de Nationale Herdenking worden er kransen gelegd voor oorlogsslachtoffers. Op 4 mei om precies 20.00 uur is het twee minuten stil: treinen stoppen, auto’s staan langs de weg en miljoenen mensen doen mee. Op een herdenking ergens in het land, thuis voor de buis, op het sportveld of op een andere plek. Maar wie of wat wordt eigenlijk herdacht?

Om toe te lichten wie we herdenken op 4 mei, is een tekst opgesteld. Voorafgaand aan de twee minuten stilte wordt deze tekst door de ceremoniemeester op de Dam in Amsterdam voorgelezen. De tekst luidt als volgt:

Tijdens de Nationale Herdenking herdenken we allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord; zowel tijdens de Tweede Wereldoorlog en de koloniale oorlog in Indonesië, als in oorlogssituaties en bij vredesoperaties daarna. De Holocaust, oorlogsgeweld, terreur en onderdrukking hebben in onze samenleving diepe sporen achtergelaten. Alle herinneringen en emoties komen samen tijdens de Nationale Herdenking.

Daarbij beseffen wij dat bij gewapende conflicten, zoals op dit moment in vele delen van de wereld, tot op de dag van vandaag onschuldige slachtoffers vallen. Zo dadelijk om acht uur is het overal in Nederland stil.

Twee minuten, waarin we ons realiseren dat wij hier, in vrijheid, twee minuten stil kunnen en mogen zijn. Wij doen dat in blijvende dankbaarheid jegens allen, die waar ook ter wereld hun leven hebben gegeven voor onze vrijheid.

Na het uitspreken van deze tekst, klinkt het taptoesignaal en start de twee minuten stilte. Hierna worden bij het Nationaal Monument op de Dam kransen gelegd voor verschillende groepen slachtoffers:

• mensen van het verzet
• vervolgden
• burgerslachtoffers in Nederland
• burgerslachtoffers in Azië
• en militairen en koopvaardijpersoneel

De eerste herdenking in 1946 was gewijd aan de slachtoffers die in het verzet zijn omgekomen. In de loop der tijd is die groep uitgebreid met de andere slachtoffergroepen, en is de tekst ook enkele malen gewijzigd om helder te verwoorden bij wie we stil staan op 4 mei. De laatste wijziging is van 2024, toen zijn de woorden ‘Holocaust’ en ‘emoties’ toegevoegd aan de tekst.

Sinds de Tweede Wereldoorlog is er wereldwijd nog geen dag geweest zonder oorlog. Hierdoor vallen tot op de dag van vandaag onschuldige slachtoffers. Ook dat realiseren wij ons op 4 mei.