Adopteer een monument

Herdachte groepen: Algemeen, Allen, Verzet Nederland
Ontwerper: Kees van Renssen (04-10-1941)
Adopteer dit monument.
Dit monument is in schooljaar 2017-2018 geadopteerd door OBS De Lisdodde.
Dit monument is in schooljaar 2017-2018 geadopteerd door Esdal College.

Emmen, oorlogsmonument (foto: Bert Springer)

Het monument

Vorm en materiaal
Het oorlogsmonument in Emmen is een beeld van keramieken tegels. Het stelt een opengescheurde archiefdoos voor. In de archiefdoos bevinden zich fragmenten van archiefstukken van de gemeente Emmen en het gedicht Het Lied der Achttien Doden van Jan Campert.

Tekst
De tekst van het gedicht luidt:

Het Lied der Achttien Doden

Een cel is maar twee meter lang
En nauw twee meter breed,
Wel kleiner is het stuk grond
Dat ik nu nog niet weet,
Maar waar ik naamloos rusten zal,
Mijn makkers bovendien,
Wij waren achttien in getal,
Geen zal de avond zien.

O lieflijkheid van lucht en land
Van Hollands vrije kust,
Eens door den vijand overmand
Vond ik geen uur meer rust.
Wat kan een man, oprecht en trouw,
Nog doen in zulk een tijd?
Hij kust zijn vrouw, hij kust zijn kind
En strijdt den ijd'len strijd.

Ik wist de taak, die ik begon,
Een taak van moeiten zwaar,
Maar 't hart, dat het niet laten kon,
Schuwt nimmer het gevaar.
Het weet hoe eenmaal in dit land
De vrijheid werd geëerd,
Voordat een vloek'bre schennershand
Het anders heeft begeerd.

Voordat, die eden breekt en bralt
Het misselijk stuk bestond,
En Hollands landen binnenvalt
En brandschat zijnen grond;
Voordat, die aanspraak maakt op eer
En zulk Germaans gerief,
Ons volk dwong onder zijn beheer
En plundert als een dief.

De Rattenvanger van Berlijn
Pijpt nu zijn melodie;
Zowaar als ik straks dood zal zijn,
De liefste niet meer zie.
En niet meer breken zal het brood
Noch slapen mag met haar,
Verwerpt al wat hij biedt of bood,
Die sluwe vogelaar!

Gedenkt, die deze woorden leest
Mijn makkers in den nood,
En die hun nastaan 't allermeest,
In hunnen rampspoed groot,
Gelijk ook wij hebben gedacht,
Aan eigen land en volk,
Er komt een dag na elke nacht,
Voorbij trekt ied're wolk.

Ik zie hoe 't eerste morgenlicht
Door 't hoge venster draalt,
Mijn God, maak mij het sterven licht,
En zo ik heb gefaald,
Gelijk een elk wel falen kan,
Schenk mij dan Uw gena,
Opdat ik heen ga als een man
Als 'k voor de lopen sta.

Symboliek
De opengescheurde archiefdoos staat symbool voor het feit dat er in archieven nog vele stukken bewaard zijn gebleven die herinneren aan de Tweede Wereldoorlog. De kunstenaar Kees van Renssen wilde deze stukken aan de vergetelheid ontrukken.

Wijzigingen
In maart 2015 werd ontdekt dat het monument is beschadigd. Hierbij zijn op meerdere plekken stukken steen verdwenen. Het monument was de maanden daarvoor vanwege vernieuwing van het Marktplein afgeschermd. Uit foto's zou blijken dat het monument al hiervoor was beschadigd.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het oorlogsmonument in Emmen is opgericht ter nagedachtenis aan alle medeburgers die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen. Het gedenkteken waarschuwt tevens tegen onrecht en het gevaar van oorlog.

Al direct na de bezetting van ons land was verzetsgroep 'De Geuzen' actief in het Zuid-Hollandse Vlaardingen, Schiedam en andere plaatsen in de omgeving. Te weinig ervaring met ondergrondse strijdmethoden maakte echter een snel en gewelddadig eind aan hun verzetsactiviteiten. Op 13 maart 1941 werden vijftien Geuzen samen met drie leiders van de Februaristaking in Amsterdam door de bezetter op de Waalsdorpervlakte bij Den Haag gefusilleerd.

De namen en geboortejaren van de slachtoffers luiden:

A.J. de Haas (1903), W. van den Berg (1893), H. Wielenga (1904), F. Rietveld (1904), G. den Boon (1919), D. Kouwenhoven (1916), L. Langstraat ( 1909), B. IJzerdraat (1891), L. Keesmaat (1911), J. Kijne (1895), A. Kop, N.A. van der Burg (1904), R.B. van der Borden (1908), J.J. Smit (1910) en J. van den Ende (1918).

De dichter/schrijver Jan Campert schreef naar aanleiding van de ter dood veroordeling van deze verzetsmensen Het Lied der Achttien Doden. Zijn gedicht, dat indertijd grote ontroering in ons land teweegbracht, is aangebracht op het monument.

Oprichting
Het monument is geplaatst op initiatief van het 4 mei-comité uit Emmen.

Locatie
Het monument is geplaatst aan het Kerkpad in Emmen.

Bronnen

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht

Bijdragen

Gerda de Jong | 5 mei 2018

Bij de herdenking van 4 mei werd ook dit jaar het gedicht voorgelezen van Jan Campert.
Dat is begrijpelijk omdat het op het monument staat.
Toch zou ik u in overweging willen geven om een andere tekst te kiezen, waarin het herdenken gebeurt zonder de haatgevoelens, die in het gebruikte gedicht worden geuit.
Een mogelijkheid is wellicht om gebruik te maken van een gedicht van een jongere, zoals die geschreven zijn in het kader van dichterbij 4 en 5 mei.
Met dank voor uw aandacht en vriendelijke groet,
G. de Jong