Adopteer een monument

Herdachte groepen: Vervolgden Nederland, Burgerslachtoffers
Ontwerper: L.Schonitzer
Onthulling: 26 april 1949
Adopteer dit monument.

Zaandam, monument voor omgekomen werknemers van Polak & Schwarz (foto: Lammert Melk CC BY 3.0)
Zaandam, monument voor omgekomen werknemers van Polak & Schwarz (foto: Lammert Melk CC BY 3.0)

Het monument

Vorm en materiaal
Het monument voor omgekomen werknemers van Polak & Schwarz in Zaandam (gemeente Zaanstad) is een plaquette. De plaquette hangt bij de entree van 'Maison d'Essence'. Dit is het enige nog bestaande gebouw van de voormalige Zaandamse fabriek van Polak & Schwarz aan het Irene Vorrinkplein in Zaandam. Bij de plaquette hing een informatiebordje.

Tekst
De tekst op de plaquette luidt:

'1940 IN MEMORIAM 1945  

B. SCHWARZ DE FLES ECHTGENOTE VAN DE OPRICHTER
 
PROF. MR. DR. LEO POLAK PRESIDENT-COMMISSARIS  
DR. J.S. BRUSKE COMMISSARIS  
EVELINE BRONKHORST PH. POOL
PHILINE H. COHEN S.J. POP
E.P.A. COHEN D. PRESO
A. DAVIDS M.J. PRINS
S. DAVIDS M. DE ROOD
H. GROENMAN R.R.M. SOBERNHEIM
S. DE JONGH H. SONS-DE GORTER
F. KOETZER L. VAN THIJN
M. MORPURGO H. VAN WITSEN'.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het monument voor omgekomen werknemers van Polak & Schwarz in Zaandam (gemeente Zaanstad) herinnert aan 22 slachtoffers van de Holocaust en de Tweede Wereldoorlog. Onder hen professor Leo Polak, één van de bekendste Nederlandse filosofen van de twintigste eeuw, en drie leden van de familie Schwarz.

Zaandam was op 17 januari 1942 de eerste gemeente in Nederland van waaruit Joodse inwoners gewongen vertrokken.

Onthulling
Op 26 april 1949 werd de plaquette onthuld door Henriette Polak-Schwarz. Het monument is op 4 mei 2003 opnieuw onthuld.

 

De tekst op het informatiebord luidde:

'OP 4 MEI 2003 WERD DEZE PLAQUETTE VAN HET
VOORMALIGE GEUR- EN SMAAKSTOFFENBEDRIJF
POLAK & SCHWARZ OPNIEUW ONTHULD
TER NAGEDACHTENIS VAN ZIJN 22 JOODSE,
VOORNAMELIJK AMSTERDAMSE SLACHTOFFERS
VAN DE HOLOCAUST
IN DE TWEEDE WERELDOORLOG.
ZAANDAM WAS, OP 17 JANUARI 1942,
DE EERSTE GEMEENTE IN NEDERLAND
VANWAAR DE JOODSE INWONERS WERDEN
GEDWONGEN TE VERTREKKEN,
NAAR AMSTERDAM EN WESTERBORK.
BIJNA 180 JOODSE ZAANKANTERS
WERDEN SLACHTOFFER VAN DE
HOLOCAUST.'

Wijziging
Op 26 april 1949 werd de plaquette onthuld door Henriëtte Polak-Schwarz. Het monument was bevestigd op de gevel van het Compositielaboratorium. De plaquette was ontworpen door de heer L. Schonitzer en is gegoten door Metaalgieterij Holland in Amsterdam.

Tijdens de renovatie van het pand door de Verenigde Zaandamse Volkshuisvesting (ZVH) werd het monument teruggevonden. In overleg met de werkgroep Joodse Geschiedenis Zaanstreek is de plaquette aangebracht bij de ingang van het appartementencomplex. In 2003 is het monument, met daarbij een informatiebordje, opnieuw onthuld. Het informatiebordje is nadien gestolen.

Bronnen

'Monumenten Spreken'
Een korte documentaire over dit monument is hier te bekijken. Aanvullende informatie over de 28 monumenten in de Zaanstreek is te vinden op de website Monumenten Spreken.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht