Adopteer een monument

Herdachte groepen: Verzet Nederland
Onthulling: 25 februari 2005
Adopteer dit monument.
Dit monument is in schooljaar 2017-2018 geadopteerd door OBS Annie M.G. Schmidt.

Amsterdam, monument voor Dirk van Nimwegen (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)

Het monument

Vorm en materiaal
Het monument voor Dirk van Nimwegen is een plaquette met daarop een tekst.

Tekst
De tekst op de plaquette luidt:

'1904 DIRK VAN NIMWEGEN 1969
VERZETSMAN
EEN VAN DE INITIATIEFNEMERS VAN DE DOOR DE ILLEGALE CPN GEORGANISEERDE STAKING
VAN 25 FEBRUARI 1941, ALS PROTEST TEGEN DE JODENVERVOLGING DOOR NAZI-DUITSLAND.
DIRK VAN NIMWEGEN WERKTE BIJ DE STADSREINIGING AAN DE BILDERDIJKKADE.
HIJ DEED DE OPROEP OP DE NOORDERMARKT.
DE FEBRUARISTAKING WORDT ELK JAAR HERDACHT BIJ DE DOKWERKER.'

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het monument voor Dirk van Nimwegen is opgericht ter nagedachtenis aan Dirk van Nimwegen, één van de initiatiefnemers van de door de illegale CPN georganiseerde staking van 25 februari 1941, als protest tegen de jodenvervolging door de bezetter.

Dit was het eerste grootscheepse protest van de Nederlandse bevolking tegen het antisemitisme en de terreur van de bezetter. Deze protestactie wordt jaarlijks herdacht in het besef dat bescherming van vrijheden en mensenrechten onontbeerlijk is, zeker in tijden wanneer er sprake is van uitingen van onverdraagzaamheid en discriminatie.

In de periode voorafgaand aan de februaridagen van 1941 werd er door de bezetter steeds meer druk uitgeoefend op het politieke en economische leven en kregen de anti-joodse maatregelen een steeds grimmiger karakter. De NSB en WA gingen over tot het organiseren van provocaties in joodse buurten. Eigenaars van hotels en cafés werden gedwongen plakkaten op te hangen met de tekst 'Joden niet gewenscht', er werden marktkramen vernield, ruiten van winkels ingegooid en joden mishandeld. Op 11 februari 1941 kwam het op het Waterlooplein tot een ware veldslag, waarbij de WA'er Koot zwaargewond raakte. Enkele dagen later overleed hij aan zijn verwondingen. Als reactie hierop sloot de bezetter op 12 februari de oude joodse wijk af. Op maandag 17 februari ontstond er veel ophef over het feit dat bij de Nederlandse Scheepbouw Maatschappij in Amsterdam-Noord door loting een aantal ongehuwde arbeiders voor tewerkstelling in Duitsland werden aangewezen. Alle arbeiders verlieten de werf en ook op andere werven legden de arbeiders het werk neer.

Op woensdag 19 februari 1941 bestormde de Grüne Polizei ijssalon Koco van de Duitse joodse vluchtelingen Cahn en Kohn in de Van Woustraat. Toen de manschappen al schietend binnendrongen, werd bij hen ammoniak in het gezicht gespoten. Cahn en Kohn werden gearresteerd. Op bevel van Himmler, Seyss-Inquart en Rauter vonden in het weekend van 22 en 23 februari wraakacties plaats in de jodenbuurt. Tijdens een grootschalige razzia werden 427 jonge joodse mannen (in de leeftijd van 18 tot 35 jaar) bij hun gezinnen weggehaald en naar het Jonas Daniël Meijerplein gebracht. Van daaruit werden zij op transport gezet naar de concentratiekampen Buchenwald en Mauthausen. Zij stierven binnen een jaar aan mishandeling en ontberingen.

Als reactie op deze schokkende terreurdaad werd in de avonduren van 24 februari 1941 op de Noordermarkt een korte openluchtbijeenkomst gehouden, waaraan veel ambtenaren deelnamen. De circa 250 aanwezigen werden toegesproken door onder meer de gemeentearbeider Dirk van Nimwegen. Nog dezelfde nacht werd door de illegale Communistische Partij Nederland (CPN) het manifest 'Staakt, staakt, staakt !!!' opgesteld, dat in de vroege ochtenduren werd verspreid aan de poort van talrijke bedrijven. De oproep vond breed gehoor onder de Amsterdammers. Overal in de hoofdstad werd het werk neergelegd en ontstond een sfeer van spontane saamhorigheid onder de bevolking. Het openbaar vervoer kwam tot stilstand en bij nagenoeg alle andere gemeentelijke diensten werd het werk ook neergelegd. Er werd gestaakt bij de scheepsbouw en metaalbedrijven in Noord, bij Hollandia-Kattenburg en ook bij grootwinkelbedrijven als de Bijenkorf. Duizenden mensen bewogen zich die dag door het centrum van de stad. Een dag later breidde de staking zich uit tot de Zaanstreek, Kennemerland (Haarlem en Velsen), Hilversum, Utrecht en Weesp.

De bezetter reageerde furieus. Op 26 februari nam de 'Wehrmachtbefehlshaber' generaal Christiansen het gezag in de provincie Noord-Holland over. Op zijn bevel moest er bij onlusten en samenscholingen met scherp in de menigte geschoten worden. Op 27 februari gingen de stakers in Amsterdam, de Zaanstreek en daarbuiten weer aan het werk. In de weken daarna werden enige honderden stakers en vooral CPN'ers gearresteerd. Sommigen kwamen voor het vuurpeloton, anderen kregen langdurige gevangenisstraffen opgelegd. Desondanks kon het geweld van de bezetter deze eerste grote daad van verzet tegen racisme niet ongedaan maken.

Oprichting
De oprichting van de plaquette was een initiatief van buurtbewoners.

Onthulling
Het monument is onthuld op 25 februari 2005 door leerlingen van de Annie M.G. Schmidtschool.

Locatie
De plaquette is aangebracht aan de gevel van het Dirk van Nimwegencentrum, gelegen aan de Borgerstraat te Amsterdam.

Bronnen

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht