Adopteer een monument

Herdachte groepen: Algemeen
Onthulling: 8 november 1946
Adopteer dit monument.

Wassenaar, monument in de Dorpskerk (foto: Stichting Oud-Wassenaar)

Het monument

Vorm en materiaal
Het monument in de Dorpskerk te Wassenaar is een gedenksteen van witte natuursteen met in reliëf een viertal mensenfiguren.

Tekst
De inscriptie op de gedenksteen luidt:

'IN DANK AANGEBODEN DOOR
SCHEVENINGSE, KATWIJKSCHE
EN ANDERE VERDREVENEN
GEHUISVEST VAN 1943-1945.'

Symboliek
De geëvacueerde inwoners worden gesymboliseerd door drie personen, die met open armen worden opgevangen door de kerk, weergegeven in de figuur van een predikant.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het monument in de Dorpskerk te Wassenaar is een geschenk van de geëvacueerde inwoners van Scheveningen en Katwijk die in de periode 1943-1945 in Wassenaar onderdak vonden.

Om de westkust van het Duitse Rijk te vrijwaren van geallieerde invasies, werd op 14 december 1941 door het 'Oberkommando der Wehrmacht' (OKW) de order gegeven tot de bouw van de 'Neue Westwall'. De bezetter begon met de aanleg van fortificaties. Er werden drie sectoren ingesteld, waarvan één voor het gebied van Texel tot aan Wassenaar. Toen in de zomer van 1942 de definitieve plannen voor de kustverdediging van West-Europa werden vrijgegeven, sprak men niet meer over de 'Neue Westwall', maar over de 'Atlantikwall'. Op 14 juli 1942 werden vijftien havensteden uitgeroepen tot 'Verteidigungsbereich' en tevens werden er plannen vrijgegeven voor de bouw van permanente bomvrije bunkers, ook wel 'ständige' of 'festungsmäige' genaamd. Ook maakten kustbatterijen, luchtafweerbatterijen, geschutskazematten, hoofdkwartiercomplexen en verbandplaatsen deel uit van deze linie, die duizenden bouwwerken omvatte. Tot in 1945 is de linie uitgebouwd en versterkt tot een uiteindelijke lengte van 2700 km langs de gehele kust van Noorwegen tot aan de Frans-Spaanse grens.

Ten noorden van Wassenaar werd in de opbouw van de 'Atlantikwall' de 'Stützpunktgruppe' Katwijk ingericht. Deze diende ter verdediging van het tactisch belangrijke vliegveld Valkenburg en de kuststrook. Het vliegveld werd omgeven door een verdedigingsgordel van lichte luchtafweerbatterijen. Aan de noordzijde van de gemeente Wassenaar werden vanaf de zeereep tot aan de oostzijde van het vliegveld allerlei voorzieningen getroffen om een mogelijke invasie tegen te houden. Hierbij werd zoveel mogelijk gebruik gemaakt van waterhindernissen. Waar deze ontbraken, zoals aan de zuidzijde van het vliegveld, werd een tankgracht gegraven. Vanaf de Katwijkseweg bouwde de bezetter een antitankmuur. Deze liep door het bollenland en de duinen naar het strand. In de zeereep op de grens van Wassenaar en Katwijk lag een zware luchtafweerbatterij. Ten zuiden van Wassenaar werd de 'Stützpunktgruppe' Scheveningen ingericht, bestaande uit een kustbatterij.

Om de verdedigingswerken te kunnen bouwen, werd de Wassenaarse kuststrook vanaf april 1942 tot verboden gebied verklaard. Vanaf augustus 1942 moest de bevolking van verschillende kustplaatsen geëvacueerd worden naar andere plaatsen. De vissersplaatsen Scheveningen en Katwijk werden grotendeels ontruimd. Grote delen van de bebouwing direct aan de kust moesten worden gesloopt. Herkenningspunten zoals torens werden afgebroken en schootsvelden geruimd. Ook werden gedeelten van het Wassenaarse grondgebied, die behoorden bij de 'Stützpunktgruppen' Katwijk en Scheveningen, ontruimd. De evacuaties moesten in januari 1943 voltooid zijn.

Medio 1943 waren al 3.000 bewoners uit het Benoordenhout, via bemiddeling van het evacuatiebureau, bij de Wassenaarse bevolking ondergebracht. Ook vanuit Katwijk werden inwoners geëvacueerd naar Wassenaar. Tevens moesten de woningen van ongeveer 500 alleenstaanden, gepensioneerden en renteniers worden ontruimd, om plaats te maken voor grotere gezinnen waarvan het hoofd in Den Haag werkzaam was. Ook in het Willibrorduspension bracht men een aantal gezinnen onder. Tegen het einde van de oorlog vonden 4.795 evacués in Wassenaar onderdak.

Onthulling
Het monument is onthuld op 8 november 1946 door de heer De Kraa, namens de Scheveningse en Katwijkse geëvacueerden.

Locatie
De gedenksteen in aangebracht naast de toegang tot de consistoriekamer van de Hervormde Dorpskerk te Wassenaar.

Bronnen

  • Wassenaar in de Tweede Wereldoorlog van F.R. Hazenberg, A.N.W. Kenens, W.P. van der Krogt, R. van Lit en C.N.J. Neisingh. (Wassenaar, Stichting Wassenaar '40-'45, 1995). ISBN 90-802362-1-7;
  • Stichting Oud-Wassenaar.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht