Adopteer een monument

Herdachte groepen: Vervolgden Nederland, Verzet Nederland, Burgerslachtoffers, Militairen in dienst van het Ned. Kon. 1940-1945, Burgers voormalig Nederlands-Indië, Militairen in dienst van het Ned. Kon. na 1945, Koopvaardijpersoneel
Ontwerper: Cor van Kralingen (beeld); A.M. de Rouville (gebouwen); D. Haspels (Landschapsplan).
Onthulling: 18 oktober 1949
Adopteer dit monument.

Loenen, Ereveld Loenen (foto: Jan van den Heuvel)
Loenen, Ereveld Loenen (foto: B. van Bohemen/NIOD)
Loenen, Ereveld Loenen (foto: B. van Bohemen/NIOD)
Loenen, Ereveld Loenen - plaquette 'Centraal monument' (foto: B. van Bohemen/NIOD)
Loenen, inwijding van het ereveld Loenen door H.K.H. Prinses Wilhelmina (foto: Nederlandse Oorlogsgravenstichting)
Loenen, Ereveld Loenen - monument 'De Vallende Man' (foto: Nederlandse Oorlogsgravenstichting)
Loenen, Ereveld Loenen - 'Centraal monument' (foto: Jan van den Heuvel)
Loenen, Ereveld Loenen - entree (foto: Jan van den Heuvel)
Loenen, Ereveld Loenen - plaquette zeevaarders (foto: Jan van den Heuvel)
Loenen, Ereveld Loenen - kruis (foto: Jan van den Heuvel)
Loenen, Ereveld Loenen - kapel (foto: Jan van den Heuvel)
Loenen, Ereveld Loenen - 'Monument voor de onbekende verzetsstrijder' (foto: B. van Bohemen/NIOD)
Loenen, Ereveld Loenen - Wandbord Engelandvaarders (foto: Frits van Echten)
Loenen, Ereveld Loenen - kapel (foto: Pieter Marijnus)
Loenen, Ereveld Loenen (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)
Loenen, Ereveld Loenen - 'De Vallende Man' (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)
Loenen, Ereveld Loenen (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)
Loenen, Ereveld Loenen, grafsteen Onbekende Nederlander (foto: B. van Bohemen/NIOD)
Loenen, Ereveld Loenen (foto: B. van Bohemen/NIOD)
Loenen, Ereveld Loenen - 'Monument voor de onbekende verzetsstrijder' (foto: B. van Bohemen/NIOD)
Loenen, Ereveld Loenen - 'Monument voor de onbekende verzetsstrijder' (foto: B. van Bohemen/NIOD)
Loenen, Ereveld Loenen - urn Natzweiler monument (foto: B. van Bohemen/NIOD)
Loenen, Ereveld Loenen - Natweiler monument (foto: B. van Bohemen/NIOD)
Loenen, Ereveld Loenen, Natzweiler monument (foto: B. van Bohemen/NIOD)

Het monument

Vorm en materiaal
Het Ereveld Loenen (gemeente Apeldoorn) herbergt de graven van 4.000 oorlogsslachtoffers. Het dennenbos op de begraafplaats wordt doorsneden met slingerende paden, waaraan de graven zich bevinden onder een liggende, vlakke steen.

Het ereveld heeft een eenvoudige maar monumentale entree: twee lage rietgedekte gebouwen verbonden door een gebogen muur. In het entreegebouw bevindt zich een presentatie in woord en beeld over de Tweede Wereldoorlog, de concentratiekampen en de oorlogsbegraafplaatsen over de hele wereld. Bij de ingang is een breed pad aangelegd. Aan het einde van dit pad staat het monument 'De Vallende Man'. Het is een bronzen beeld van een achterovervallende, naakte mannenfiguur. Het beeld is geplaatst op een sokkel van Franse kalksteen.

Naast het beeld is een witte, rietgedekte kapel geplaatst. In het koor van deze kapel staat een eikenhouten schrijn, waarin 42 gedenkboeken worden bewaard met de namen van 125.000 Nederlandse oorlogsslachtoffers wiens stoffelijke resten nooit zijn gevonden. Eén boek ligt altijd opengeslagen. Dagelijks wordt een bladzijde omgeslagen door de opzichter van het Ereveld.

Langs de wanden van de kapel staan twee urnen: één met asresten uit het concentratiekamp Buchenwald, één met aarde uit de concentratiekampen Majdanek, Sobibor en Treblinka.

In de kapel bevindt zich ook een wandbord met de namen van de omgekomen Engelandvaarders. Dit wandbord hing tijdens de Tweede Wereldoorlog in 'Oranje Haven', het Londense trefpunt van de Engelandvaarders.

Tevens bevindt zich in de kapel een plaquette ter nagedachtenis aan hen die in het Verre Oosten tussen december 1941 en augustus 1945 een zeemansgraf vonden. Dit zijn onder andere de slachtoffers van een grote scheepsramp: op 18 september 1944 werd het Japanse troepentransportschip Junyo Maru bij Sumatra tot zinken gebracht door de geallieerden. Meer dan 5600 mensen verloren hier het leven, onder wie ongeveer 2500 Nederlandse krijgsgevangenen.

Achter de kapel staat een barakkensteen, uitgevoerd in graniet dat afkomstig is uit de steengroeve van het concentratiekamp Natzweiler. In een nis is een urn geplaatst met aarde afkomstig van de executieplaats van het kamp. Op de gedenksteen is een plaquette bevestigd.

Achter de kapel ligt een open heideveld met aan het einde een groot, wit kruis. Dit teken van rouw en bezinning staat in het hart van de erebegraafplaats.

Naast het kruis is het 'Centraal monument' van de Oorlogsgravenstichting geplaatst. Dit is een kalkstenen gedenksteen waarop een plaquette is bevestigd. Op de plaquette is in reliëf de Nederlandse leeuw aangebracht.

Op de bodem van een oude leemkuil in het bos bevindt zich het 'Monument voor de onbekende verzetsstrijder'. Het is een grote, komvormige kalkstenen schaal op een voetstuk. In het hart van de schaal is de Nederlandse leeuw uitgehouwen.

Teksten
De tekst op de plaquette in de kapel luidt:

'TER NAGEDACHTENIS AAN ALLEN, DIE ALS
ONDERDAAN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN
EEN ZEEMANSGRAF VONDEN IN HET VERRE OOSTEN.
DEC. '41 - AUG. '45
STICHTING HERDENKING
JUNYO MARU - SUMATRA 18.9.1986'.

De tekst op de barakkensteen luidt:

'17 IV 1943'
'GEBOUWEN IN STEEN VAN:
ONTVANGEN UIT 'T HART IN:
NATZWEILER
SYMBOOL VAN GEDENKEN DOOR'.

De tekst op de plaquette op de steen luidt:

'TER HERINNERING AAN
DE DODEN VAN NATZWEILER
1940 - 1945
NED. VER. VAN EX-POLITIEKE GEVANGENEN'.

De tekst op de plaquette op de kalkstenen gedenksteen luidt:

'OORLOGSGRAVENSTICHTING
OPDAT ZIJ MET
ERE MOGEN RUSTEN'.

De tekst op het voetstuk van de kalkstenen schaal luidt:

'AAN DE ONBEKENDE VERZETSSTRIJDER'.

De tekst in de rand van de schaal luidt:

'DEN VADERLANT GHETROUWE'.

Symboliek
'De Vallende Man' staat symbool voor allen die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben ingezet om Nederland te bevrijden en daarbij zijn doodgeschoten, geëxecuteerd, vermoord of gestorven in een van de concentratiekampen. Het staat ook voor hen die omkwamen bij gevechten, ten gevolge van bombardementen of andere oorlogshandelingen. De kalkstenen schaal staat symbool voor het offer dat het verzet heeft gebracht en is om die reden 'ondergronds' geplaatst.

Uitbreiding
In 1997 heeft de Oorlogsgravenstichting een stuk van bijna 17 hectare rondom het bestaande ereveld aangekocht. Elke Nederlander die volgens de statuten van de Oorlogsgravenstichting als oorlogsslachtoffer kan worden aangemerkt, kan op het ereveld begraven worden. Regelmatig vinden vanuit begraafplaatsen elders in ons land herbegravingen op het ereveld Loenen plaats. Om de capaciteit en het voortbestaan van de begraafplaats (de graven zullen nooit worden geruimd) te verzekeren, gaat de Oorlogsgravenstichting in 2012 beginnen met ontginnen en het inrichten als begraafplaats.

Informatie van de Oorlogsgravenstichting over slachtoffers

Achternaam Voornamen Geboren Overleden
Aa Carel Louis 15-02-1911 19-03-1945
Aafjes Nicolaas 31-08-1906 16-03-1944
Aalburg Adrianus 14-03-1908 04-03-1945
Aalders Jacobus 09-11-1923 02-12-1944
Aalders Klaas 26-11-1910 02-11-1944
Aalst Antonius Johannes Maria 20-11-1923 16-02-1945
Aalstede Andreas Bernardus 17-02-1909 28-11-1944
Aanraad Cornelus Adrianus Alphonsus 24-10-1924 27-10-1944
Aantjes Jacob 02-08-1920 12-05-1940
Aarem Herman 27-03-1921 19-03-1942

Weet u of er op dit monument een naam voorkomt die ook bij de Oorlogsgravenstichting bekend is? Ga dan naar de website van de Oorlogsgravenstichting, zoek de persoon in de database en koppel dit monument aan deze persoon. U moet hiervoor wel een account aanmaken bij de Oorlogsgravenstichting. Na de koppeling verschijnt de naam van het slachtoffer op deze pagina.

U kunt op de website van de Oorlogsgravenstichting ook zoeken op naam.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het Ereveld Loenen (gemeente Apeldoorn) herinnert aan alle Nederlanders die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen, en aan de vermisten van wie geen aanwijsbare laatste rustplaats bekend is.

In de archieven van de Oorlogsgravenstichting zijn 180.000 oorlogsdoden geregistreerd. Van 125.000 van hen zijn de stoffelijke resten nooit gevonden. Zij rusten in massagraven bij Japanse en Duitse concentratiekampen, vonden een zeemansgraf of werden vermoord in vernietigingskampen als Auschwitz-Birkenau en Sobibor. Op het ereveld zijn militairen begraven, maar toch vooral burgers, mannen zowel als vrouwen, in totaal bijna 3.700 mensen. De meesten zijn eerder op een andere plek begraven, maar dit is hun laatste rustplaats.

Het gaat om oorlogsslachtoffers die op verschillende plaatsen en onder uiteenlopende omstandigheden sinds 9 mei 1940 zijn omgekomen. Militairen uit de meidagen van 1940, krijgsgevangenen, verzetsstrijders, bombardementsslachtoffers, joodse burgers, Engelandvaarders, onderduikers, represailleslachtoffers, dwangarbeiders, concentratiekampslachtoffers, leden van de koopvaardij, slachtoffers van de Japanse bezetting van Nederlands-Indië, maar ook slachtoffers van latere conflicten, zoals de politionele acties in Nederlands-Indië, de Koreaoorlog én van vredesmissies.

In het concentratiekamp Natzweiler zaten de 'Nacht und Nebel'-gevangenen. Dit waren met name verzetsmensen uit Noorwegen, Frankrijk en Nederland. Het was de bedoeling van de SS deze gevangenen radicaal te laten verdwijnen door hen te fusilleren zonder een spoor achter te laten. Duizenden mensen stierven in de steengroeve. De namen van 125 Nederlanders die in dit kamp zijn omgekomen, zijn opgenomen in gedenkboek, deel 35.

Oprichting
In 1948 is men begonnen met de aanleg van het Ereveld Loenen. Op 18 oktober 1949 werd het ereveld ingewijd door Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Wilhelmina. Het was aanvankelijk vooral bedoeld voor Nederlanders die in Duitsland waren omgekomen. Later vonden ook herbegrafenissen plaats van slachtoffers uit Nederland en andere delen van de wereld, en van slachtoffers van de politionele acties, de Korea-oorlog, de acties op Nieuw-Guinea en, sinds de jaren tachtig, van de VN-vredesmissies.

Gemiddeld vinden er elk jaar nog achttien herbegrafenissen plaats, bijvoorbeeld omdat op een gewone begraafplaats een oorlogsgraf slecht onderhouden wordt of geruimd moet worden.

Meer dan 100 stenen hebben de vermelding ONBEKENDE NEDERLANDER.

Onthulling
Het wandbord met de namen van de omgekomen Engelandvaarders is door Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Wilhelmina aangeboden bij de officiële inwijding van het ereveld in 1949.

Het 'Monument voor de onbekende verzetsstrijder' is op 2 mei 1952 onthuld door mevrouw H.G. van Anrooy-de Kempenaer.

Het monument voor de slachtoffers van het concentratiekamp Natzweiler is op 5 september 1959 achter de kapel geplaatst.

Het eikenhouten schrijn met de 42 gedenkboeken is op 30 januari 1973 in de kapel geplaatst.

De plaquette voor de Nederlanders die in het Verre Oosten een zeemansgraf vonden is op 18 september 1986 in de kapel geplaatst.

Het 'Centraal Monument' van de Oorlogsgravenstichting is naast de kapel geplaatst in 1986.

Het monument 'De Vallende Man' is onthuld in 2006. Het eerste exemplaar van dit beeld werd in 1950 in opdracht van de Nederlandse Oorlogsgravenstichting vervaardigd voor het militaire erehof op de Rotterdamse begraafplaats 'Crooswijk'. Inmiddels staan er exemplaren van dit beeld in binnen- en buitenland op militaire erevelden.

De begraafplaats staat onder bescherming van de Oorlogsgravenstichting.

Locatie
Het Ereveld Loenen is gelegen aan de Groenendaalseweg, tussen de Woeste Hoeve en het dorp Loenen (gemeente Apeldoorn).

Bronnen

  • De heer Jan Heerze;
  • De Nederlandse Oorlogsgravenstichting;
  • www.apeldoornendeoorlog.nl;
  • Apeldoorn Monumenten van L.P. van Oppen e.a. (Apeldoorn, 1990);
  • Tekens aan de weg - Tekens aan de wand van C. Reitsma (Leeuwarden, 1980). ISBN 9033020009;
  • Ereveld Loenen van Jan Heerze, Jack Kooistra en Johan Teeuwisse (Den Haag, 1999);
  • Apeldoorn '40-'45, het verhaal achter de Apeldoornse oorlogsmonumenten van Jan Heerze en Jelle Reitsma (Apeldoorn, 2006).

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht

Bijdragen

Jan Ten hengel | 4 mei 2020

Leg een bloem bij dit monument

In verband met het coronavirus wordt het aangeraden om thuis te blijven. Om u toch de mogelijkheid te geven bloemen te leggen bij het monument in uw buurt kunt u dat via deze website doen.

Bloemen

Riek | 5 mei 2020

Voor mijn dierbare

Gita Kikkert | 5 mei 2020

"Voor mijn Opa, William Kikkert" (geb. 14 maart 1900, te Den Helder), die ik niet heb gekend maar gisteren op deze gedenkplek heb gevonden. Zijn naam is hier opgenomen in een van de 42 gedenkboeken, ter nagedachtenis aan hen die het zeemansgraf vonden. Hij is onderweg naar Nederland, aan boord van het hospitaalschip m.s. Oranje op de rode zee, overleden op 6 juni 1945. "Ik ben dankbaar en trots dat ik jouw naam in vrijheid mag beleven en doorgeven. Je kleindochter Gita

Lena | 4 mei 2020

In Loving Memory of my Opa (W.C. Meere) I thank you and others like you for all that you have sacrificed for our freedom.

B | 4 mei 2020

Ter nagedachtenis aan een stoere en dappere jongen. Helaas mocht je maar 17 worden. Rust in vrede.

Roel | 4 mei 2020

Net als José, voor opa Waterreus, en voor alle andere helden!

Luus | 4 mei 2020

In liefdevolle herinnering aan de moeder van mijn vader, Johanna Kloet-Kösters

Kim | 4 mei 2020

Een bloem voor alle slachtoffers en al hun nabestaanden wiens leven nooit meer hetzelfde was. Ik gedenk hen, en ben dankbaar voor mijn vrijheid.

José van Dijk | 4 mei 2020

Ter nagedachtenis aan alle slachtoffers van de tweede wereldoorlog en in het bijzonder aan mijn opa Hendricus Waterreus, die te werk gesteld werd in Duitsland en hiervandaan niet meer mocht terugkeren

Ineke Meijboom-Baggerman van Houweninge | 4 mei 2020

Ik gedenk mijn oom Bastiaan Baggerman van Houweninge, engelandvaarder, die helaas het niet gelukt is en onderschept is, samne met vrienden. Ik heb hem nooit gekend, maar bewonder zijn moed. Hij leeft voort in onze harten.

Sandra dreeijers | 4 mei 2020

K.H. Mollema | 4 mei 2020

Ter nagedachtenis aan Auke Mollema

Haidy | 4 mei 2020

Aan allen die de grootste offering gaven voor onze vrijheid.

LM Ouwehand | 4 mei 2020

Voor Johan Antonie Van de Vijver, neef van mijn nog levende moeder, gefusilleerd in Den Haag. We weten pas sinds twee jaar dat hij hier begraven is.

Herman Rademaker | 4 mei 2020

Omdat Tine het niet meer kan doen

Suzette hartog-been | 4 mei 2020

Ter gedachtenis aan JAN KRACHT. De broer van mijn oma .

Marcel Hamming | 4 mei 2020

Ter herinnering aan mijn grootvader, Jan Martinus Jansen. Rust in vrede.

Yvonne | 4 mei 2020

Blijf herdenken.

Erna | 4 mei 2020

R.I.P. voor Maarten Munnik

Jan en Jenny | 4 mei 2020

Deze bloem is voor onze grootvader Jan Meesters

Lisanne Vleugels | 4 mei 2020

Cocky | 4 mei 2020

Ik leg deze bloem ter nagedachtenis aan allen die hun leven gaven voor onze vrijheid.

Cees & Brigitte | 3 mei 2020

Ter nagedachtenis aan Johannes Groenendaal en alle andere oorlogsslachtoffers. Dank dat jullie hebben gestreden voor onze vrijheid.

Piet Straub | 3 mei 2020

Omdat lijflijk aanwezig zijn nu niet kan ben ik er zo toch symbolisch bij. De waarde van gedenken en herdenken is in deze tijden meer waardevol dan in andere jaren.

Marie-Thérèse Janssens | 3 mei 2020

Veel respect en nog meer dank!

M.Prins_Scholten | 3 mei 2020

Voor allen die gevallen zijn bij het verdedigen van onze vrijheid

Julia Bobeldijk | 3 mei 2020

Rust zacht. Voor altijd onze helden.

R.Schipper | 3 mei 2020

Ik leg deze bloem voor allen die voor onze vrijheid zijn omgekomen . En voor mijn opa J.A Schipper die ligt op ereveld Loenen. R Schipper Den-Haag

Daniëlle Walison-Schipper | 3 mei 2020

Ik leg deze bloem ter nagedachtenis aan alle mensen die hun leven hebben gegeven voor onze vrijheid, en in het bijzonder voor mijn overgrootvader J. A. Schipper die begraven ligt op Ereveld Loenen.

Kicky | 3 mei 2020

Voor allen die te vroeg gestorven zijn voor onze vrijheid

Heleen Maaskant | 2 mei 2020

Ilene van Brouwershaven | 2 mei 2020

Voor allen die voor onze vrijheid zijn gestorven.

Marleen van Laarhoven | 2 mei 2020

dankzij u hebben wij al die jaren in vrijheid mogen leven

Ilona | 2 mei 2020

Robin | 1 mei 2020

Voor alle die hebben gestreden voor onze vrijheid. En daar de hoogste prijs voor hebben betaald.

Anja Keurhorst | 1 mei 2020

Grote dankbaarheid aan allen die het mogelijk gemaakt hebben dat wij in vrede mogen en kunnen leven. Ondanks of misschien wel juist door de tijden waarin we nu leven voel je hoe belangrijk vrijheid is.

Hanneke Mostert | 1 mei 2020

Opdat wij nooit vergeten.......

Nancy Kleijn-Sprenkels | 1 mei 2020

Dank voor onze vrijheid

Thea Jibben | 30 april 2020

Voor mijn Oom Friso

Esther Philips | 30 april 2020

Deze bloem leg ik bij de urn met as uit Buchenwald omdat ik dat dit jaar niet persoonlijk kan doen. Uit respect voor allen op het Ereveld.

Sandra de Graaf | 30 april 2020

Deze bloem is voor Jacobus Verzijde. Overleden op 23-jarige leeftijd te Halberstadt.

| 30 april 2020

Willem Bruynseels | 29 april 2020

75 jaar vrijheid door hen die hun leven voor ons hebben gegeven... juist in deze tijd ervaren we hoe het is om door een vijand belaagt te worden. Het zijn de helden die de vijand onverschrokken tot aan de dood durven te bevechten! Nooit mogen wij vergeten....

Carola Hesseling | 29 april 2020

Deze bloem is voor Bernhard Roos. Hij was samen met mijn vader tewerkgesteld in Duitsland. Bij leven bezocht mijn vader ieder jaar het graf van Bernhard. Ik leg deze bloem uit zijn naam, ook voor alle anderen die op Ereveld Loenen liggen.

Marinus | 29 april 2020

Voor Marten Put, die vanwege zijn verzetswerk in Brummen de hoogste prijst moest betalen. Marten werd met 5 andere verzetshelden in de vroege ochtend van 13 april 1945 op Groot Engelenburg gefusilleerd door het commando-Pieters.

Marinus | 29 april 2020

Voor Maarten Munnik, die vanwege zijn verzetswerk in Brummen de hoogste prijst moest betalen. Maarten werd met 5 andere verzetshelden in de vroege ochtend van 13 april 1945 op Groot Engelenburg gefusilleerd door het commando-Pieters.

Brenda Maas-van der Meer | 29 april 2020

Deze virtuele bloem leg ik voor mijn oom: Mark Leijsen. Hij ligt op Ereveld Loenen nadat hij in Afghanistan is omgekomen op 7 september 2009. Ik mis hem nog steeds, maar gelukkig worden de herinneringen aan hem op meerdere manieren levend gehouden. ❤️

Erica de Bruijn | 28 april 2020

Mijn gedachten zijn bij de omgekomen militairen, strijders voor onze vrede.

Cas Jönsthövel | 28 april 2020

Voor mijn oom en naamgenoot.

Boudewijn & Floor | 28 april 2020

Lest we forget. In memory of Kursk & Mowgli.

Pieternella Spruytenburg Avrahami | 28 april 2020

In liefdevolle herinnering aan Willem van den Hoek, de Opa die ik niet heb gekend...

Dorland L. | 28 april 2020

Piet Walhout | 28 april 2020

Na de huidige tijd weet ook de huidige generatie wat vrijheid is.

Willeke van Brouwershaven-Hoeke | 28 april 2020

Voor opa Hoeke en opa Dijkstra en al diegene die hebben geleden & vaak hun leven hebben gegeven voor onze vrijdheid.

Mieke Smit | 28 april 2020

Voor opa en alle mensen die hun leven hebben gegeven voor de ander en voor onze vrijheid.