Adopteer een monument

Herdachte groepen: Verzet Nederland
Ontwerper: Peter Roovers (1902-1993)
Onthulling: 13 maart 1954
Adopteer dit monument.
Dit monument is in schooljaar 2017-2018 geadopteerd door RKBS St. Jozef.

Eede, Nationaal Monument 'De Nederlandse Maagd' (foto: Theo Snijders)
Eede, Nationaal Monument 'De Nederlandse Maagd' (foto: Theo Snijders)
Eede, Nationaal Monument 'De Nederlandse Maagd' (foto: Theo Snijders)
Eede, Nationaal Monument 'De Nederlandse Maagd' (foto : B. van Bohemen / NIOD)
Eede, Nationaal Monument 'De Nederlandse Maagd' (foto : B. van Bohemen / NIOD)
Eede, Nationaal Monument 'De Nederlandse Maagd' (foto: Theo Snijders)
Eede, Nationaal Monument 'De Nederlandse Maagd' (foto: Theo Snijders)
Eede, Nationaal Monument 'De Nederlandse Maagd' (foto: Theo Snijders)
Eede, Nationaal Monument 'De Nederlandse Maagd' (foto: Theo Snijders)
Eede, Nationaal Monument 'De Nederlandse Maagd' (foto: Theo Snijders)

Het monument

Vorm en materiaal
Het Nationaal Monument 'De Nederlandse Maagd' in Eede (gemeente Sluis) is een zuil, bekroond met een beeld van een staande vrouwenfiguur. In haar handen draagt zij het Nederlandse rijkswapen. Het geheel is vervaardigd uit tufsteen. Het gedenkteken is 4 meter 80 hoog, 1 meter 40 breed en 1 meter 40 diep. Het beeld is 1 meter 80 hoog.

Teksten
De tekst op het voetstuk luidt:

'HIER KEERDE
OP 13 MAART 1945
ONZE LANDSVROUWE
TERUG TOT HAAR VOLK'.

Symboliek
Beeldhouwer Peter Roovers omschreef zijn ontwerp als volgt: 'Als ergens iets bijzonders gebeurd is, en men wil dat niet vergeten, dan zou men, primitief gedacht, een paal in de grond slaan en er het feit op vermelden - Hier gebeurde het. - Zo in Eede, een grote paal (in dit geval een obelisk), met als versiering een meisjesfiguur, die het koninklijk wapen naar Nederland terugbrengt.'

Wijziging
In 1984 zijn drie onderdelen aan het monument toegevoegd.

1. Een brencarriër (rupsvoertuig van de geallieerden).

2. Een plaquette met de namen van de Canadese regimenten die daar gevochten hebben en verliezen hebben geleden.

De tekst op de plaquette luidt:

'THE ROYAL MONTREAL REGIMENT, THE CANADIAN SCOTTISH REGIMENT
THE REGINA RIFLE REGIMENT, THE ROYAL WINNIPEG RIFLES
17 TH DUKE OF YORK'S ROYAL CANADIAN HUSSARS
6 - 19 OTOBER 1944'.

3. Een plaquette van zwart natuursteen, bevestigd op een bakstenen gedenkmuur. De plaat vermeldt de namen van veertig oorlogsslachtoffers uit de toenmalige gemeente Aardenburg, waar Eede sinds 1942 bijhoorde. De muur is 2 meter hoog en 2 meter breed.

De tekst op de plaquette luidt:

'GEMEENTE AARDENBURG
SLACHTOFFERS VAN DE OORLOG 1940-1945
ZIJ HEBBEN DE BEVRIJDING NIET MOGEN BELEVEN.

Het plein heeft op 12 maart 2005 de naam 'Koningin Wilhelminaplein' gekregen. Op het naambord is de volgende tekst aangebracht:

'KONINGIN WILHELMINAPLEIN
KONINGIN WILHELMINA ZETTE OP 13 MAART 1945
IN EEDE EERSTE VOET TERUG OP NEDERLANDSE BODEM
NA HAAR VERBLIJF IN ENGELAND TIJDENS WO II.'

Bij het oorlogsmonument is een informatiebord van de ANWB geplaatst met de volgende tekst:

'TWEEDE WERELDOORLOG EEDE
DIT DRIELUIK VAN GEDENKTEKENS HERINNERT AAN
1. DE CANADESE REGIMENTEN DIE VAN 6 TOT 19 OKTOBER 1944
VOCHTEN VOOR DE BEVRIJDING VAN DE GEMEENTE AARDENBURG.
VOORAL DE EERSTE VIER REGIMENTEN LEDEN DAARBIJ
ZWARE VERLIEZEN.
2. DE BURGERS UIT DE GEMEENTE AARDENBURG DIE TIJDENS DE
TWEEDE WERELDOORLOG DOOR OORLOGSGEWELD
OM HET LEVEN KWAMEN
3. DE TERUGKEER VAN KONINGIN WILHELMINA NA VIJF JAAR
BALLINGSCHAP; OP 13 MAART 1945 ZETTE ZIJ IN EEDE DE EERSTE
VOET OP VADERLANDSE BODEM.'

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het Nationaal Monument 'De Nederlandse Maagd' herinnert de inwoners van Eede (gemeente Sluis) aan de dag waarop koningin Wilhelmina na een afwezigheid van bijna vijf jaar in Nederland terugkeerde. Met een plaquette worden veertig medeburgers herdacht die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen. Met een andere gedenkplaat worden de Canadese bevrijders in herinnering gebracht.

Toen koningin Wilhelmina naar Nederland terugkeerde, was de Tweede Wereldoorlog nog niet afgelopen. Na de bevrijding van Eede werd de grenslijn tussen België en Nederland provisorisch aangegeven door een witte meelstreep. Op de puinhopen van het verwoeste dorp werd een nationale vlag geplaatst. Op 13 maart 1945 stak de vorstin vanuit België bij het Zeeuws-Vlaamse grensdorp Eede de grens over.

Koningin Wilhelmina schreef er zelf dit over: 'Zo kwamen wij dan de morgen van de dertiende maart bij Eede aan de Nederlandse grens, die ik te voet overschreed. Na een ontroerende verwelkoming door de aanwezigen ging het Nederland in. Waar ik ook kwam, dezelfde aandoening en geestdrift. Overal bloemen, geschenken en attenties van allerlei aard.' Later bezocht de vorstin Breda en het onder water gelopen Walcheren, waarvan ze zeer onder de indruk bleek: 'Het was een koude, onvergetelijke tocht. Welk een tragische aanblik bood nu het eens zo schilderachtige Walcheren: één groot watervlak zover men kon kijken, met overal verdronken torens en boerderijen, en bomen die geen jong groen meer zouden geven.'

Oprichting
Al drie dagen na de grensoverschrijding door de koningin werden plannen gemaakt voor de oprichting van een gedenkteken. De burgemeester van Aardenburg richtte zich per brief tot de Commissaris van de Koningin in Zeeland met de mededeling dat men een monument in Eede wilde plaatsen. Er werd geld ingezameld en een opdracht verstrekt aan de beeldhouwer Peter Roovers.

De secretaris van de Provinciale Commissie was een van de elf nieuw ingestelde provinciale commissies die, samen met een Centrale Commissie, de minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen adviseerden over de oprichting van oorlogsmonumenten. Hij meldde het plaatselijke comité dat Roovers 'zijn bemoeienissen met dit monument moet staken'. Dit lag echter buiten de bevoegdheden van de commissie en Roovers behield de opdracht. Uiteindelijk werd zijn derde ontwerp ten uitvoering gebracht.

Onthulling
Het monument is onthuld op 13 maart 1954 door Hare Majesteit Koningin Juliana. Het gedenkteken is door de Nationale Monumenten Commissie voor Oorlogsgedenktekens op de lijst van Nationale Monumenten geplaatst.

Locatie
Het monument is geplaatst op een pleintje, gelegen op de hoek Rijksweg/Brieversstraat te Eede (gemeente Sluis). In maart 2005 is dit pleintje omgedoopt tot Kon. Wilhelminaplein.

Bronnen

  • Gemeente Sluis;
  • De heer Theo Snijders;
  • Sta een ogenblik stil... Monumentenboek 1940/1945, Wim Ramaker en Ben van Bohemen (Kampen, Uitgeversmaatschappij J.H. Kok Matrijs, 1980). ISBN 90 242 01853;
  • Van obelisk tot oorlogsgraf - Kleine monumenten en ornamenten in Zeeland, deel 2, Jan J.B. Kuipers en Peter Sijnke (Provincie Zeeland, oktober 2002). ISBN: 90-7156570x.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Ik zag koningin Wilhelmina terugkeren in Nederland

René Martens (1936), Eede - Zeeland

Op 13 maart 1945 kondigt de dorpsomroeper aan dat koningin Wilhelmina na vijf jaar in Engeland voet op Nederlandse bodem zal zetten. René Martens is er als jongetje bij in Eede, op de grens van Zeeuws-Vlaanderen en België. In de grensstreek vinden in het najaar van 1944 hevige gevechten plaats tussen de bezetter en Canadese militairen. In 1954 komt er een Nationaal Monument. Zestig jaar na dato speelt de toneelvereniging van Eede onder leiding van regisseur Martens de terugkeer van de koningin na. Zodat niemand vergeet wat er toen is gebeurd.

door Anita van Stel

Hitlergroet
"Ik was aan het begin van de oorlog een jongetje van vier. Toch zijn sommige gebeurtenissen me haarscherp bijgebleven. De kerktoren van Eede werd beschoten en op ons dak viel een granaatscherf. We zaten te eten en het stof van de dakpannen kwam naar beneden. Mijn vader was bakker en hij moest brood bakken voor de Duitsers. Mijn vriendje en ik brachten het brood met een speelgoedkar naar het huis waarin zij bivakkeerden. We belden aan en hoorden de zware laarzen in de gang, klak klak. Het was een angstig gedoe. Ik bleef zoveel mogelijk bij mijn vader in de buurt. Op een dag weigerde hij bij het afleveren van brood de Hitlergroet te brengen. Een Duitser hief zijn hand om hem te slaan, maar werd daarin tegengehouden door soldaat Wilhelm, die wij goed kenden. Dat je als kind meemaakt dat iemand je vader een klap wil geven, vergeet je je hele leven niet meer."

Dorp onder water
"Er is in deze streek verschrikkelijk gevochten in 1944. In onze tuin stond een kanon van de Duitsers. Zij probeerden de opmars van de geallieerden te stuiten. Drie weken lang hebben we dag en nacht onder kanonvuur gelegen. Je kon nauwelijks de schuilkelder uit. Daarna moesten alle bewoners geëvacueerd worden. De Duitsers zetten het dorp onder water. Wij gingen naar een naburig gehucht, Draaibrug. Mijn moeder wilde daar niet blijven, omdat Draaibrug op een strategisch belangrijk kruispunt lag, waar vermoedelijk ook gevochten zou worden. We reden naar Sluis. In Sluis aangekomen besloot mijn vader terug te keren, omdat hij het niet vertrouwde. Hij had gelijk. Terwijl wij op de terugweg waren, werd Sluis gebombardeerd. Moeder zei dat we moesten bidden. Ik heb nog nooit zo gebeden. Een voltreffer legde een café in de as, dat wij tien minuten eerder gepasseerd waren." 

Beseffen dat het niet klopte
"Ik was net niet oud genoeg om helemaal te begrijpen wat er gebeurde, maar wel om te beseffen dat het niet klopte. Mijn vader liet brood verbranden in de oven, omdat hij - zelfs toen een geweer op hem gericht werd - weigerde het aan Duitse soldaten te geven. Ik zag een vrouw gedood worden door een granaatscherf, terwijl ze een kind aan de hand had. Overal lagen kadavers van dieren. Gesneuvelde Canadese militairen werden in dekens gewikkeld met een kruis en hun naam erop. Iedereen was bang. Bij de evacuatie moesten we de deur van ons huis gewoon open laten, terwijl we niets konden meenemen. Beelden die nooit meer weggaan." 

Maanden op te kleine schoenen

"De Canadezen hebben Draaibrug en Eede bevrijd. Twee mannen uit Draaibrug, Vincent Naessens en Jopie Commelin, zijn de Canadese militairen in Aardenburg gaan waarschuwen dat de Duitsers vertrokken waren. Na de bevrijding in september 1944 konden we niet terug naar huis. Alles was kapot. We hebben toen negen maanden bij een broer van mijn vader in Maldegem, net over de grens in België, gewoond. Heel Maldegem zat vol met Nederlandse vluchtelingen. De school hield daarom een ochtend- en een middagklas. Ik kreeg schurft. Ik had heimwee naar ons huis. Elke middag liep ik de vijf kilometer naar Eede, waar ik in een zelf gemetseld hutje in de tuin mijn brood opat. Het gelukkigste moment van mijn jeugd was dat de werklui stellingen opbouwden om ons huis te repareren. Je had vlak na de oorlog niets. Sommige slimmeriken hadden hun zilvergeld begraven, maar mijn vader niet. Ik heb maanden op te kleine schoenen gelopen. Mensen verdienden bij door tabak en boter naar België te smokkelen. Dat was in de grensstreek de gewoonste zaak van de wereld." 

13 maart 1945

"Op 13 maart 1945 liep de dorpsomroeper door Eede met een bel. Hij riep 'de koningin komt langs'. Ik ging bij de grens staan. Het duurde uren voordat koningin Wilhelmina aankwam. Ze werd in Maldegem opgehouden door alle Nederlanders. De eigenlijke grenspost was kapotgeschoten en daarom was er een streep getrokken van leem en meel, die de grens met België moest voorstellen. Veel mensen waren al vertrokken, omdat ze niet geloofden dat het ging gebeuren. De grensoverschrijding duurde maar vijf minuten. Koningin Wilhelmina stapte uit een gepantserde auto en ging omringd door militairen handen schudden. Ze was in mijn ogen een oud vrouwtje met een bontjas en een muts. Ik stelde me bij een koningin iets anders voor."

Terugkeer van Wilhelmina nagespeeld
"Koningin Juliana heeft op 13 maart 1954 het Nationaal Monument onthuld dat herinnert aan de terugkeer van haar moeder. Prins Bernhard was daar ook bij. Elk jaar is er op 4 mei een herdenking, waarbij Canadezen aanwezig zijn. Van Hoofdplaat naar Knokke wordt de Bevrijdingsmars gelopen. In 2005 hebben we de terugkomst van Wilhelmina nagespeeld, compleet met militaire legervoertuigen. We wilden voor het nageslacht vastleggen wat er in Eede is gebeurd. Zowel het leven vóór, tijdens en na de bezetting hebben we uitgebeeld tot en met de onthulling van het monument. Ik hamerde er als regisseur op dat de emoties levensecht moesten zijn. Het meel voor de streep kwam in 1945 van de familie Van Parijs. Bij ons toneelspel heeft Louis van Parijs opnieuw de streep getrokken, vanuit zijn rolstoel."

Ik zag koningin Wilhelmina terugkeren in Nederland

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht