Herdachte groepen: Geallieerde militairen, Burgerslachtoffers, Verzet Nederland
Ontwerper: Dhr. T.G. Verlaan (28-12-1912)
Onthulling: 24 november 1945
Adopteer dit monument.

Winschoten, oorlogsmonument (Foto: B. van Bohemen / NIOD)
Winschoten, oorlogsmonument (Foto: B. van Bohemen / NIOD)
Winschoten_01_s79.jpg (Foto afkomstig van Wikipedia)

Het monument

Vorm en materiaal
Het oorlogsmonument in Winschoten (gemeente Oldambt) is een bakstenen gedenkmuur, bedekt met dakpannen. In het midden is een in natuursteen uitgehouwen Canadese 'Maple Leaf' (esdoornblad) aangebracht. Bij de muur zijn een zwerfkei en een klokkenstoel geplaatst. De muur is 1 meter 75 hoog, 40 meter breed en 18 centimeter diep. Op de gedenkmuur zijn drie natuurstenen plaquettes bevestigd.

Teksten
De tekst op de zwerfkei luidt:

'VOOR HEN DIE VIELEN'.

Op de eerste plaquette zijn de namen en geboortedata van dertien omgekomen verzetsstrijders uit Winschoten aangebracht.

Op een tweede plaquette zijn de namen en geboortedata van negen omgekomen burgers uit Winschoten aangebracht.

Op de derde plaquette zijn de namen, rangen, onderdelen en overlijdensdata van 22 gesneuvelde Canadese militairen aangebracht. De tekst luidt:

'FAS ET GLORIA
TO CANADA FROM WINSCHOTEN
APRIL - DECEMBER 1945
Unveiled 24 november 1945
by lt.col. E.T. Winslow M.B.E. 0.0'.

Wijziging
In 1995 en 2000 is het monument verder uitgebreid. Op de gedenkmuur zijn de drie plaquettes van natuursteen bevestigd.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het oorlogsmonument herinnert de inwoners van Winschoten (gemeente Oldambt) aan dertien verzetsstrijders, negen medeburgers en 22 Canadese militairen, die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen.

Begin april 1945 naderden de geallieerden in hoog tempo de provincie Groningen. De bevrijding van de provincie voltrok zich in drie regio's: de grensstreek tussen Musselkanaal en de Dollard, de stad Groningen en het 'bruggenhoofd Delfzijl'. Een verkenningseenheid van de Eerste Poolse Pantserdivisie, onder leiding van generaal S.W. Maczek, overschreed op 11 april bij Musselkanaal de provinciegrens. Na de bevrijding van Stadskanaal, Onstwedde en Tange-Alteveer rukte de Poolse voorhoede verder noordwaarts op. In de ochtend van 13 april bereikten ze Wedde en Blijham. Onder Duits mitrailleurvuur stormden twee lichte tanks schietend door Blijham in de richting van Winschoten. Maar bij de Winschoter Hoogebrug (over de Pekel A) werden de tanks onder vuur genomen door Duits veldgeschut. De tanks maakten rechtsomkeert.

Een meisje dat bij de brug woonde, herinnerde zich: 'We overleggen, wat ons te doen staat en besluiten om het huis te verlaten en in het veld dekking te zoeken. Vader had altijd gezegd: 'Als er iets gebeurt dan moeten we weg in de richting Winschoterzijl.' Mijn 15-jarige zusje Martha neemt de fotoboeken onder de arm en rent spontaan met de hond de weg over, maar juist in de tegenovergestelde richting, waarover vader altijd gesproken heeft. Wij nemen de kruiwagen, die gevuld met noodvoorzieningen al langer klaar stond en volgen haar. Samen met ons gaan ook de buren Drent en de weduwe Kunst met haar pleegdochter. We vinden een schuilplaats achter de in het veld staande schaapskooi en nemen plaats in de slootwal achter de dam daar. Tegen enen voegt het oudere echtpaar Pathuis zich ook nog bij ons. Het wordt nu met elf personen wel heel erg vol en daardoor kunnen Martha en ik niet meer goed achter de dam en binnen de slootwal dekking vinden.'

Na het treffen bij de Hoogebrug voerden beide partijen versterkingen aan. Een luchtaanval van de Belgische Special Air Service onder leiding van kolonel Blondeel op 14 april, die gevolgd werd door een snelle actie van Belgische commando's, leverde geen resultaat op. De brug kon niet worden veroverd. 's Avonds trok de bezetter zich echter stilletjes uit Winschoten terug, terwijl ze bij de Hoogebrug landmijnen achterlieten. De aan de Eerste Poolse Pantserdivisie toegevoegde Belgische troepen trokken de volgende dag over de brug Winschoten binnen en vanuit Oude Pekela en Heiligerlee naderden de Polen. De bevrijding van Winschoten voltrok zich op 15 april zonder verdere strijd.

Tijdens de bevrijding van Delfzijl in april/mei 1945 zijn 22 Canadese militairen om het leven gekomen. Op de plaats waar het monument staat, werd enkele dagen na de bevrijding een tijdelijke begraafplaats ingericht voor de in Noordoost-Groningen omgekomen Canadezen. In 1946 werden zij overgebracht naar de erebegraafplaats op de Holterberg.

Onthulling
Het monument is onthuld op 24 november 1945 door de Canadese luitenant-kolonel E.T. Winslow.

Bronnen

  • Gemeente Winschoten;
  • Sporen van strijd in de provincie Groningen van Franz Lenselink (Groningen, Commissie 'Sporen van strijd', i.o.v. het Gemeentelijk 5 Mei Comité Groningen, april 2000). In dit boekje staat een autoroute beschreven, die voert langs sporen van de strijd in april en mei 1945. De oplage bestaat uit 2.000 exemplaren.

Herdenking

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.