4meiOverlay

Chris van der Heijden


“Ik denk vaak: wat een leuke wereld”

Chris van der Heijden

Met zijn spraakmakende boek Grijs verleden gaat Chris van der Heijden, kind van een NSB’er, in tegen de opvatting dat het gedrag van Nederlanders tijdens de Tweede Wereldoorlog is in te delen in goed en fout. Het leverde hem instemming, maar ook kritiek op. De historicus en journalist vindt Nederland een benepen landje. Tegelijkertijd is hij optimistisch: “We hebben zoveel ruimte voor ons.”  

“Ik geloof dat een van de grote verworvenheden van onze moderne tijd en onze westerse wereld is dat wij heel veel mogelijkheden hebben”, zegt Van der Heijden. “Werd je vroeger als boerenzoon in Drenthe geboren, dan was de kans dat je hoogleraar werd heel klein. Dat is tegenwoordig anders. Ik vind dat van een grote schoonheid. Het maakt me ontzettend vrolijk over mijn eigen tijd.” 

“We leven in een prachtige wereld”
chris2

Glijdende schaal

“Ik hoorde natuurlijk niet bij de Doden-herdenking te zijn”“In Grijs verleden betoog ik dat het er in Nederland in de Tweede Wereldoorlog anders aan toe is gegaan dan tot dan toe werd aangenomen. Loe de Jong dacht in de 
categorieën goed en fout, wij versus zij. Ik daarentegen zie een glijdende schaal, een enorm scala van tinten.”

In Grijs verleden schrijft de historicus dat de overgrote meerderheid van de Nederlandse bevolking in een grijs gebied ‘aanmodderde’, waar niet een morele keuze, maar toeval, omstandigheden en opportunisme de posities bepaalden.  

Gevangen

Van der Heijden senior (overleden in 2012) liep als officier van het Nederlands leger over naar de Waffen-SS en vocht in Rusland aan het oostfront. Hij werd voor zijn rol in de oorlog gevangengezet en kwam in 1953 weer vrij.

“Ik was vooral boos op mijn vader”
chris3

“Mijn vader dacht toen hij weer vrij was even orde op zaken te gaan stellen”, vertelt Van der Heijden. “Dat ging natuurlijk helemaal fout. Hij dacht vader te kunnen zijn, terwijl hij zijn kinderen jaren niet had gezien. Het gezin had tot zijn terugkeer uit gevangenschap ook zonder hem gefunctioneerd.”

Schoenen poetsen

“Ik ben pas op latere leeftijd naar een Dodenherdenking gegaan, want ik hoorde daar natuurlijk niet. Nu ga ik elk jaar naar de herdenking in Hilversum. Ik kijk dan vooral heel goed naar iedereen om mij heen. Dat vind ik echt fascinerend. Ik zie vooral rituelen die zich hebben losgezongen van het verleden.”

“Ik heb het idee dat sommigen bijvoorbeeld denken: o ja, morgen moet ik mijn schoenen poetsen. Dat is niet eens zo erg. In een ritueelloze samenleving als de onze, waarin religie en gezag steeds minder bepalend zijn geworden, geloof ik dat het goed is om nog een paar rituelen te hebben.”

“Rituelen zijn nodig”
chris4

Chris van der Heijden (Leiden, 1954) is journalist, schrijver, historicus en docent. Hij promoveerde in 2011 op het proefschrift Dat nooit meer. De nasleep van de Tweede Wereldoorlog in Nederland. In datzelfde jaar riep literair tijdschrift De Gids hem uit tot de belangrijkste historicus van Nederland. In 2001 verscheen Grijs verleden: Nederland en de Tweede Wereldoorlog. Hij heeft zo’n twintig boeken geschreven en publiceert in kranten en weekbladen. Van der Heijden is docent aan de School voor Journalistiek in Utrecht. Hij heeft een vrouw en samen hebben ze twee kinderen. Uit een eerder huwelijk heeft hij nog een dochter.   

Meer lezen?


Deel deze pagina