Herdenken en vieren in coronatijd

4 en 5 mei 2021

We hadden allemaal gehoopt dat we op 4 en 5 mei 2021 weer in groten getale zouden kunnen herdenken en vieren, samen – met elkaar. We weten nu dat dit in 2021 nog niet mogelijk zal zijn. Ook dit jaar zijn er maatregelen van kracht om de verspreiding van het coronavirus te bestrijden. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei heeft daarom besloten om de programma’s van de Nationale Herdenking op 4 mei en de Nationale Viering van de Bevrijding op 5 mei wederom aan te passen.  Bij de uitwerking van die programmering zijn de maatregelen die de Rijksoverheid treft in verband met het coronavirus en het maatschappelijk sentiment leidend.

Aanpassingen
Groepen bijeenbrengen is momenteel, en naar verwachting ook op 4 en 5 mei, niet of beperkt toegestaan. Dit heeft gevolgen voor de lokale herdenkingen en vieringen. Het Nationaal Comité adviseert daarom alle organisaties in het land om – in overleg met de gemeente – concreet na te denken over programma’s zonder publiek of met een beperkt aantal genodigden, waarbij de richtlijnen van de Rijksoverheid en de gemeenten leidend zijn. Een programma met een beperkt aantal genodigden kan bestaan uit enkel de functioneel genodigden (degenen met een rol in het programma), of een goede afspiegeling van verschillende doelgroepen (denk aan nabestaanden,  hoogwaardigheidsbekleders, jongeren etc.). Om de uitnodigingen zo eerlijk mogelijk te verdelen, kunt u gebruikmaken van een loting.

Aandachtspunten bij het organiseren van een alternatieve herdenking

Voorbereiding

Bij de voorbereiding van deze alternatieve vorm van herdenken is het goed om de volgende aandachtspunten in acht te nemen:

Welke rituelen vormen de kern van de herdenking?
Rituelen vormen de kern van een herdenking. Daarom adviseert het Nationaal Comité om bekende rituelen als uitgangspunt te nemen bij de organisatie van uw herdenking.Bekende rituelen kunnen zijn: het houden van een toespraak, het spelen van de Taptoe of The Last Post, het in acht nemen van twee minuten stilte, het spelen en/of zingen van het Wilhelmus, het voordragen van een gedicht of verhaal door een jongere, de kranslegging en een defilé. Moeten deze rituelen op de plek van de herdenking plaatsvinden of kan dit ook op een andere locatie of eventueel online? Of kan er vooraf een ritueel op video worden opgenomen? Gebruik deze flexibiliteit.

De gemeente Meierijstad heeft op 4 mei 2020 een film opgenomen waarin een aantal herkenbare rituelen naar voren komen: een toespraak door de burgemeester, het leggen van een krans door het college van B&W bij de verschillende oorlogsmonumenten, en het spelen van de Taptoe vlak voor 20.00 uur. Bekijk de film hier.

Wie/welke personen heeft u in ieder geval nodig om deze rituelen uit te voeren?
Breng in kaart welke personen er absoluut aanwezig moeten zijn om de belangrijkste rituelen uit te voeren. Daarna kan er gekeken worden of het aantal personen nog uitgebreid kan worden.

Maak verschillende scenario’s voor het aantal aanwezigen.
Naar alle waarschijnlijkheid is het in mei niet mogelijk om met grote groepen samen te herdenken. Het is verstandig om verschillende scenario’s uit te werken. Wellicht is het in mei mogelijk om met een kleinere groep mensen – 30, 50 of 100 man – op 1,5 meter afstand samen te komen bij de herdenking. Werk deze scenario’s alvast uit; afschalen is makkelijker dan opschalen. Krijgt u groen licht om een beperkt aantal genodigden, op 1,5 meter afstand van elkaar, een plek te geven tijdens de herdenking? Dan kunt u gebruikmaken van een loting, zodat de beschikbare plekken op een eerlijke manier worden verdeeld. Het is wenselijk – als de gastenlijst het toestaat – om een goede verhouding te hebben qua hoogwaardigheidsbekleders, jongeren en de eerste generatie oorlogsgetroffenen.Het is raadzaam om elke genodigde een vaste zitplaats aan te bieden. Het Nationaal Comité hanteert bij de Nationale Herdenking op 4 mei drie personen per 7,5 m2. Gebruik als houvast bijvoorbeeld de routekaart van de Rijksoverheid.Tijdens de Nationale Herdenking 15 augustus 1945 in 2020 waren honderd genodigden aanwezig: Nationale Herdenking 15 augustus 1945.

Neem contact op met uw lokale omroep, of vraag in uw eigen omgeving of er iemand een livestream kan opzetten.
In 2020 zijn al verschillende initiatieven geweest met het opnemen en livestreamen van lokale herdenkingen. Een groot voordeel hiervan is dat meer mensen de herdenkingen (kunnen) volgen; mensen die elk jaar aanwezig zijn bij de herdenking, maar ook mensen uit het buitenland of mensen die nog niet eerder aanwezig zijn geweest bij de fysieke herdenking. Het voordeel van het opnemen of livestreamen van een herdenking is dat de herdenking ook op een later moment nog teruggekeken kan worden. Hieronder vindt u een aantal voorbeelden van herdenkingen in 2020 die via een livestream of via de lokale omroep zijn uitgezonden:

Het opnemen en livestreamen van uw herdenking kan al heel laagdrempelig plaatsvinden. De meeste mobiele telefoons beschikken over een prima camera, en met behulp van een statief kunt u deze op een vaste plek zetten. Het is aan te raden om te zorgen voor een goede geluidsversterking. Hoe meer budget u beschikbaar heeft, hoe meer er mogelijk is met het livestreamen. Zie bijvoorbeeld onderstaande herdenkingen, die (deels) vooraf zijn opgenomen en waarin ook archiefmateriaal verwerkt is:

 

Uitvoering

Bij de uitvoering van uw alternatieve herdenking is het goed om de volgende aandachtspunten in acht te nemen:

Zorg voor fysieke aanwijzingen over de anderhalvemeterregel.
Gebruik bijvoorbeeld krijtverfspray of stoepborden met informatie over de coronamaatregelen. Houd ook rekening met noodzakelijke looproutes en stel waar mogelijk eenrichtingsverkeer voor voetgangers in.

Laat de omgeving afzetten om ‘aanlooppubliek’ te voorkomen.
Daarnaast is het wenselijk om een accreditatiepunt in te richten waar genodigden zich kunnen melden. Vrijwilligers kunnen op dit accreditatiepunt een gezondheidscheck afnemen (Heeft u de afgelopen twee weken verkoudheidsklachten gehad? Heeft uw huisgenoot de afgelopen twee weken verkoudheidsklachten gehad? Bent u de afgelopen twee weken in contact geweest met iemand die ziek is?).

Probeer het gevoel van ‘samen herdenken’ te behouden.
Noem bijvoorbeeld ook de mensen die er helaas niet bij kunnen zijn. Stuur programmaboekjes vooraf toe.

Probeer een samenwerking met een lokale omroep aan te gaan.
Veel lokale organisatoren hebben dit in 2020 als positief ervaren. Het bereik is immers veel groter dan bij een louter fysieke herdenking.

 

Wat u verder kunt doen op 4 mei

Naast het organiseren van een lokale herdenking kunt u ook op andere manieren stil staan bij de Nationale Herdenking op 4 mei:

Hang de Nederlandse vlag halfstok
Op 4 mei hangen in Nederland de vlaggen halfstok als teken van eerbied en respect voor oorlogsslachtoffers. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei roept alle inwoners op om net als vorig jaar op 4 mei de gehele dag de vlag halfstok te hangen (van zonsopgang tot zonsondergang). De vlag die gebruikt wordt, is de Nederlandse driekleur zonder wimpel.

Nederland kent geen wettelijke regels voor het gebruik van de vlag. U mag als burger, bedrijf of organisatie op alle dagen van het jaar de vlag uithangen. Bijvoorbeeld bij een feestelijke gebeurtenis als een huwelijk of het slagen voor een examen. Ook halfstok vlaggen bij een overlijden mag. Er is geen wet die vlaggen verbiedt of bepaalt hoe u moet vlaggen.

In de vlaginstructie staan regels voor het vlaggen vanaf rijksgebouwen. In 2020 werd het vlagprotocol op 4 mei eenmalig aangepast in verband met 75 jaar bevrijding en werd ook op alle hoofdgebouwen van de Rijksoverheid de vlag van zonsopgang tot zonsondergang halfstok gehangen. Gemeenten, provincies en diplomatieke vertegenwoordigingen werd verzocht deze vlaginstructie te volgen. Het protocol van de Rijksoverheid wordt dit jaar niet aangepast. Dit betekent dat de vlaggen op de hoofdgebouwen van de Rijksoverheid dit jaar op 4 mei om 18.00 uur halfstok worden gehesen.

Tijdens de herdenking kunnen andere vlaggen, zoals de gemeentevlag, eveneens halfstok worden gehangen.  

Leg een bloem bij een oorlogsmonument

Het Nationaal Comité roept heel Nederland op om een bloem te leggen bij een oorlogsmonument.  Als de maatregelen het toelaten, kan iedereen op 4 mei bij de lokale bloemist een bloem of boeket kopen en deze bij lokale oorlogsmonumenten leggen. Wij hopen dat alle lokale comités deze oproep lokaal onder de aandacht kunnen brengen en dat ze bij het monument van hun herdenking een plek kunnen inrichten voor bloemen van langslopend publiek.

Ook worden mensen tijdens een landelijke campagne opgeroepen om online een bloem te leggen via de oorlogsmonumentendatabase op 4en5mei.nl. Dit kan bij een monument naar keuze, waar men naast een digitale bloem ook een persoonlijke boodschap kan achterlaten bij het monument.

Speel de Taptoe
Vorig jaar speelden mensen door het hele land mee met de Taptoe. Ook dit jaar is iedereen die een instrument speelt, van harte uitgenodigd om op 4 mei mee te spelen. De bladmuziek is beschikbaar op 4en5mei.nl.

Aandachtspunten bij het organiseren van een alternatieve viering

In tegenstelling tot herdenken, ligt het vieren van de bevrijding en de vrijheid veel minder vast in rituelen. Desondanks zijn er een aantal bestaande tradities die ook goed in een alternatieve vorm kunnen plaatsvinden. Het belangrijkste hierbij is dat mensen ergens aan mee kunnen doen, hoe kleinschalig de activiteit ook mag zijn. We nodigen u van harte uit om bij deze initiatieven aan te sluiten: 

Organiseer of bereid een Vrijheidsmaaltijd
Op 5 mei vieren we Bevrijdingsdag met een Vrijheidsmaaltijd. Omdat de coronamaatregelen niet toestaan dat grote groepen mensen bij elkaar komen, wordt er net als afgelopen jaar een alternatief opgediend: de Vrijheidsmaaltijdsoep. Chef-kok en schrijfster Yvette van Boven is gevraagd om het recept voor de Vrijheidsmaaltijdsoep van 2021 te maken. In aanloop naar Bevrijdingsdag deelt Yvette het recept, zodat iedereen op 5 mei kan meekoken. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei hoopt dat zoveel mogelijk mensen de Vrijheidsmaaltijdsoep bereiden en dat er op 5 mei ondanks de maatregelen toch getoost kan worden op de vrijheid. Kijk hier voor meer informatie.

In een aantal regio’s wordt de Vrijheidsmaaltijdsoep ook in blik verspreid. Kwartiermakers door het hele land zijn gevraagd om, binnen de geldende maatregelen, aan de slag te gaan met de Vrijheidsmaaltijden en de soep. Zij organiseren diverse programma’s en delen de soep uit – in blik en vers bereid.

Bezoek een online Bevrijdingsfestival
De veertien Bevrijdingsfestivals bieden op 5 mei een gezamenlijk online programma aan van meer dan 200 optredens en activiteiten. Davina Michelle, Tino Martin en Jonna Fraser zijn tijdens deze online editie als Ambassadeurs van de Vrijheid verbonden aan de festivals. Iedereen kan de festivals gratis bezoeken via een livestream op Bevrijdingsfestivals.nl. Alle informatie over de Bevrijdingsfestivals is hier te vinden: www.bevrijdingsfestivals.nl.

Volg het Vrijheidsvuur
Het Vrijheidsvuur wordt traditiegetrouw in de nacht van 4 op 5 mei ontstoken in Wageningen. Het vuur komt ‘s middags aan bij de festivals en wordt in alle veertien festivalsteden tegelijkertijd ontstoken. Ook dit is online en op diverse televisiezenders te volgen.  

Hang de Nederlandse vlag uit
Op 5 mei mag de nationale vlag (zonder wimpel) van zonsopkomst tot zonsondergang in top. We hopen dat iedereen in Nederland de hele dag de vlag laat wapperen. We hopen dat lokale comités via een oproep hun dorp of stad kunnen attenderen op het uithangen van de vlag, zodat de straten in heel Nederland rood-wit-blauw kleuren.

Speeddaten met veteranen
Alle informatie over speeddaten met veteranen is hier te vinden. Het Nederlands Veteraneninstituut hoopt in 2021 op lokaal niveau weer fysieke speeddates met veteranen te organiseren, het is nog niet duidelijk of dit door kan gaan. Alle informatie over speeddaten met veteranen is hier te vinden.

Tooltip contents