4meiOverlay
Stine jensen

Met een ‘grote’ term als vrijheid weet filosoof en schrijver Stine Jensen (1972) wel raad. Dat begrip gaat ze uitbenen tijdens haar lezing op 5 mei in Leeuwarden. “Vrijheid is de moeder aller waarden. De vrijheid, dat ben je zelf.” 

Voor haar als kind van Deense ouders waren de dagen van 4 en 5 mei eerder een soort handelingen die afweken van het alledaagse dan dat ze een diepe betekenis hadden voor de kleine Stine. “Er werd thuis niet veel over de Tweede Wereldoorlog gesproken. Als we onderweg waren op 4 mei, zette mijn vader de auto langs de kant en waren we twee minuten stil. ‘Waar zou hij nu aan denken?’, dacht ik dan en keek naar mijn zus Lotte, het benieuwde me ook waar zij aan dacht.” 

Goed en kwaad 
Met haar ouders en haar eeneiige tweelingzus Lotte verhuisde Stine nog voor haar eerste verjaardag naar Oegstgeest, haar ouders emigreerden naar Nederland voor werk. Ze is naar eigen zeggen opgevoed met een ‘sterk ethisch Scandinavisch geloof in goed en kwaad’. “Het was niet religieus, maar gericht op het individu en ik moest afgaan op mijn eigen geweten. Mijn ouders vonden dat Lotte en ik zelf onze regels en grenzen moesten bepalen, dus we kregen ook geen tijd voorgeschreven om thuis te komen. Zo’n opvoeding maakt je snel volwassen.” 

Pas op school leerde Jensen over hoe Nederland de Tweede Wereldoorlog had beleefd, over goed en kwaad en over Anne Frank. Terugkijkend kan ze die grondige geschiedenislessen erg waarderen, het gaf haar inzicht in de ziel en de gevoeligheden van het land waar ze opgroeide. Wél kende ze al de Deense kant van de Tweede Wereldoorlog: haar opa van vaderskant was verbindingsofficier geweest in het Deense leger. “Hij sprak goed Duits en mijn vader, geboren in 1943, verhuisde in zijn vroege jeugd wel dertig keer, omdat zijn vader steeds werd overgeplaatst naar een andere commandopost om te onderhandelen met de Duitsers.” Ze heeft met haar opa nooit over zijn oorlogsjaren gesproken, hij was nogal zwijgzaam. “Geen man waar je langdurig mee aan het keuvelen was.” 

Duizelingwekkend
Boeken scheppen een beeld van een bepaalde tijd, kunnen een periode ook tot leven brengen. Stine was zo’n meisje dat altijd
wel een boek aan het lezen was. Ze weet nog goed welk boek haar het ‘gevoel’ voor de Tweede Wereldoorlog bijbracht: Oorlog zonder vrienden van Evert Hartman. Ze heeft het zelfs laatst nog herlezen, om te zien waarom het toen zo’n grote indruk op haar maakte. “De hoofdpersoon was zoon van een NSB’er en viel overal buiten. Toen ik het als kind las, kwam het besef dat het toeval is in welke familie je opgroeit, en dat je als kind niet zoveel te kiezen hebt. Ik vond die oorlog ook een ongelooflijk spannend avontuur waarin je moet kiezen wie goed en fout is. Ik had toen nog niet door hoe verschrikkelijk oorlog ook is.” 

Vrede is een uitzondering op oorlog, meent Jensen. Aan die vrede is vrijheid onlosmakelijk verbonden. In haar lezing in de Blokhuispoort, een voormalige gevangenis in Leeuwarden, op 5 mei zal ze het hebben over vrijheid als ‘de moeder aller waarden’. “Ik zou mijn publiek willen meegeven dat we in de kern absoluut vrij zijn.” Maar het wordt niet alleen een lofzang op vrijheid. “Het is helemaal niet zo gemakkelijk om echt vrij te zijn. Echte vrijheid kan ook angstaanjagend zijn. ‘Duizelingwekkend’, noemt de negentiende-eeuwse, Deense filosoof Kierkegaard het niet voor niks. Echte vrijheid legt de verantwoordelijkheid daarvoor en wat je doet met je leven in je eigen handen.” 

Ze is net 46 jaar geworden, op 4 mei zit de filosofe niet meer met haar ouders en zus in de auto of thuis op de bank, maar vult ze allang zelf in waar ze op dat moment is. Ze is die twee minuten stilte steeds meer gaan waarderen. “Hoe fijn is het dat die twee minuten er zijn, waarin je letterlijk even stil staat en terugdenkt aan het verleden. Het is het her-actualiseren van het verleden.” 



Over Stine Jensen

Stine Jensen is filosoof, schrijver en programmamaker bij Human. Ze maakt onder meer de bekende televisiereeks Dus ik ben waarin ze op een toegankelijke en persoonlijke manier filosofische onderwerpen behandelt. Daarnaast schrijft ze veel boeken, o.a. Dokter Jazz, Het broekpak van Olivia Newton John, Go East. Een filosoof reist door de wereld van yoga, mindfulness en spiritualiteit, en kinderboeken zoals Lieve Stine, weet jij het? In 2011 schreef ze het geschenk voor de maand van de filosofie Echte vrienden. Daarnaast geeft ze lezingen en theatervoorstellingen. Ook is ze een van de kandidaten van Wie is de Mol? 2018. Jensen studeerde literatuurwetenschap en filosofie in Groningen en promoveerde op Waarom vrouwen van apen houden. Ze woont in Amsterdam en heeft een dochter van 8 jaar. Meer informatie: www.stinejensen.nl