4meiOverlay
Güner

De 16-jarige Güner Tuzgöl, winnaar van de dichtwedstrijd Dichter bij 4 mei, stond vorig jaar tijdens de Nationale Herdenking op de Dam in Amsterdam. Na afloop kreeg hij veel lof, maar ook kritiek. Nu, bijna een jaar later, blikt Güner terug.

De 16-jarige Güner Tuzgöl schreef in zijn leven slechts één gedicht. Het maakte hem in 2017 van de ene op de andere dag beroemd. Miljoenen mensen zagen hoe hij het gedicht, op 4 mei voordroeg op een volle en toch doodstille Dam. Als hij eraan terugdenkt, krijgt-ie weer kippenvel. En toch is hij er nuchter over. “Het draait niet om mij”, zei hij toen, en nu weer.

De reacties op het gedicht en het optreden waren lyrisch. “Een collega van mijn moeder moest zelfs huilen”, zegt Güner. Toch kreeg de tiener ook een aantal lelijke opmerkingen op social media. De Twitteraars konden het niet verkroppen dat er een jongen van Turks-Nederlandse afkomst op de Dam stond. “Zijn er geen Nederlandse jongeren die een gedicht kunnen voordragen?”, twitterde iemand. En: “Heeft Nederland ons land al aan IS overgedragen?”

Was je erg geschrokken van de kritiek?
“Ja, even wel. Ik was er niet heel veel mee bezig, want het zijn maar mensen op social media. Ik had het niet verwacht, maar ik was ook niet heel verrast. Ik weet hoe mensen op social media kunnen reageren. Ik was wel teleurgesteld, maar het is nu eenmaal zo. Kritiek krijg je sowieso.”

Hoe ben je ermee omgegaan?
“Ik heb er veel met mijn ouders over gepraat. En ik probeerde vooral te letten op de leuke reacties. De medewerkers van het Nationaal Comité hadden van tevoren al gezegd dat ik mijn facebook uit voorzorg privé moest maken. Het meisje dat vorig jaar mocht voordragen, was namelijk ook online lastiggevallen. Ik heb ook mijn achternaam op facebook veranderd. Toch hebben mensen me gevonden, want ik kreeg nog een paar leuke berichten.”


Welk gevoel wilde je met je gedicht overbrengen?

“Ik wilde schrijven over de Jodenvervolging, het is het ergste wat er in de oorlog is gebeurd. Ik probeerde me te verplaatsen in de slachtoffers. Ik dacht: hoe moet je je voelen als je machteloos bent en helemaal niks kan doen. Dat je geen controle hebt over iets. Dat gevoel had ik toen.”


Het was je eerste gedicht ooit.

“Ja, en mijn laatste, ik denk dat ik niet meer kan tippen aan wat
ik toen heb geschreven. Ik zat er echt in, ook door de workshops die we op school kregen. Het lukt me nu niet meer om in die flow te komen. Ik denk wel dat ik het ga proberen, als ik weer in zo’n flow zit. Het is allemaal nog zo kort geleden.”


Het is bijna een jaar geleden dat je op de Dam stond.

“Ik denk er niet zo vaak aan. Mijn moeder heeft op zolder wel twee dozen vol foto’s en krantenknipsels van toen staan, ook televisie-interviews. Maar door die ervaring maak ik nu wel een profielwerkstuk over de dodenherdenking, om te kijken hoe het er over een paar jaar uitziet, met de volgende generatie, als de mensen die het hebben meegemaakt er niet meer zijn, of het dan anders wordt. Met andere woorden: is herdenken over een aantal jaar nog belangrijk?”


Was je hiervoor ook al met de oorlog bezig?
“Ik heb veel films en documentaires gezien, bijvoorbeeld Schindler’s List en Süskind. Met mijn ouders ben ik ook een keer naar het Anne Frank Huis geweest. Maar om mij heen valt het tegen. Toen ik de dichtwedstrijd had gewonnen, bleek dat mijn klasgenoten niet wisten wanneer de dodenherdenking is. Ze vroegen: is het op 4 mei? Of 5 mei? En: moeten we één of twee minuten stil zijn? ‘Voor mijn profielwerkstuk heb ik een enquête afgenomen onder leerlingen uit 5 havo. Ik vroeg hen of ze de herdenking ouderwets vonden. Dat vonden ze, maar ze wilden niet dat het verandert. En ik vroeg ook of zoiets als Dichter bij 4 mei helpt bij herdenken, maar eigenlijk vonden ze dat ook niet echt heel erg. Ze vonden het wel leuk, maar ze stonden er daardoor niet beter bij stil.”

Hoe kun je de betrokkenheid onder jongeren vergroten, denk je?
“Sowieso door meer te doen met social media. Iedereen zit daarop, dat leeft nu heel erg bij jongeren. En misschien de herdenking breder maken; andere slachtoffers erbij betrekken, de actualiteit zoeken. Zo maak je het voor de volgende generatie belangrijk. Maar dat is wel lastig, want het blijft een Nederlandse dodenherdenking.”

Heb je nog een advies voor de volgende jongere die op de Dam mag voordragen?

“Geen social media lezen en niet te veel aan jezelf denken als je het gedicht voordraagt, maar aan de slachtoffers. En gewoon zo goed mogelijk je best doen. En je moet er ook van genieten, want het is ook leuk en mooi.”



Dichter bij 4 mei

Het Nationaal Comité 4 en 5 mei organiseert jaarlijks Dichter bij 4 mei: een dichtwedstrijd voor jongeren tussen de 14 en 19 jaar rond het thema herdenken. Elk jaar wordt de wedstrijd gehouden in de provincie waar de Nationale Viering Bevrijding begint. In 2018 is dat de provincie Friesland. Op deelnemende scholen gaan professionele dichters aan de slag met leerlingen om een gedicht te schrijven. Jongeren uit de desbetreffende provincie kunnen ook individueel een gedicht insturen. De winnaars lezen hun gedicht voor tijdens de Nationale Herdenking op de Dam in Amsterdam en tijdens herdenkingen in de voormalige kampen Westerbork, Amersfoort en Vught.