4meiOverlay

‘Friezen zijn heel maatschappijkritisch’


door Ricci Scheldwacht| foto's Hoge Noorden / Jacob van Essen

5 Mei fryslan

De Nationale Viering Bevrijding begint dit jaar met het programma rond de 5 mei-lezing in de provincie Fryslân. Commissaris van de Koning Arno Brok over het belang van herdenken en het vieren van de vrijheid. 

Wat betekent 4 mei voor u? 
“Op 4 mei ben ik altijd in functie. Maar elke keer blijft het een bijzonder moment. Als kind ging ik ieder jaar naar de Dodenherdenking. Het bevrijdingsmonument stond dicht bij ons huis in Leerdam. Ik vond het heel speciaal om zo’n plechtige gebeurtenis bij te wonen. Als iedereen twee minuten stil is, heeft dat iets heel sereens. Ook toen ik later beroepsmatig herdenkingen ging bezoeken, bleef ik die twee minuten stilte indrukwekkend vinden. Maar die twee minuten hoeven niet alleen op dat moment plaats te vinden. Als burgemeester van Sneek woonde ik altijd meerdere herdenkingen bij. Bij het algemene monument, het Joods monument, en bij het monument voor de Canadezen. Een paar keer waren de Canadese bevrijders daarbij aanwezig. Dan heb ik het over een jaar of tien geleden. Toen ik die mannen van in de tachtig zag, raakte me dat zeer. Toen kwam het heel dichtbij. 

Ook nu ik commissaris van de Koning mag zijn, ben ik bij verschillende herdenkingen aanwezig. Op 4 mei ben ik bij onze algemene herdenking in de Prinsentuin in Leeuwarden, maar ik ga ook naar het Kazemattenmuseum bij Kornwerderzand op de Afsluitdijk, waar eerder op de avond een herdenking is. Ik vind het belangrijk om op verschillende plekken stil te staan bij alle mensen die de oorlog niet hebben overleefd.” 

Wat heeft u als kind van de oorlog meegekregen? 
“Ik heb van mijn grootouders gehoord hoe dat was. Zij woonden in Brabant en vingen kinderen op uit Rotterdam die kwamen aansterken. In Brabant zaten veel boeren en was er genoeg eten. Ook in Friesland hebben veel kinderen zo onderdak gevonden. Ik hoor nog altijd verhalen van mensen, die een oom en tante in Friesland hebben die geen echte familie is, maar door wie ze tijdens de oorlog zijn opgevangen en met wie ze altijd contact zijn blijven houden.


Heel bijzonder is ook dat Friesland zijn eigen verzetsmuseum heeft. Tot in de jaren negentig was dat zelfstandig. Bij de heropening van het Fries Museum in 2013 is het daar een onderdeel van geworden. Het geeft aan hoe in Friesland het verzet zijn plaats heeft gekregen. Friezen zijn politiek en maatschappelijk bewuste mensen. Daarmee zeg ik niet dat ze beter zijn dan de rest van Nederland, maar Friezen zijn heel maatschappijkritisch.” 

Waarom is het belangrijk om te herdenken? 
“Na de Tweede Wereldoorlog hebben we met elkaar gezegd dat zoiets nooit meer mocht gebeuren. Europese samenwerking heeft voor vrede en stabiliteit in Europa gezorgd, maar de internationale gemeenschap heeft niet kunnen voorkomen dat zich op de Balkan een herhaling voltrok van de schrikbeelden van 1940-45. In de jaren negentig zijn er mensen afgevoerd naar concentratiekampen en vermoord vanwege hun achtergrond en geloof. Ook elders in de wereld worden bevolkingsgroepen onderdrukt. 

Als ik zie hoe mensen met een Joodse achtergrond nu soms door sommigen in ons land worden bejegend, baart me dat zorgen.
In onze vaderlandse geschiedenis vormt de periode 1940-45 een zwarte bladzijde. Toen de Joodse bevolking werd gedeporteerd en vermoord is een deel van onze samenleving geamputeerd. Herdenken is niet alleen stilstaan bij wat er is gebeurd. Je wilt ook dat zoiets nooit meer gebeurt. Dat bewustzijn moeten we elkaar blijven bijbrengen. Jong én oud. Waarom hebben we hier bepaalde regels en waarden? Dat is om bescherming aan mensen te kunnen bieden. Dat zijn fundamentele rechten waarop iedereen mag vertrouwen. Dat is ook de reden waarom we stil moeten blijven staan bij wat er toen is gebeurd.” 

Hoe gaat u bevrijdingsdag op 5 mei vieren? 
“‘s Morgens hebben we gasten vanuit het hele land. De binnenstad van Leeuwarden staat in het teken van het Befrijdingsfestival Fryslân. We vieren de vrijheid met fantastische artiesten op zeven verschillende podia. En minister-president Mark Rutte zal natuurlijk het bevrijdingsvuur ontsteken. Leeuwarden is dit jaar ook de culturele hoofdstad van Europa. Ik hoop dat we in dat kader echt de vrijheid zullen vieren. Dat we erbij stilstaan dat het niet vanzelfsprekend is dat we in vrijheid mogen leven.”