4meiOverlay

‘We mogen vrede nooit als vanzelfsprekend aannemen’


Op 15 augustus sprak Andrée van Es tijdens de Nationale Indiëherdenking in Den Haag. Wat betekent herdenken voor haar?

door Ricci Scheldwacht | foto Ilvy Njiokiktjien

Indie-herdenking

Het was een mooi en persoonlijk verhaal, dat Andrée van Es tijdens de Nationale Indiëherdenking op 15 augustus in Den Haag vertelde. Het ging over haar familie. Over hoe haar familieleden tijdens de Tweede Wereldoorlog over de wereld waren verspreid en hoe ze elkaar door het schrijven van brieven op de hoogte hielden. Ze las voor uit een brief die haar Indische oma aan haar vader schreef, een Indische jongen die zich in Nederland bevond toen de oorlog uitbrak. Via Zwitserland probeerde hij naar Nederlands-Indië te ontkomen. Een poging die mislukte, want hij werd door de Duitsers in Frankrijk opgepakt. ‘Gaat het je goed mijn jongen? Behoef je geen kou te lijden?’ las Andrée van Es de woorden van haar oma voor terwijl de hemel boven Den Haag openbrak. Daar, bij het Indisch monument in Den Haag, in aanwezigheid van onder anderen premier Mark Rutte, minister Jet Bussemaker en staatssecretaris Martin van Rijn maakte ze in de stromende regen voelbaar hoe krachtig een verhaal kan zijn.

“Voor ons, kinderen van na de oorlog, is het herdenken van de meest ingrijpende, hardvochtige jaren in het leven van onze ouders zo groot, dat we het klein moeten maken om het te bevatten, om er dicht bij te kunnen komen. Daarom is het belangrijk dat overlevenden hun verhaal delen met ons, met hun kleinkinderen, met scholieren,” sprak ze haar gehoor toe.

Enkele dagen na haar toespraak, kijkt Andrée van Es samen met NC Magazine terug op de Nationale Indiëherdenking in Den Haag.

Waarom zijn persoonlijke verhalen zo belangrijk bij herdenken?

AvE: “Juist een persoonlijk verhaal kan goed voelbaar maken hoe groot de impact van een oorlog is. Er komt een generatie aan die de verhalen over de oorlog alleen nog uit de overlevering kent. De mensen die het zelf hebben meegemaakt, sterven uit, hoe pijnlijk het ook is om dat te moeten erkennen. Aan die generatie kunnen we nu nog vragen: Hoe moeten wij jullie verhaal aan jongeren doorvertellen? Hoe moeilijk het ook is om te praten over de verschrikkingen van de oorlog.” Welke rol spelen herdenkingscomités, zoals het Nationaal Comité 4 en 5 mei en de Stichting Herdenking 15 Augustus 1945, daarbij? AvE: “Herdenkingscomités zijn sturender in de samenleving geworden en beter gaan nadenken over de vraag hoe we moeten herdenken. Wat betekent herdenken voor jonge mensen die de oorlog niet hebben meegemaakt? Hoe moeten we dat vormgeven? Bij het Nationaal Comité zie je dat heel goed. Op 4 mei wordt er herdacht, op 5 mei wordt de vrijheid gevierd. Daarbij staan de persoonlijke verhalen van overlevenden en slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog centraal. Die interactie tussen de comités aan de ene kant en de samenleving aan de andere kant is veel intensiever geworden. Dat is echt iets van de laatste twintig jaar. Toen ik jong was, was er voor herdenken minder aandacht. Ook in mijn familie. Natuurlijk hielden we op 4 mei twee minuten stilte, maar verder speelde het een veel minder grote rol.”

Wat betekent 15 augustus voor u persoonlijk?

“Voor mij is het belangrijk om op 15 augustus te herdenken omdat op die datum het einde van de Tweede Wereldoorlog plaatsvond, een oorlog die zich in de hele wereld afspeelde. In Nederland, maar ook aan de andere kant van de wereld. Mijn oom Rudy redde in 1942 samen met zijn kompanen van de Marine Luchtvaartdienst 300 drenkelingen uit de Javazee. Hij overleefde de ondergang van het evacuatieschip de Poelau Bras. Later werd hij krijgsgevangen gemaakt door de Japanners en gevangengezet in de kampen Palembang en Changi Prison in Singapore. Mijn neef Rob werd in het jappenkamp geboren. Als je zoals ik een Indische familie hebt, is 15 augustus wellicht meer dan voor andere Nederlanders een datum om bij stil te staan.”

Hoe lang moeten we het einde van de Tweede Wereldoorlog blijven herdenken?

AvE:“Zolang er mensen zijn die het hebben meegemaakt. Zolang er in de samenleving behoefte aan is. Naarmate de tijd verstrijkt zal die vraag vaker gesteld worden. Maar ik hoop dat we ons dan ook altijd zullen blijven realiseren dat we vrede nooit als vanzelfsprekend mogen aannemen. Daarom is dat herdenken ook zo belangrijk. Niet zozeer om jezelf op te sluiten in het verleden, integendeel, maar om in het nu die verbinding te maken. Dat kan tijdens de twee minuten stilte, maar ook tijdens zo’n prachtig ontroerend lied dat Wouter Hamel tijdens de Indiëherdenking zong. Dat was zo mooi. Op dat moment stonden we er met elkaar bij stil dat het ooit anders is geweest en kan zijn. En dat vrede iets is waar je wat voor moet doen.”

“Terecht dat er daarom op 15 augustus eveneens aandacht wordt gevraagd van mensen buiten de Indische kring. Dat zie ik ook als een opdracht voor de Indiëherdenking. In Nederland leven heel veel mensen met een groot of kleiner stukje Indisch verleden. Dat moet je niet bij jezelf houden, maar juist delen met de samenleving. Ook daarom is de Indiëherdenking belangrijk.”

Andrée van Es is lid van de adviescommissie van de Stichting Herdenking 15 Augustus 1945 en bestuurslid van het Amsterdams 4 en 5 comité.


 

Indië-herdenking

  • Op 15 augustus 1945 kwam er met de capitulatie van Japan een officieel einde aan de Tweede Wereldoorlog voor het Koninkrijk der Nederlanden.
  • n 1988 onthulde koningin Beatrix het Indisch Monument in Den Haag. Sindsdien vindt daar elk jaar de Nationale Indiëherdenking plaats, waarbij alle slachtoffers van de Japanse bezetting worden herdacht.
  • De bijeenkomst wordt live uitgezonden door de NOS. • Diverse leden van het kabinet en vertegenwoordigers van geallieerde landen en Indonesië leggen een krans. • Veel aanwezigen dragen het symbool van de Indiëherdenking: de Melati (jasmijn).
  • Ook elders in het land worden op of rond 15 augustus Indiëherdenkingen gehouden. www.indieherdenking.nl