4meiOverlay

‘Ik wil graag Vriend van de Vrijheid zijn’


Op 5 mei reisde 3FM dj Frank van der Lende samen met zijn Joodse oma Jacqueline Turfkruyer langs enkele Bevrijdingsfestivals. Zijn oma heeft in de Tweede Wereldoorlog in verschillende concentratiekampen gezeten. “Zoiets mag gewoon echt nóóit meer gebeuren.”

door Natascha van Weezel | foto Ben Houdijk

Frank van der Lende

Frank van der Lende zit op een caféterras in Amsterdam. Het is een opvallende verschijning: hij is 2,02 meter lang, heeft een weelderige bos blonde haren en zijn vingers worden opgesierd door enigszins afgebladderde nagellak. Van der Lende is bekend als presentator van het programma Frank, dat tot voor kort iedere werkdag werd uitgezonden op radio 3FM. Tegenwoordig presenteert hij in het weekeinde de show die hij van Giel Beelen heeft overgenomen.

Op 5 mei reisde hij als Vriend van de Vrijheid samen met zijn Joodse oma Jacqueline Turfkruyer langs verschillende Bevrijdingsfestivals om haar oorlogsverhaal te vertellen. In voorbereiding daarop nam zijn oma hem mee naar Kamp Westerbork, waar zij tijdens de Tweede Wereldoorlog opgesloten zat

Trauma

Van der Lende neemt een slok van zijn zwarte koffie: “Vroeger praatte mijn oma nooit over de oorlog. Het trauma was te groot, denk ik. Mijn vader vertelde er wel eens iets over, maar zonder details. Meer zo van: 0ma heeft in concentratiekampen gezeten en ze heeft het overleefd, maar haar moeder niet. Punt.” Vier jaar geleden interviewde de radiopresentator zijn oma voor het eerst over de oorlog. Dit deed hij voor de nachtprogrammering van Radio 1: “Ik ben bij haar thuis gaan zitten met een microfoon en heb gevraagd of ze me chronologisch wilde vertellen waar ze was geweest en wat er was gebeurd. Dat deed ze. Misschien ging het makkelijker omdat die microfoon ertussen zat. Dat voelt toch veiliger, je bewaart dan een bepaalde afstand.” Tijdens het bezoek aan Westerbork ging het meer over haar gevoel. “Dat vond ik erg bijzonder, want daardoor was het niet zomaar het verhaal van een Joodse familie tijdens de Tweede Wereldoorlog; het werd háár verhaal.”  

Helikoptervlucht

Van der Lende heeft een sterkere band gekregen met zijn oma door dat bewuste bezoek: “Ik wist niet dat ze zich sinds het verlies van haar moeder altijd verloren is blijven voelen. Dat besef kwam hard aan. Ik begrijp haar nu beter. Daarom zou ik het iedereen aanraden om met zijn of haar opa en oma te lullen als zij tijdens de Tweede Wereldoorlog leefden. Dat zei ik ook op de podia tijdens en in interviews rondom Bevrijdingsdag.” Hij lacht als hij het over Bevrijdingsdag heeft. “Mijn omaatje is één vlucht mee geweest met de helikopter. Dat vond ze fantastisch. Volgens mij vond ik het spannender dan zij. Op het podium riepen mijn oma en ik samen op om de vrijheid te vieren. Vooral Haarlem was groots: daar stonden we voor 20.000 man!”

De reden dat Frank van der Lende gevraagd werd om naast De Staat en De Jeugd van Tegenwoordig Vriend van de Vrijheid te zijn, had te maken met een pijnlijke affaire rondom Broederliefde. Eigenlijk zou die band de Bevrijdingsfestivals afreizen, maar half maart werd bekend dat de samenwerking werd opgezegd. Er bleek een filmpje op YouTube te staan waarin hun voorman, rapper Emms, na een voetbalwedstrijd ‘Hamas, Hamas, Joden aan het gas’ riep. Van der Lende vond dit zelf heel heftig, maar is blij dat er “door iets naars toch iets moois is ontstaan”.

Belevingswereld jongeren

Sterker nog, hij ziet het als kleinkind van een Holocaustoverlevende als zíjn taak om de verhalen over de oorlog levend te houden: “Vooral daarom wilde ik heel graag Vriend van de Vrijheid zijn. Mijn oma is inmiddels 84, en ik weet niet hoe lang ze nog leeft. Ik ben blij dat het nu allemaal is opgetekend in audio, video en tekst. Voor sommige jongeren is de oorlog een ver-van-mijn-bed-show. Zij houden zich liever bezig met de vraag of ze nog genoeg beltegoed hebben. Misschien nemen zij de verhalen over de oorlog eerder van mij aan dan van een ander. Ik ben immers pas 28, sta dicht bij de belevingswereld van jongeren en heb een bekende kop.” Hij zwijgt even voor hij verder gaat: “Het is natuurlijk te sick voor woorden wat er tijdens de Tweede Wereldoorlog is gebeurd. Zoiets mag gewoon echt nóóit meer gebeuren, met welke bevolkingsgroep dan ook! Of het nou mensen zijn met kort stekeltjeshaar, Joden of moslims. Ik vind dat we daar meer bewustzijn over zouden moeten creëren, dat is een andere belangrijke reden waarom ik de verhalen van toen ook nu door wil blijven vertellen. Terwijl ik op die podia stond voelde ik me activistischer dan ooit. Ik merk dat het iets in me heeft losgemaakt en dat vind ik heel leuk om aan mezelf te ontdekken.”  

De oma van Frank: Jacqueline Turfkruyer Jaqueline Turfkruyer was een Joods meisje van zeven jaar toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak. Ze vluchtte met haar familie van Antwerpen naar Amsterdam. Daar werden haar ouders al vrij snel opgepakt, maar Jacqueline en haar zus doken onder. Ze werden verraden en naar Westerbork gedeporteerd. Van daaruit zouden ze later naar het concentratiekamp Theresiënstadt in Tsjechië worden gestuurd. Uiteindelijk werden de meisjes ingezet als ruilmiddel om Duitse gevangenen te bevrijden. Dat was hun redding. Na de oorlog hoorden ze echter dat hun moeder vermoord was in Sobibor.