4meiOverlay

Bevrijders van Nederland in de schijnwerpers


De viering van de bevrijding tijdens het 5 mei-concert 2017 werd omlijst door veteranen uit acht verschillende landen: de bevrijders van Nederland.

door Rutger van Krieken | foto Ilvy Njiokiktjien

Bevrijders van Nederland

Veteranen uit acht verschillende landen presenteerden zich voor het publiek op de Amstel en voor de kijkers thuis voor de buis. Gebroederlijk stonden zij met de vlag van hun land naast elkaar op de pontons voor het podium. Zij waren uit België, Canada, Frankrijk, Groot-Brittannië, Nederland, Noorwegen, Polen en de Verenigde Staten naar onze hoofdstad gekomen om de vrijheid te vieren. De veteranen representeerden de landen die Nederland in 1944 en 1945 hebben bevrijd. Niet iedereen had gelijk door dat deze landen een bijdrage hebben geleverd aan onze vrijheid. Natuurlijk werden de Canadezen, de Engelsen en de Amerikanen direct herkend, maar een enkeling vroeg zich af wat die Polen, Fransen, Belgen, Noren en Nederlanders bij de viering deden. Dat zij meevochten bij de bevrijding van Nederland is minder bekend. 

Deze verwondering is begrijpelijk. Canada, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten staan in ons collectief geheugen gegrift als de bevrijders. Voor een groot gedeelte komt dit omdat deze landen getalsmatig de meeste soldaten hebben geleverd en - ook niet onbelangrijk - het waren de Engelsen en de Canadezen die na 5 mei 1945 de Randstad binnentrokken. En hoe je het ook wendt of keert, daar woonden én wonen de meeste mensen. Hier waren ook camera’s bij, dus op de beelden die vaak herhaald worden, staan Engelse en Candese soldaten. Niet voor niets zongen veel mensen na de bevrijding ‘Trees heeft een Canadees’. Maar aantallen zeggen niet altijd alles, ook andere landen hebben een belangrijke bijdrage aan onze vrijheid geleverd. 

Postuum Bronzen Leeuw

Zo waren er al vanaf september 1944 Poolse soldaten actief in ons land: de 1e Onafhankelijke Parachutistenbrigade werd ingezet tijdens Operatie Market Garden. De Poolse eenheden werden te laat ingevlogen om nog iets aan de rampzalig verlopen operatie te kunnen veranderen. Toch kregen zij van de Engelsen de schuld van het mislukken van de operatie. Een schuld die pas zestig jaar later werd verzacht door de toekenning van de Nederlandse Militaire Willems-Orde aan de brigade in 2005. Generaal Sosabowski kreeg in 2006 postuum de Bronzen Leeuw. 

In november 1944 waren de Polen weer terug in ons land. Nu in Zeeland, waar de Poolse 1e Pantserdivisie meevocht tijdens de Slag om de Schelde. In de winter bewaakten zij een sector aan de Maas, waar zij betrokken waren bij de strijd rondom Kapelsche Veer. In april 1945 was het deze divisie die langs de Duits-Neder-landse grens naar het noorden oprukte om de provincies Drenthe en Groningen te bevrijden. Menig monument daar herinnert aan deze bevrijders. Zo ook in Bourtange, waar op initiatief van de heer R. Nobbe in 2004 een plaquette voor zes ‘vergeten’ Poolse soldaten werd onthuld. Deze soldaten, Jan Kaczor, Roch Kijora, Joseph Kukla, Piotr Malinowski, Edmund Porombka en Franciszek Rupek lieten het leven tijdens de gevechten in en rond Bourtange.    

Noorse commando’s

Tijdens de Slag om de Schelde waren, naast de Polen, ook Noorse commando’s actief. Samen met Engelse, Nederlandse en Belgische commando’s landden zij op 1 november bij Westkapelle (waar de dijk was gebombardeerd en doorgebroken). Daar veroverden zij bunkers en bevrijdden stukje bij beetje Walcheren. De gevechten waren hevig, want de Duitse bezetter kon zich door het ondergelopen land niet makkelijk terugtrekken. In Domburg staat een monument dat herinnert aan de Noorse commando’s; de namen van de negen omgekomen Noren staan hierop vermeld Naast de Noren waren ook Belgische en Nederlandse commando’s actief op Walcheren. Zij behoorden, net als de Noren, tot een Britse commando-eenheid. Later, in april 1945, waren de Belgen en Nederlanders weer actief tijdens de bevrijding, evenals Franse soldaten. In Drenthe en Groningen werden Belgische en Franse parachutisten gedropt. Zij moesten de opmars van onder andere de Poolse pantserdivisie vergemakkelijken door verschillende doelen, zoals bruggen, in één stuk in handen te krijgen. De Franse parachutisten waren gedwongen te voet te gaan omdat hun voertuigen niet gedropt konden worden vanwege het slechte weer. Hierdoor konden zij veel van hun doelen niet bereiken. De Belgen hadden daarentegen geen enkele moeite om hun doelen te bereiken. Hun vervoer was wel meegekomen en met hun jeeps bevrijdden ze verschillende plaatsen zoals Coevorden, Veele, Winschoten en Beerta.  

Prinses Irene Brigade

De Prinses Irene Brigade kan niet onvermeld blijven. Deze Nederlandse brigade, opgericht in Engeland tijdens de oorlog, werd in augustus 1944 in Normandië aan land gebracht. De brigade bestond uit 1200 man en vocht in Frankrijk, België en Nederland. Zij waren onder meer van groot belang bij de bevrijding van Tilburg en op 8 mei reed de brigade via Utrecht naar Den Haag. In alle steden en dorpjes werden ze als bevrijders binnengehaald. Elk land dat tijdens het 5 mei-concert vertegenwoordigd was, heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de bevrijding van Nederland. Meer dan 70 jaar later mogen we daar zeker nog zeer dankbaar voor zijn!  

Voor meer informatie: zie www.tweedewereldoorlog.nl