Naar overzicht
Naar overzicht
  • Het monument
  • Leg een bloem
  • Uw verhaal

Het monument

Vorm en materiaal
Het monument in het Barlaeusgymnasium in Amsterdam bestaat uit vijf zwarte en vijf witte glaspanelen die beurtelings oplichten, waardoor de namen van de Joodse oorlogsslachtoffers zichtbaar worden. Bij de panelen is een plaquette aangebracht.

Teksten
De tekst op de plaquette luidt:

'NIET VOOR DE SCHOOL
NIET VOOR HET LEVEN

TER NAGEDACHTENIS AAN DE
JOODSE LEERLINGEN EN DOCENTEN VAN HET
BARLAEUSGYMNASIUM 1940-1945.'.

Deze tekst is afkomstig uit het gelijknamige boek van Peter Hermans over de oorlogsjaren dat hij op verzoek van het Barlaeusgymnasium in 2004 schreef.

De geschiedenis

Het monument in het Barlaeusgymnasium in Amsterdam is opgericht ter nagedachtenis aan 42 Joodse leerlingen en drie Joodse docenten die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen om het leven zijn gekomen.

In 1940 zaten er 350 leerlingen op het Barlaeusgymnasium, waarvan tachtig Joods
waren. De meeste leerlingen kwamen uit welgestelde milieus. In die tijd bepaalde de sociale klasse de opleiding, niet de intelligentie.

Bij de inval van de Duitsers lukte het een aantal leerlingen om met
hun ouders te ontkomen. Dat ging vaak per schip naar Engeland en daar
was veel geld voor nodig. Drie leerlingen zagen geen uitweg en pleegden
zelfmoord vanwege de inval. De sfeer op het Barlaeus was toen niet
makkelijk. Wanneer er over Hitler werd gesproken en hij door leerlingen
een dégeneré (ontaard, slecht) werd genoemd, gingen leerlingen met nazisympathieën naar de
rector om maatregelen te eisen.

De eerste anti-Joodse maatregel die ook het Barlaeus trof, was het ambtenarenverbod van 1 november 1940. Op het Barlaeus werden vijf docenten ontslagen. Met name de leerlingen van het Vossiusgymnasium – dat kleiner dan het Barlaeus was, maar toen onder hetzelfde bestuur viel – protesteerden fel tegen het ontslag van de Joodse docenten. Zelfs na dreigementen van de curatoren weigerden nog 37 leerlingen de school te betreden. Procentueel was het aantal Joodse leerlingen en docenten op het Vossius groter. Na dit gebeuren was het protest van de leerlingen nog niet voorbij. Op het Barlaeus werd een handtekeningenactie gestart die door de rector de kop werd ingedrukt uit angst voor represailles van de bezetter.

In september 1941 moesten de Joodse leerlingen op bevel van de
Rijkscommissaris voor het bezette Nederland Seyss-Inquart, naar Joodse
scholen. Van het Balaeus vertrokken de meeste leerlingen naar het Joods
Lyceum. Van hen hebben 42 kinderen de oorlog niet overleefd. De meesten
kwamen om in de vernietigingskampen Auschwitz en Sobibor of in het
Duitse plaatje Tröbitz (waar een trein met gevangenen uit Bergen-Belsen
werden opgevangen). Twee leerlingen zijn als vermist
opgegeven. Van de docenten pleegde er één zelfmoord, is er één als
vermist opgegeven en overleefde één Auschwitz niet.

Oprichting
De oprichting van het monument was een initiatief van enkele oud-leerlingen van het Barlaeus. Een commissie bestaande uit Hans Voorhoeve-Stehouwer, Hedda van Gennep, Frits Bolkestein, Ed de Moor (namens de Stichting Vrienden van het Barlaeus Gymnasium) en Koen Kool (rector) heeft dit plan uitgevoerd. De Stichting Vrienden van het Barlaeus heeft de kosten van het monument op zich genomen.

Onthulling
Het monument is onthuld op 20 juni 2006 door Eli Asser, een oud-leerling van het Barlaeusgymnasium. De ceremonie werd ingeleid door de rector. Daarna sprak oud-Barlaeaan Rob Goudsmit enige herinneringen uit over de oorlogstijd. Tot slot werden de namen van de slachtoffers door enkele leerlingen voorgelezen.

Oorlogsslachtoffers

Er zijn nog geen personen uit de database van de Oorlogsgravenstichting gekoppeld aan dit monument.

De Oorlogsgravenstichting heeft een database met namen en verhalen van oorlogsslachtoffers. Veel van deze slachtoffers worden herdacht door middel van een monument. Wilt u ons helpen om de namen en verhalen van slachtoffers te koppelen aan het monument waarop hun naam vermeld staat? Kijk dan op de website van de Oorlogsgravenstichting, ziet u in de database een naam die ook voorkomt op dit monument? Maak dan een account aan en koppel de persoon uit de database aan dit monument. Enkele dagen na de koppeling verschijnt de naam van het slachtoffer op deze pagina.

Meer informatie

Locatie
Het monument bevindt zich in de hal bij de oude ingang van het Barlaeusgymnasium aan de Weteringschans in Amsterdam. Naast de panelen bevindt zich nog een tweede oorlogsmonument.

Bronnen

  • Vertel de verhalen van Frans Heddema en Margit Willems, uitgegeven door Stadsdeel Amsterdam-Centrum (2005). ISBN 90-9019166-6;
  • Nieuwsbrief van Stichting Vrienden van het Barlaeus Gymnasium van 12 november 1993;
  • Website www.barlaeus.nl
  • Website Joods Amsterdam.

Voor meer informatie
Niet voor de school, niet voor het leven, Peter Hermans (2004).

Leg een bloem bij dit monument

Klik op onderstaande knop om een digitale bloem bij dit monument te leggen. Je kunt kiezen uit een rode gerbera, een witte roos of een blauwe Iris. Ook is het mogelijk om een persoonlijke boodschap toe te voegen. Nadat het formulier is verstuurd toont de bloem op deze pagina (vergeet niet om de pagina opnieuw te laden). 

Leg een bloem

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers


Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht.

Tooltip contents