Naar overzicht
Naar overzicht
  • Het monument
  • Leg een bloem
  • Uw verhaal

Het monument

Vorm en materiaal
Het Nationaal Monument Kamp Amersfoort in Leusden is een beeld van een staande mannenfiguur. Het beeld is geplaatst op een cirkelvormig mozaïek met vijf vredesduiven. Het beeld is 3 meter 50 hoog.

Symboliek
De mannenfiguur is een gevangene voor het vuurpeloton. De gebalde vuist van de man is een teken van machteloze woede en een ongebroken wil. De vijf vredesduiven verwijzen naar de oorlogsjaren. Officieel heet het gedenkteken ‘Gevangene voor het vuurpeloton’, maar in de volksmond wordt het beeld ‘De Stenen Man’ genoemd.

Restauratie
Op 18 maart 2003 is de restauratie van het beeld afgerond. Bovendien is bij de voormalige schietbaan waar het beeld is geplaatst, het pad gereconstrueerd en zijn de taluds hersteld.

De geschiedenis

Het Nationaal Monument Kamp Amersfoort in Leusden herinnert aan het ‘Polizeiliche Durchgangslager Amersfoort’, waar gedurende de jaren 1941-1945 meer dan 35.000 mensen werden opgesloten.

Tijdens de mobilisatie werden in Amersfoort barakkenkampen geplaatst. In 1939 was hier het 16e Regiment Infanterie gelegerd. Na de inval van het Duitse leger op 10 mei 1940 werd snel duidelijk dat het Nederlandse leger geen stand kon houden. Een jaar na de capitulatie, in het voorjaar van 1941, begon de SS het barakkencomplex in te richten als concentratiekamp.

In de eerste periode, vanaf 18 augustus 1941 tot maart 1943, vormde het kamp de enige grote ‘vergaarbak’ van gevangenen die de Sicherheitsdienst bezat. Op 18 augustus 1941 arriveerde de eerste groep gevangenen (bijna 200 communisten uit kamp Schoorl). In de tweede periode, van augustus 1941 tot maart 1943, is Amersfoort een hongerkamp geweest. De gevangenen vermagerden in een angstwekkend tempo, maar voedselpakketten mochten ze niet ontvangen. In 1942 werd het kamp aanzienlijk uitgebreid tot zo’n 4.000 slaapplaatsen.

Half april 1945 startte het Canadese offensief aan de oostzijde van de IJssel. Op 20 april 1945 verlieten kampcommandant K.P. Berg en de staf het kamp. Na de capitulatie van de bezetter op avond van 4 mei 1945 (de capitulatie trad in werking om 08:00 uur op 5 mei) werden de nog aanwezige gevangenen voorzien van een Rode-Kruispaspoort en konden zij het kamp te verlaten. Naar schatting zijn er meer dan 35.000 gevangenen geregistreerd, waarvan er meer dan 19.000 naar Duitsland op transport zijn gegaan. Ten minste 658 gevangenen zijn overleden als gevolg van hun verblijf in Kamp Amersfoort. Van deze 658 zijn meer dan 428 gevangenen in de nabije omgeving van Kamp Amersfoort geëxecuteerd. Veel omgekomen kampgevangenen werden herbegraven op de Amersfoortse begraafplaats Rusthof.

Na de bevrijding werden NSB’ers en collaborateurs opgepakt. Al spoedig zaten er 2.500 mannen en 1.000 vrouwen en kinderen gevangen in Amersfoort. Het rapport Kamptoestanden van dr. Van der Vaart Smit maakt melding van mishandelingen waaraan politieke verdachten hebben blootgestaan: ‘De mishandelingen en folteringen na mei 1945, waar duizenden personen aan waren blootgesteld waren geen ‘spontane reacties’ van volksgenoten op de jarenlange onderdrukking, maar waren handelingen van misdadigers.’

In 1967 en 1968 zijn alle barakken van het voormalige Kamp Amersfoort gesloopt. Bij de sloop kwam een muurschildering aan het licht. Deze ontdekking en het besef dat er voor het nageslacht iets moest worden bewaard, zorgde ervoor dat in 1972 een gebouwtje werd ingericht om te gedenken. Ondanks de ingrijpende veranderingen die het gebied heeft ondergaan, blijft het voormalige kamp met de naastgelegen omgeving een indrukwekkende plaats om te bezoeken.

Oprichting
Het benodigde geld werd bijeengebracht door het ‘Gevangenencomité Kamp Amersfoort’. ‘De Stenen Man’ is op de 350 meter lange schietbaan geplaatst, die onder barbaarse omstandigheden door gevangenen is uitgegraven. Deze plek was een van de vele fusilladeplaatsen in de omgeving. Direct na de oorlog werden in de schietbaan enkele massagraven blootgelegd. Aan het einde van de schietbaan vond men het graf van 49 gevangenen die werden gefusilleerd als represaille voor de aanslag op ‘SS-Obergruppenführer’ Hanns Albin Rauter. Op dit graf staat nu ‘De Stenen Man’.

Onthulling
Op 23 september 1950 werd een voorlopig monument onthuld in de vorm van een groot wit kruis. Het definitieve monument, ‘Gevangene voor het vuurpeloton’ genaamd, is op 14 mei 1953 onthuld door minister-president W. Drees. De staatsman had zelf in Haaren en Buchenwald gevangen gezeten en hield bij de onthulling een verzoenende toespraak om de religieuze, sociale en politieke van destijd terug te dringen.

Oorlogsslachtoffers

Er zijn nog geen personen uit de database van de Oorlogsgravenstichting gekoppeld aan dit monument.

De Oorlogsgravenstichting heeft een database met namen en verhalen van oorlogsslachtoffers. Veel van deze slachtoffers worden herdacht door middel van een monument. Wilt u ons helpen om de namen en verhalen van slachtoffers te koppelen aan het monument waarop hun naam vermeld staat? Kijk dan op de website van de Oorlogsgravenstichting, ziet u in de database een naam die ook voorkomt op dit monument? Maak dan een account aan en koppel de persoon uit de database aan dit monument. Enkele dagen na de koppeling verschijnt de naam van het slachtoffer op deze pagina.

Meer informatie

Locatie
Het monument is geplaatst bij het voormalige Kamp Amersfoort, gelegen aan de Appelweg te Leusden. De gedenkplaats is gelegen op het terrein van het politieopleidingscentrum IBP-Leusden. Tegenover de ingang van de gedenkplaats ligt het pad naar de fusilladeplaats en het Nationaal Monument Kamp Amersfoort. De omgeving leent zich goed voor een wandeling of rondleiding langs de verschillende gedenkplaatsen. De Gedenkplaats is te bezoeken van maandag t/m vrijdag van 08.00 uur tot 18.00 uur.

Bronnen

  • Informatiebulletin van Stichting Nationaal Monument Kamp amersfoort, no. 5/april 2003;
  • Sta een ogenblik stil… Monumentenboek 1940/1945 van Wim Ramaker en Ben van Bohemen. (Kampen, Uitgeversmaatschappij J.H. Kok Matrijs, 1980). ISBN 90 242 0185 3;
  • Oorlogsmonumenten in de Provincie Utrecht, Ingrid van Beuzekom, Roland Blijdenstijn en Rob van Olderen. Stichtse Monumenten Reeks (Utrecht, Uitgeverij Matrijs, 1995). ISBN 90 5345 062 9;
  • www.kampamersfoort.nl.

Voor meer informatie
Verborgen, niet vergeten, RTV Utrecht, 7 april 2012.

Leg een bloem bij dit monument

Klik op onderstaande knop om een digitale bloem bij dit monument te leggen. Je kunt kiezen uit een rode gerbera, een witte roos of een blauwe Iris. Ook is het mogelijk om een persoonlijke boodschap toe te voegen. Nadat het formulier is verstuurd toont de bloem op deze pagina (vergeet niet om de pagina opnieuw te laden). 

Leg een bloem
bloem

Judith

05 mei 2021

Judith

05 mei 2021

Voor opa

bloem

Mirjam

05 mei 2021

Mirjam

05 mei 2021

Voor opa

bloem

Ellen

05 mei 2021

Ellen

05 mei 2021

bloem

Liesbeth

05 mei 2021

Liesbeth

05 mei 2021

bloem

Liesbeth

04 mei 2021

Liesbeth

04 mei 2021

Nooit meer!

bloem

Annemarie Kijk in de Vegte

04 mei 2021

Annemarie Kijk in de Vegte

04 mei 2021

Ik leg een bloem voor mijn opa die o.a. in kamp Amersfoort gezeten heeft tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hoewel hij er nooit over gesproken heeft, vertellen wij zijn verhaal voort.

bloem

Jooske v.d.Heuvel-Schoemaker

04 mei 2021

Jooske v.d.Heuvel-Schoemaker

04 mei 2021

Ter nagedachtenis aan mijn opa Sjouke Rijper en mijn ooms Frans en Klaas Rijper. Gefusilleerd bij en in kamp Amersfoort. Deze bloem is ook ter herinnering aan mijn sterke oma Rijper( mijn grote voorbeeld), mijn ooms en tantes die weliswaar de oorlog overleefd hebben maar het leed uit de oorlog met zich mee gedragen hebben.

bloem

Corné Haasjes

04 mei 2021

Corné Haasjes

04 mei 2021

Voor even stil, terwijl alles raast..

bloem

Jeanine

04 mei 2021

Jeanine

04 mei 2021

bloem

Chantal

04 mei 2021

Chantal

04 mei 2021

Opdat wij nooit vergeten

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Joke van der Linden | 04 mei 2020

Als kind nam mijn vader mij mee naar dit beeld. We woonden in Amersfoort en mijn vader werd op transport gezet naar een werkkamp in Duitsland Saarbrücken. Waar hij vreselijke dingen heeft meegemaakt. Met name opgepakte Russen werden gemarteld, die hadden het zwaar. Samen met een vriend is mijn vader gevlucht uit dit kamp en aangekomen door bombardementen heen, in Eysden in zuid Limburg. Ze werden opgevangen in een klooster en bij mensen met een cafetaria. In onze vakantie in Valkenburg gingen wij daar vaak heen. Toen mijn vader verder kon in mei 1945 bleek dat zijn broer, die ondergedoken zat, net was overleden. Dit heeft hem heel veel pijn gedaan. Dit beeld was voor mijn vader een louterend moment en ik als kind van 5 jaar kon hem opbeuren. Ik zag meerdere malen de tranen in zijn ogen…… nooit meer oorlog!


Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht.

Tooltip contents