4meiOverlay

Eén herdenkingsceremonie voor alle oorlogs- en vredesmissies

Gerard Groen en Henk van Bugnum, Beverwijk - Noord-Holland

De Tweede Wereldoorlog is nog maar net voorbij als Gerard Groen (1925) en Henk van Bugnum (1925) naar Nederlands-Indië worden gestuurd. "De beste jaren van mijn leven ben ik verloren door twee oorlogen", zegt Groen. Erkenning voor hun inzet blijft uit. Pas veertig jaar later nemen ze het initiatief voor een monument. Ter nagedachtenis van de negen Beverwijkers die in Nederlands-Indië zijn omgekomen. Een 'monument van onwetendheid' noemen ze het. Want ze wisten toen niet wat voor verschrikkelijks er is gebeurd.

door Anita van Stel


Een vieze oorlog

Van Bugnum: "Ik zou direct na de Tweede Wereldoorlog als dienstplichtige bij het Rijnleger in Duitsland worden ingedeeld. Dat ging niet door omdat het in Indië een puinhoop werd." Groen: "Ik was in maart 1946 opgekomen. We zaten bij de Zeven-decemberdivisie. Met 19.000 man vertrokken we begin 1947 als eerste dienstplichtigen naar Indië. We gingen voor het Vaderland, zo zag je dat. Ik was verkenner bij de Huzaren van Boreel en Henk chauffeur-telegrafist bij de Verbindingsdienst. Mensen hebben over het algemeen geen idee van wat wij daar in drie jaar hebben meegemaakt. Je sprak er niet over. Ik ben de beste jaren van mijn leven verloren door de twee oorlogen." Van Bugnum: "De Nederlandse regering zou moeten erkennen dat de politionele acties verkeerd waren. Maar doe dan ook wat terug voor de mensen die je daarheen hebt gestuurd. Wij kregen bij thuiskomst tien gulden voor elke maand dienst, een kleine genoegdoening. Ik vind het veel erger dat moeders het graf van hun gesneuvelde zoon nooit hebben gezien. Het was een vieze oorlog, maar wij deden als dienstplichtigen gewoon ons werk."

We kregen zelf de financiering rond
Groen: "Op de reünie van de 7 Decemberdivisie, in Schaarsbergen in 1994, zei ik tegen Henk 'moeten we niet eens wat doen voor die Beverwijkse jongens?'. Vóór die tijd was het er niet van gekomen. Maar naarmate je ouder wordt spelen de herinneringen en de emoties meer en meer op. Samen met Dick Pletting en Henk zijn we aan het werk gegaan. We kenden de namen van negen gesneuvelden. Henk ontwierp het monument, we kozen een ideale plaats en we startten het lobbycircuit. We wilden het monument op het Westerhoutsplein hebben, naast het herdenkingsteken voor de gesneuvelden van de Tweede Wereldoorlog. Dat was makkelijk voor het onderhoud door de gemeente en een herdenking op 4 mei zou mogelijk samen kunnen vallen, zo redeneerden wij. Bovendien was de oorlog in Indië een rechtstreeks gevolg van de Tweede Wereldoorlog. Burgemeester Velders-Vlasblom vond het twee zaken die niet door elkaar gehaald moesten worden. Van de gemeente kregen we geen toestemming voor een monument op het Westerhoutplein. Het plaatselijk 4 en 5 mei comité wilde evenmin samenwerken." Van Bugnum: "De gemeente wees ons een hoekje toe, ergens achteraf op kerkhof Duinrust. Daar wilden wij het monument absoluut niet hebben, de jongens zijn immers begraven in Indonesië." Groen: "We hebben vervolgens zelf het Kuenenplein gevonden. De straten in die wijk zijn naar in de Tweede Wereldoorlog gesneuvelde Beverwijkers vernoemd. De financiering kregen we ook zelf rond. We hebben met diverse acties geld binnengehaald."

Wat ben je laat
Groen: "Ons initiatief kreeg veel publiciteit, ook negatieve. In de krant verschenen ingezonden brieven van mensen die schreven dat een monument misplaatst was, omdat de militairen kampongs en dessa's platgebrand hebben en onschuldige vrouwen en kinderen hebben vermoord. Het zou een 'monument voor onwetendheid' worden, omdat we toen niet wisten wat we nu wel weten. Een andere oud-Indiëganger schreef daarentegen: 'Langs de weg van Batavia naar Priok werden we met gejuich begroet. Over het algemeen gingen we gemoedelijk met de bevolking om en we voetbalden en zwommen samen. Bij de politionele acties zijn helaas slachtoffers gevallen'. Wij wilden de Beverwijkse jongens gedenken. Met veel moeite hebben we de namen, familie en geschiedenis van de negen gesneuvelden achterhaald. We werden soms emotioneel als we hoorden welke sporen het verlies achtergelaten heeft. Familie van Jan Schuurman reageerde vanuit Zuid-Afrika. 'Wat ben je laat, jongen', zei de moeder van een van de anderen tegen me."

1945-1962
Van Bugnum: "Het monument bestaat uit een grote plaat zwart marmer, synoniem voor de droefheid, waarin de namen van de jongens zijn gegraveerd, met daarachter de datum en plaats van overlijden. We hebben gekozen voor eenvoudig metselwerk. De stenen hebben dezelfde kleur als de aarde in Indië. Bovenop is in ijzer de archipel uitgeduid. Op het monument staat 'voor orde en vrede', dat verwijst naar de opdracht waarmee de Indiëgangers op pad gingen." Van Bugnum: "Ik ben trots op deze tekst. De gemeente heeft het opschrift goedgekeurd. Ook zijn de jaartallen 1945-1962 vermeld. De oorlog was pas afgelopen toen de laatste soldaten uit Nieuw-Guinea terugkeerden."

Naar één herdenkingsceremonie
Groen: "Op 9 september 1995 was het monument klaar. Generaal Strik, commandant van de 1e Divisie 7 December, was bereid de onthulling te verrichten. Veel nabestaanden van de omgekomen jongens waren daarbij aanwezig. Koos Mak, wethouder, hield op persoonlijke titel een toespraak. De heer Rob van Boon, gewestvoorzitter van de Bond van Wapenbroeders, voerde het woord. Sindsdien organiseren we elk jaar op 4 mei een herdenking bij het monument. Daarbij zijn altijd familieleden van de jongens aanwezig. De broer van Jan Schuurman komt er speciaal voor uit Zuid-Afrika. De gemeente verklaarde zich in 1997 bereid om het onderhoud van het monument voor haar rekening te nemen als de initiatiefnemers daar niet meer toe in staat zijn. In 1997 publiceerden we een boekje waarin de geschiedenis van de Beverwijkse jongens en de totstandkoming van het monument is beschreven. Inmiddels is in 2004 de Stichting Indië-Monument opgericht, die de jaarlijkse herdenking organiseert. Een van de idealen van de stichting is binnen Beverwijk te groeien naar één herdenkingsceremonie waarin allen herdacht worden die in de Tweede Wereldoorlog en tijdens andere oorlog- en vredesmissies zijn omgekomen."

Bron:

De uitgebreide plakboeken van Gerard Groen.

Eén herdenkingsceremonie voor alle oorlogs- en vredesmissies