4meiOverlay

Een onbesuisde tocht die slecht had kunnen aflopen

Ben Bouman, Lent - Gelderland

Als enige Nederlander doet hij mee aan de Waaloversteek van de geallieerden bij Nijmegen op 20 september 1944. Ze denken door te stoten naar Berlijn. Maar dat is een misvatting. De Duitsers bieden weerstand en de bruggen bij Nijmegen moeten worden opgegeven. Ben Bouman (1923-2015) vertelt hoe hij vanuit z’n onderduikadres gaat kijken bij de Waal en mee kan doen aan de oversteek. In een piepklein bootje bereikt hij wonder boven wonder de overkant. Hoe het anders had kunnen aflopen beseft hij pas later.

Productie: Interakt; tekst: Anita van Stel


Doorstoten naar Berlijn

"Op 17 september 1944 landden honderden Amerikaanse parachutisten in de omgeving van Groesbeek, Grave en Eindhoven. De Britse luchtlandingsdivisie landde in de omgeving van Arnhem. Het ging om operatie Market Garden. De grootste gecombineerde luchtlandingsgrondoperatie uit de geschiedenis. Het doel van Market Garden was om via de bruggenhoofden over Maas, Waal en Rijn de Veluwe te bezetten. Daarna dacht men in een volgende operatie door te stoten naar Berlijn. Maar de Duitsers boden hevig weerstand. De Nijmeegse bruggen waren nog steeds niet in geallieerde handen. Britse en Poolse troepen hadden het bij Arnhem zwaar te verduren. Daarom werd in de nacht van 19 op 20 september besloten in de ochtend van 20 september een gecombineerde aanval op de rivierovergangen uit te voeren. Een Amerikaans Luchtlandingsregiment, het 504de Parachute Infantry Regiment van de 82ste Divisie, zou de Waal oversteken, terwijl Britse troepen versterkt door Amerikaanse luchtlandingseenheden de bruggen vanuit het zuidelijk stadsdeel zouden aanvallen."

Als enige Nederlander
"Op 20 september was ik 's ochtends vroeg op m'n fiets gestapt. Bij Mook zat ik toen op een onderduikadres. Ik ging kijken hoe de brug over het Maas-Waal Kanaal naar Heumen erbij lag. Die brug werd zwaar bewaakt door Duitse militairen. Voor mij was dat een heel belangrijk bruggetje omdat mijn vriendinnetje uit die dagen in Heumen woonde. Op de Rijksweg zag ik midden tussen de Amerikanen luitenant Smith staan. Ik vroeg hem of ik kon helpen. Dat kon en tegen inlevering van mijn fiets, ontving ik een karabijn, munitie, een Amerikaans jack en een helm. Ik kon als enige Nederlander, zo bleek achteraf, deelnemen aan de oversteek van de Waal."

De oversteek van de Waal
"Met de 504de Parachute Infantry Regiment van de 82ste Divisie begonnen we de oversteek van de Waal. Ik zat in een piepklein bootje. De Duitsers lagen achter de dijk. Bij het Fort Beneden Lent namen ze ons onder vuur. Ook vanaf de spoorbrug werden we beschoten. Mijn bootje kwam ongeschonden aan de overkant. Met de kolf van mijn karabijn heb ik uit alle macht geroeid, je had geen tijd voor angst. De mannen van mijn bootje hadden opdracht de lange stormloop naar de uiterwaardendijk uit te voeren om daar de Duitsers te verjagen. Om zoveel mogelijk dekking te hebben lag ik met mijn voeten in het water van de Waal. Steeds als ik me oprichtte, vlogen de kogels om mijn oren. Ik volgde dan ook de mannen van mijn bootje niet, maar bleef liggen tot ik veilig overeind kon komen. Toen ben ik naar de dichtstbijzijnde brug, de spoorbrug, gelopen. Tot schieten met mijn karabijn ben ik niet gekomen. Wel was het me duidelijk dat velen de noordelijke oever niet hadden bereikt."

Toen was het te laat

"Om een uur of acht 's avonds waren de bruggen in geallieerde handen. Helaas werd het offensief tijdelijk gestaakt en pas de volgende middag hervat richting Arnhem. Toen was het echter te laat, want in de voorafgaande nacht hadden de Duitsers zware tanks en infanterie over de Rijn weten te zetten en bij Elst - op de weg naar Arnhem - een krachtig bolwerk opgericht. Als de aanval op 20 september door de Britse grondtroepen was voortgezet, dan hadden zij de Britten wellicht op de Rijnbrug van Arnhem kunnen bereiken."

Vriend voor het leven
"Al een week vóór Market Garden zagen we dagelijks verslagen Duitse soldaten uit Frankrijk over de Rijksweg van Roermond naar Nijmegen sjokken. Daar tussendoor reden wagens met vee en met vrouwen en collaborateurs. In de ochtend van 17 september, een stralende zondag, was de lucht vol Britse jagers die schoten op alles wat bewoog. Die dag ontmoette ik mijn latere vriend voor het leven, lieutenant Prendergast van het Divisie-Verkenningspeloton, die met een paar jeeps met zware mitrailleurs vanuit Groesbeek kwam aanrijden. Als gids reed ik met hem mee om de omgeving te verkennen." 

Het monument in Lent
"Herman Jansen heeft in zijn boek Het Manneneiland* de oorlogsgeschiedenis van Lent beschreven. Hij is ook een van de initiatiefnemers van het monument dat op 18 september 1984 - veertig jaar na de Waaloversteek - is onthuld. Generaal Gavin van de 82e Airborndivisie was daarbij aanwezig. Herman Jansen en ik hebben elkaar toen voor het eerst ontmoet. 'Ben jij die ene Nederlander?', vroeg hij mij. Wij leggen elk jaar bloemen bij het monument. In 1989 hebben we in een amfibievoertuig uit de Tweede Wereldoorlog de oversteek gemaakt naar Lent. Basisschool 'De Oversteek' in Oosterhout heeft het monument geadopteerd. Ik heb in 2005 mijn verhaal verteld aan groep 7 en 8. De kinderen hingen aan mijn lippen. Ik realiseer me dan altijd weer dat mijn onbesuisde tocht ook heel slecht had kunnen aflopen."

*Hein Bollen en Herman Jansen, Het Manneneiland, Kroniek van de gebeurtenissen in de Over-Betuwe van september 1944 tot juni 1945, Zutphen, 1982.

Een onbesuisde tocht die slecht had kunnen aflopen