4meiOverlay

Sie worden erschossen

Velo Bierman (1916-2014), Utrecht - Utrecht

Vijf patronen per persoon. Daar moeten Ruud 'Velo' Bierman (1916-2014) en andere gemobiliseerde militairen het mee doen op 10 mei 1940. Na de capitulatie moet hij voor de Duitsers in de Opbouwdienst gaan werken. Ondertussen raakt hij betrokken bij het verzet. Hij leert doden zonder wapens. Zijn groep wordt verraden. Hardhandig arresteert de Grüne Polizei 120 mannen. Eindeloze martelende verhoren volgen. 'Sie worden erschossen' luidt op een dag de boodschap. Het vonnis zal worden voltrokken in Fort De Bilt. De spelling van zijn naam redt hem. Zijn nieuwe bestemming wordt kamp Natzweiler. Mensen die daarheen gaan verdwijnen 'in nacht en nevel'.

Productie: Interakt; tekst: Anita van Stel

De mobilisatie

"Ik heb als kind een keiharde opvoeding gehad. In 1936 kwam ik uit militaire dienst. Kort daarna werd ik opgeroepen om als elektricien de kwartieren in orde te maken voor de mobilisatie. Vervolgens werd ik gemobiliseerd in Huussen bij Arnhem, bij het 43e Regiment Infanterie."

Wapens inleveren

"Daar zat ik toen op 10 mei 1940 de oorlog uitbrak. We zagen 's nachts vliegtuigen in de lucht, maar we hoorden pas de volgende morgen wat er aan de hand was. Vijf patronen per persoon kregen we uitgereikt. Ondertussen kwamen de Duitsers met duizenden tegelijk en met automatische geweren uit de lucht omlaag. Na veertien dagen moesten we als krijgsgevangene onze wapens inleveren. Tijdens het afmarcheren zag ik een deur van een huis open staan. Ik schoot naar binnen. Een man deed mij een kostuum cadeau en zo kon ik naar huis."

Betrouwbaar

"Na een maand thuis kreeg ik een oproep voor de Opbouwdienst* en weer kwam ik in Huussen terecht. Tijdens een weekendverlof op weg naar huis zat ik in de wachtkamer van het station Boxtel. Daar zaten ook veel hoge Duitse militairen. Een van hen lonkte een kind naar zich toe met een reep chocolade. Ik kon het niet aanzien, pakte het kind op en gaf het aan de Brabantse moeder terug. Gelukkig arriveerde op dat moment de trein. In de trein benaderde een man mij. Hij had mijn actie in de wachtkamer gezien en vertelde dat hij bezig was een groep jongelui op te leiden 'op een andere manier dan wij gewend zijn'. Hij vond mij betrouwbaar en vroeg of ik overgeplaatst wilde worden naar Den Haag. Veertien dagen verhuisde ik naar het technisch korps van de Opbouwdienst in Den Haag."

Pietersen

"Ik wist dat het om verzetswerk ging, maar had geen idee wat me te wachten stond. In een eerste bijeenkomst stelde iedereen zich voor als 'Pietersen'. Ik was vanaf dat moment ook Pietersen en zou worden opgeleid in het doden zonder wapens. We oefenden in het geheim. Als koerier bracht ik berichten rond in Den Haag. We werden goed opgeleid, maar hadden geen middelen. Vanuit Engeland zouden wapens en dergelijke aangevoerd worden. Ik werd als monteur overgeplaatst naar Hooghalen, waar een groot kamp van de Opbouwdienst was. Op een door mij aangegeven terrein vond de eerste dropping van het Englandspiel plaats. Toen de Opbouwdienst overging in de Arbeitsdienst en steeds meer nationaalsocialistisch werd namen we met vijf man ontslag. Ik weigerde de Hitlergroet te brengen."

7 maart 1942
"Op een dag, op weg naar het station, waarschuwde een meisje me dat er opdracht van de Gestapo op het postkantoor binnengekomen was om mij te arresteren. Ik was 'schiessgefährlich'. Ik zou ter plekke doodgeschoten mogen worden. Ik liet mijn pistool bij het meisje achter. Onderweg naar Den Haag had ik het gevoel dat ik gevolgd werd. De volgende morgen werd ik van mijn bed gelicht door Grüne Polizei. Ze kwamen met de sleutel naar binnen. 'Aufstehen, Hände hoch', riepen ze. De straat was vol met SS-ers met mitrailleurs. Ik werd aan handen en voeten gebonden en de weg over gesleurd. Ook vele andere Pietersen werden gearresteerd. Het was 7 maart 1942."

Oranjehotel

"Vervolgens werd ik naar het Oranjehotel, de strafgevangenis in Scheveningen, gebracht. Een van de eerste dingen die ik daar zag was een leus op de muur: 'in deze bajes zit geen gajes, maar Hollands glorie potverdorie'. Ik werd verhoord door een Duitse soldaat, die in Hooghalen bij de dropping was geweest. Hij had alles verraden. Na de oorlog bleek dat een andere Duitse topspion een zolderkamertje bewoonde op mijn onderduikadres. 'Wie is de Hauptmann', was de enige vraag die hij stelde en hij sloeg met zijn sleutelbos de tanden uit mijn mond. Op dat moment kwam mijn harde opvoeding van pas. Ik kon tegen pijn. Na de eindeloze verhoren - soms 36 uur achter elkaar, met steeds dezelfde vraag - heb ik een maand in een donkere cel gelegen om bij te komen. De muren waren gewatteerd, zodat je er met je hoofd tegenaan kon lopen."

Fort de Bilt

"In de cel raak je alle besef van tijd kwijt, maar ik heb tussen de zeven of acht maanden in Scheveningen gevangen gezeten, 'ohne Begünstigung'. Dan kreeg je geen bezoek, brieven of lectuur en je werd maar eens in de veertien dagen gelucht. Een tor zorgde voor de enige afleiding. Op een dag riep een bewaker 'fertig machen, Sie werden erschossen, Sie gehen auf Transport'. Daarmee hadden ze al vaker gedreigd, maar nu was het kennelijk menens. Ik vroeg of ik een dominee zou kunnen spreken. Die zou in Fort de Bilt aanwezig zijn, luidde het antwoord."

Biermann met twee nn-en
"Ze brachten me rechtstreeks naar Fort de Bilt in Utrecht. In een gebouwtje moest ik wachten, maar de SS-ers lieten de deur openstaan. Ik hoorde ze tegen elkaar zeggen 'Er ist nicht der richtige Bierman'. Wat was het geval? Mijn naam was Duits gespeld als 'Biermann' met twee nn-en. Ik zat te luisteren en ik kreeg hoop. Ze moesten een Biermann hebben met twee nn-en, ik ben Bierman met één 'n'. De Duitse militair van Fort de Bilt viel over die ene 'n'. Toch werd ik werd naar de bunker gebracht.
Daar zat ik een paar uur, alleen. Plotseling werd ik weer terug naar Scheveningen gebracht. Niemand legde uit waarom ik de tocht gemaakt had. Het werd voor mij een uitje, maar het had mijn dood kunnen zijn. Ongelooflijk dat ik nog leef. 

Natzweiler
"Eenmaal terug in Scheveningen werd ik samen met de hele groep van 120 verzetstrijders verplaatst. Eerst naar kamp Amersfoort. Binnen een maand was ik zelf één van de levende lijken die we daar aantroffen. Dan naar kamp Vught. Er volgde een proces in Haaren. Tot slot werd de hele Haagse verzetsgroep in veewagens op transport gesteld naar Natzweiler**. Wie naar Natzweiler ging, werd uitgeschreven uit Bevolkingsregisters. De gemiddelde overlevingsduur in Natzweiler was drie weken. Je werd doodgeschoten, omgebracht in de gaskamers, of je ging dood door honger, ziekte of het zware werk in de steengroeve. Ik heb de gaskamers en de lijken buiten het kamp gezien, omdat ik daar als elektricien van het Elektrisch Kommando moest werken. Van de 120 Pietersen hebben er 7 de oorlog overleefd."

Waarom ik niet?

"Ik ben na de oorlog gaan vertellen over alles wat ik heb meegemaakt. Ik ga ook met scholieren naar de concentratiekampen toe. Ik herinner me veel details. Het vertellen is mijn redding geweest. En ik vind dat mensen de geschiedenis moeten kennen. Herdenkingen zijn belangrijk. Fort de Bilt neemt voor mij een speciale plaats in. Elk jaar vraag ik me daar bij de herdenking af waarom ik niet gefusilleerd ben."

* De Opbouwdienst was de voorloper van de Nederlandse Arbeidsdienst. De Opbouwdienst werd met een verordening van Seyss-Inquart in 15 juni 1940 ingesteld, met als doel beroepsmilitairen en dienstplichtigen - die na 15 mei 1940 geen werk meer hadden - in het arbeidsproces te betrekken. De Opbouwdienst ging in 1941 over in de Arbeidsdienst. Hiervoor werden ook niet militairen opgeroepen. (met dank aan Hubert Berkhout, NIOD)

** Natzweiler - Nacht und Nebel. De woorden horen bij elkaar en staan voor de verdwijning in 'nacht en nevel' van mensen die om hun verzet tegen het naziregime waren gearresteerd. Niemand wist waar zij bleven. In kamp Natzweiler waren ze niet alleen figuurlijk onzichtbaar, maar ook haast letterlijk want in het kamp op de noordhelling van een 800 meter hoge bergtop in de Elzas, waren nevel en duisternis vaste gasten. Naar schatting werden zo’n zeshonderd Nederlandse verzetsstrijders naar kamp Natzweiler gedeporteerd nadat zij vaak in eerste instantie de doodstraf tegen zich hadden horen uitspreken. Honger, kou, slaag en onmenselijk zwaar werk werden hun deel. De Nacht und Nebel-gevangenen leefden onder een constante doodsdreiging want Vernichtung durch Arbeit was er het doel. De steengroeve, waar rood graniet werd gehakt voor de bouw- en beeldhouwwerken van het Derde Rijk, was het meest gevreesde arbeidscommando. (bron: www.NIOD.nl)

Gerelateerde links

Sie worden erschossen