4meiOverlay

Georgiërs op Texel vermoord

Cor Kievits, Den Hoorn - Noord-Holland

Op 6 april 1945 breekt op Texel een opstand uit van het 822e Georgische Infanterie Bataljon tegen de Duitsers. De Texelse bevolking steunt de Georgiërs. Als straf hiervoor pakken de Duitsers veertien willekeurige Texelaars op. Cor Kievits (1926) is een van hen. Kievits en nog drie anderen weten te ontsnappen. De andere Texelse mannen worden gefusilleerd. Net als zeventig Georgiërs. In de daarna volgende 'Russenoorlog', die zeven weken duurt, vinden opnieuw velen de dood. Een Georgisch kruis herinnert hieraan. Voor de gefusilleerde Texelaren is een apart gedenkteken opgericht.

door Anita van Stel 

Gewoon vermoord
"Mijn vader, die onderwijzer was, is als enige van de ondergrondse op Texel opgepakt - hij heeft niemand verraden - en via Kamp Amersfoort naar Neuengamme getransporteerd. Op 10 december '44 overleed hij door ziekte en slechte behandeling. Hij is gewoon vermoord door de Duitsers." 

Georgische opstand
"In Duitsland zijn in de oorlog 10.000 Georgiërs krijgsgevangen gemaakt. In 1945 waren er nog maar 2.500 over. Zij konden tekenen voor dienst in bezette landen. Zo kwamen er ongeveer 750 Georgiërs op Texel terecht. Omdat de Duitsers hen naar het front bij Arnhem wilden sturen, kwamen de Georgiërs in opstand. Eerst vermoordden ze hun bewakers. Dat was op 6 april 1945. Vanuit Den Helder werd met kanonnen geschoten richting Texla waar de Russen, of beter de Georgiërs, in bunkers zaten. De andere dag ging ik met onder anderen Wim Mulder op weg naar Texla om mee te vechten tegen de Duitsers. Maar onderweg kwamen we Duitsers tegen, terwijl wij dachten dat het Georgiërs waren. Mulder riep nog tegen ze: 'Wir gehen die Deutschen bekämpfen'. Toen bleken het Duitsers te zijn. Tja, toen waren we erbij." 

Niet rooskleurig
"De Duitsers laadden ons op een vrachtwagen. Later kwamen daar nog meer mensen bij. Na ons was iedere voorbijganger verdacht. Binnen de kortste keren stonden we met toevallige passanten op een kluitje op de wagen. Ik zag het niet rooskleurig in. Ik verwachtte dat ze ons naar Den Helder of de Mok zouden brengen. Met in totaal veertien man gingen we richting de Mok, oorspronkelijk een vliegkamp, maar op dat moment een Duitse basis. Op het rechte stuk tussen Spyk en Sint-Anna waren schuttersputjes in de berm gegraven. Ik sprong van de wagen af en dook een putje in. Voor mij was Theo van Heerwaarden al van wagen afgesprongen. De twee Duitse bewakers op de auto zaten met elkaar te praten en hadden niets gezien."

Meteen geëxecuteerd
"Veel later hoorden we dat na ons nog twee andere mannen waren ontsnapt, onder wie Wim Mulder, en dat de tien overgeblevenen meteen zijn geëxecuteerd. Pas drie weken na de capitulatie kwamen we er achter dat ze op het strandje van de Mok begraven lagen. De officieren die hiervoor verantwoordelijk werden geacht, stonden in 1972 terecht. Maar wegens gebrek aan bewijs zijn ze vrijgesproken." 

Goed beschouwd was hun opstand muiterij
"Pas op 20 mei arriveerden de Canadezen. De Duitsers wilden weg, want er werd door de Russen nog steeds op hen geschoten. De volgende dag werden de Duitsers ontwapend en afgevoerd naar Den Helder. Op Ameland hebben ze nog anderhalve maand langer gebivakkeerd. Van de 750 Georgiërs waren er 260 over. Ze kregen geallieerde uniformen en dat heeft hun leven gered, want Stalin vermoordde alle Russen die buiten Rusland waren geweest. In Georgië dacht men altijd dat deze Georgiërs helden waren, maar goed beschouwd waren het overlopers en was hun opstand muiterij." 

Een gecombineerd monument
"Op de fusilladeplaats werd in 1945 in opdracht van de Binnenlandse Strijdkrachten een wit betonnen Russisch kruis opgericht. Een soortgelijk kruis stond op het massagraf van de Georgiërs, bij hoeve Buitenzorg in Eierland. Ook nadat de Georgiërs waren herbegraven op de begraafplaats Loladze op de Hogeberg bleef dit kruis daar. Later is het verdwenen. Niemand weet er het fijne van. Het kruis op de Mok stond sinds 1945 op het kazerneterrein." 

Buiten het kazerneterrein
"Pas veel later rees het idee om het kruis een plaats te geven buiten het kazerneterrein, zodat het voor het publiek toegankelijk zou zijn. Er werd een mooi pleintje aangelegd, waar ook nog een paar oude kanonnen staan. Het Korps Mariniers spande zich tegelijkertijd in voor het oprichten van een gedenkteken voor de tien vermoorde Texelaars. In 2004 was het zover. Theo van Heerwaarden en ik mochten de onthulling doen. Op een bronzen gedenkplaat staan de namen en geboortedata van de geëxecuteerden. Op de andere plaquette is omschreven wat tijdens de opstand van de Georgiërs op Texel is gebeurd. Het kruis is voor de Georgiërs."

Georgiërs op Texel vermoord