4meiOverlay

Thank you for sixty years of freedom

Joop Hermeler (1924), Den Helder - Noord-Holland

Joop Hermeler ontsnapt uit de wapenfabriek waar hij bommen voor de Duitsers moet maken. Hij duikt onder bij zijn oom. Na verraad worden ze samen op. Ze belanden in Kamp Amersfoort. Joop overleeft Kamp Amersfoort. Na de oorlog helpt hij om oorlogsmisdadigers te identificeren. Ingrijpende confrontaties. Vanaf 1992 zet hij zich in voor herstel van het verzetsmonument in Den Helder. Ook neemt hij het initiatief voor plaatsing van een plaquette op het Vliegersmonument. Geen herdenking slaat hij over. De herinnering doorgeven aan de derde generatie, dat is wat Hermeler wil.

door Anita van Stel

Heelhuids terug uit Duitsland
"Ik woonde in Hilversum. Etty Hillesum* was mijn buurmeisje. Op 1 februari 1943 vond een razzia plaats, waarbij alle jonge mannen werden opgepakt voor de Arbeitseinsatz in Duitsland. Ik ook. We werkten in een fabriek die V1 en V2 bommen produceerde. Sommige jongens hadden toegang tot de administratie en ik slaagde er na verloop van tijd in een Ausweis te bemachtigen. Zo ben ik ‘m na acht maanden gepiept, samen met een jongen uit Huizen. We kwamen heelhuids terug."

Mannen in vrouwenkleren
"Ik ben toen via via ondergedoken bij mijn oom Henk Vernhout. We sliepen altijd op de grond met onze kleren aan. Ook die nacht, toen we omsingeld werden door SD-ers en Nederlandse Landwachters. We waren verraden, er was geen ontkomen aan. We werden ondergebracht in het gebouw van de Landwacht, allemaal NSB-ers, in Hilversum. De volgende dag gingen we naar Amsterdam. Op weg naar het station liepen twee mannen in vrouwenkleren op ons af. Ze duwden een kinderwagen tussen ons in, waardoor wij het op een rennen konden zetten. Ik vluchtte de markt op, regelrecht in de armen van de Landwacht. Er werd geschoten. Een enorme oploop ontstond. Het is een wonder dat er niemand gewond is geraakt."

Zoekt u een boef?
"Met een geweer in mijn rug werd ik tegen de muur gezet. Mijn oom ontsnapte, ging bij een kapper naar binnen en vervolgens vermomd verder. Hij kroop weg toen hij doorhad dat hij gezocht werd. Kinderen hebben hem verraden. 'Zoekt u een boef?', vroegen ze de Duitsers. In de gevangenis in Amsterdam hebben ze mijn oom tijdens verhoren zwaar mishandeld. Mijn celdeur werd speciaal opengezet, zodat ik hem kon horen schreeuwen. Ze hoopten zo van mij meer te weten te komen. Ik bracht voor het Nationaal Steunfonds (NSF) brieven naar onderduikers, maar ik ben niet doorgeslagen. We werden vervolgens na twee weken overgebracht naar de gevangenis aan de Weteringschans en na weer drie weken naar Kamp Amersfoort. Daar zagen we elkaar terug."

Kamp Amersfoort
In 1941 besloot de bezetter barakken van het Nederlandse leger bij Amersfoort als doorgangskamp in te richten. In het 'Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort' zijn in totaal ruim 35.000 vooral mannelijke gevangenen opgesloten. Ongeveer 20.000 van hen zijn in Duitsland tewerkgesteld of naar andere kampen getransporteerd. Ongeveer 15.000 zijn vrijgelaten, ontvlucht, geëxecuteerd of gestorven. De gevangenen kwamen uit alle delen van het land en hadden uiteenlopende achtergronden: Joden, mannen die zich aan de arbeidsinzet onttrokken, illegale werkers, Jehovah's Getuigen, strafgijzelaars, zwarthandelaren, smokkelaars en clandestiene slachters. Verder waren er ruim honderd krijgsgevangenen uit de Sovjet-Unie, vooral Oezbeken. (bron: NIOD, www.kamparchieven.nl)

Nummer 5401
"Ook in Kamp Amersfoort was oom Henk een voorbeeld voor velen. Hij pepte mensen op. Zijn geloof bezielde zijn verzetswerk. Hij werd overgebracht naar concentratiekamp Neuengamme. Daar is hij op 15 december 1944 overleden. Ik kan nog altijd moeilijk over de tijd in Amersfoort praten, heb te veel meegemaakt. Een paar keer stond ik op een transportlijst, als nummer 5.401, maar werd mijn nummer niet afgeroepen. Er werd geknoeid met de administratie en een keer had ik een nummer van een overledene. Ik kon in Amersfoort blijven tot de bevrijding. Marie-Louise van Overeem van het Rode Kruis, bijgenaamd de Witte Engel van Amersfoort, bezocht ons eens per week en gebruikte haar charme om dingen bij de Duitsers voor elkaar te krijgen. In april 1945 nam zij de leiding van het kamp over. Het Rode Kruis zorgde ervoor dat ik met paard en wagen terug naar Hilversum kon reizen."

Verleden onthuld
"Vijf jaar na de oorlog werkte ik in een timmerbedrijf. Eén van mijn eerdere bewakers, een Landwachter, kwam daar na drie jaar gevangenisstraf ook werken. Ik herkende hem onmiddellijk. Mijn christelijke gevoel zei me dat ik hem moest vergeven, maar dat kreeg ik niet voor elkaar. Door mijn baas werd ik met ziekteverlof naar huis gestuurd. Op een avond stond de ex-Landwachter me op te wachten en ben ik in elkaar geslagen, omdat ik zijn verleden onthuld had. Ik heb aangifte gedaan en na enige maanden is hij uit Hilversum verhuisd. Als getuige heb ik in het naoorlogse onderzoek geholpen oorlogsmisdadigers te identificeren. Die confrontaties waren erg ingrijpend."

Verwaarloosd
"Met mijn vrouw en vijf kinderen heb ik elf jaar in Californië in de Verenigde Staten gewoond. Via Hilversum zijn wij in Den Helder terechtgekomen. Daar vind je een aantal oorlogsmonumenten, onder andere het verzetsmonument en het Vliegersmonument. Beide monumenten waren verwaarloosd en in verval. Vanaf 1992 ben ik me gaan inzetten voor renovatie van het Verzetsmonument. Mijn drijfveer is dat ik vind dat onze bevrijders blijvend geëerd moeten worden. Met medewerking van de gemeente is eerst het verzetsmonument aan het Bernhardplein in oude luister hersteld."

De plaquette
"Op de Tweede Vroonstraat zijn op 18 juli 1943 twee Engelse vliegers van 22 jaar oud, Kidd en Stevenson, gecrasht met hun Beaufighter. Zij maakten deel uit van de RAF North Coates Strike Wing. Op deze plaats was in augustus 1945 door het straatcomité een herdenkingsteken opgericht. De burgemeester van Den Helder heeft het op 30 augustus 1945 onthuld. Een bijpassende plaquette, die beschikbaar was gesteld door de familie van oud-oorlogsvliegers van de RAF, was echter nooit geplaatst. Hij heeft een tijd bij een wethouder in een la gelegen. Daarna heeft de afdeling Stadsontwikkeling hem per abuis op het verzetsmonument bevestigd, totdat ik daarover ging corresponderen. Ze zijn bij de gemeente dol van me geworden. Eerst wilde de gemeente de plaquette een geheel nieuwe plek geven, omdat deze herinnerde aan álle acties van RAF-vliegers in de Tweede Wereldoorlog. Uiteindelijk is hij toch op het Vliegersmonument geplaatst."

Zichtbaarder
"Voor de renovatie heb ik 48.000 euro binnengehaald en in 2002 is het monument gerenoveerd. Het is een slag gedraaid, groter en daarmee zichtbaarder gemaakt. Burgemeester Staatsen en de Defensie Attaché van de Britse ambassade Butler onthulden het. Twee Britse oud-piloten waren hierbij aanwezig. In 2004 zijn op verzoek van mevrouw Baker twee lindebomen geplant ter herinnering aan haar echtgenoot en aan Kidd. De Engelsen waarderen mijn inzet enorm. Zij hechten aan traditie. In 2003 woonde ik het jaarlijkse treffen van de British Legion bij, met onder andere een evenement in de Royal Albert Hall in aanwezigheid van Koningin Elisabeth."

Doorgeven aan de derde generatie
"Zo lang ik leef zal ik herdenkingen bijwonen. Een keer kon ik vanwege m'n gezondheid niet van huis. Toen zei mijn kleinzoon Stephan Otter van dertien: 'Opa, dan ga ik toch namens jou'. Hij heeft onze bloemen neergelegd met als tekst 'Thank you for 60 years of freedom'. Want daar gaat het om. Ik weet wat het is om van je vrijheid beroofd te zijn. Het is van het grootste belang om door schade en schande opgedane wijsheden door te geven aan de derde generatie. Later is Stephan ook door het comité van de 15 augustus herdenking gevraagd voor de kranslegging."

*Etty Hillesum was een Joodse jonge vrouw die haar laatste levensjaren in dagboeken vastgelegd heeft. Ze werd in 1943 omgebracht in concentratiekamp Auschwitz, 29 jaar oud.

Thank you for sixty years of freedom