4meiOverlay

Het noemen van namen en leeftijden roept op tot nadenken

Teus van den Berg-Been, Vught - Noord-Brabant

Of ze mee wil denken over een monument. Speciaal voor de 1.269 Joodse kinderen die in juni 1943 zijn weggevoerd uit Kamp Vught en in vernietigingskampen zijn omgekomen. Beeldhouwster Teus van den Berg-Been (1926) aarzelt geen moment. Wat Joodse ouders en hun kinderen is overkomen dringt dan pas echt tot haar door. Uiteindelijk worden het acht bronzen gedenkplaten die met davidsterren aan elkaar verbonden zijn. Alle 1.269 kindernamen staan erop. In september 1999 wordt het onthuld.

door Anita van Stel


Namen en leeftijden noemen
"Voor mij was meteen duidelijk dat de namen en leeftijden van de weggevoerde kinderen uitgangspunt van het monument moesten worden. Als je tijdens de vakantie Franse dorpen passeert, zie je monumenten uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Je leest de namen, leeftijden en beseft dan dat uit één gezin zowel vader als zoons omgekomen zijn. De slachtoffers verdienen dat mensen langer stilstaan bij wat hen is overkomen. De hoeveelheid namen is zo overweldigend."

Verdorven brein
"Voordat ik benaderd werd om mee te denken over het Kindermonument, wist ik niet zoveel over de verschrikkingen en vernederingen die de Joodse kinderen en hun ouders hadden moeten doorstaan. Ja, ik had erover gehoord, dat wel. Later drongen de gruwelijkheden pas echt goed tot me door. Het is niet te bevatten en voor te stellen wat voor soort mensen het waren die dergelijke maatregelen en besluiten namen; doorgaans mannen in onberispelijke uniformen, keurig schoon verzorgde handen maar met een zieke en vuile geest. Hun uiterlijk was in tegenspraak met hun verdorven brein."

Moeilijk te traceren

"Het was een hele puzzel om alle namen van de kinderen die op 6 en 7 juni uit Vught vertrokken, te traceren. De leden van de Stichting Nationaal Monument Kamp Vught zijn daar tijden mee bezig geweest. Een van de eerste ontwerpen die ik maakte bestond uit een lange rij kinderen die bepakt en bezakt door een poort verdwenen. Het was té anekdotisch. Bovendien zouden de namen ondergeschikt zijn geworden. Daarna is het 'kamerschermidee' ontstaan. De rijen namen konden apart gelezen worden. De heer Goldsteen, zelf van Joodse afkomst en eigenaar van een koperwerkplaats in Den Bosch, heeft mee gedacht over de uitvoering. In de Hollandsche Schouwburg In Amsterdam oriënteerde ik me op de leesbaarheid van de letters. Hoe klein kan een letter zijn en toch goed leesbaar blijven. 1.269 namen zijn in de platen met behulp van lasers uitgebrand. De kinderen zijn weg - hun namen zijn weg. Maar je kunt hun namen toch lezen. De leeftijden staan achter de namen."

Speelgoed
"De acht bronzen gedenkplaten zijn met vier davidsterren aan elkaar verbonden. De sterren zijn met titanium behandeld, zodat ze altijd dezelfde kleur houden. Aan de voet ligt in brons 'achtergelaten' kinderspeelgoed: een tol, een lappenpop, een vrachtwagentje en een boek. Een rabbijn heeft de bijbeltekst gekozen, die in het Hebreeuws op het monument staat: "Het kind is er niet...en ik, waar moet ik heen". Op Joodse graven leggen nabestaanden steentjes. Dat gebeurt hier ook. Kinderen laten er kleine dingen achter, waarschijnlijk uit hun broekzak. Een paar centen, een dinky toy. Het monument wordt 'gebruikt', zeg ik altijd."

Mooie nieuwe plaats
"Toen Vught gereorganiseerd werd en de barakken gebouwd werden, heeft het Kindermonument een mooie nieuwe plaats gekregen. Elk jaar is er rond 5 juni een herdenking. Daar zijn altijd nabestaanden bij aanwezig. Mensen delen de herinnering aan het leed dat hun dierbaren hebben moeten doorstaan. De Joodse kinderen zijn zo vernederd. Het was erger dan in menig concentratiekamp in Duitsland, heeft men mij verzekerd. Het grijpt me elke keer weer opnieuw aan."
Het noemen van namen en leeftijden roept op tot nadenken