4meiOverlay

Een rolstoelbaan bij het Nationaal Monument op de Dam

Hans Entrop

Vlak voor 4 mei 2007 is het Nationaal Monument op de Dam klaar. Klaar om rolstoelers zelfstandig bloemen te laten leggen. Die rituele handeling is immers de kern van het eerbetoon op 4 mei. De rolstoelbaan snijdt door de cirkels die de 'trap' vormen. Naarmate de Tweede Wereldoorlog langer geleden is, wordt de eerste generatie mindervalide. Nu kunnen ze zelfstandig en volwaardig blijven deelnemen aan de Nationale Herdenking. Projectleider Hans Entrop (52 jaar) vertelt hoe de rolstoelbaan tot stand is gekomen.

door Alex Bakker

Steeds meer deelnemers in rolstoelen
Nine Nooter, directeur Nationaal Comité 4 en 5 mei: "Dat minder validen het Nationaal Monument op de Dam slecht konden bereiken, was een groeiende zorg voor ons. Ik weet nog hoe in de jaren negentig voor 't eerst deelnemers aan de herdenking in rolstoelen kwamen. Als organisatie hadden we een naïeve oplossing bedacht: scouts zouden de bloemen namens hen neerleggen bij het monument. Dit was voor de betrokkenen onverteerbaar. Zelf de rituele handeling van het bloemen leggen verrichten, daarin zat juist de essentie van het eerbetoon. Sindsdien is zelfstandige deelname altijd ons uitgangspunt geweest. Zodoende is er een tijd met houten plankiers gewerkt. Dat verliep redelijk, totdat het gaandeweg steeds voller werd tijdens de herdenking. De beweegruimte op de Dam werd te klein om nog veilig planken te kunnen gebruiken. Intussen kwamen er steeds meer deelnemers in rolstoelen. Het begon ernstig te wringen. En wij wilden juist de eerste generatie voorop laten gaan in het defilé. Onze belofte aan die oudste betrokkenen was: zo lang jullie willen en kunnen deelnemen aan de herdenking zullen wij hiervoor alles in het werk stellen om dat mogelijk te maken."

Een forse ingreep in het monument
"Een rolstoelvoorziening is niet niks. Het is een forse ingreep in het monument en het kost wat! Aanvankelijk gaven de erven Raedecker, een van de ontwerpers van het monument, geen toestemming. Dit principiële punt verviel later, gelukkig. Het Nationaal Comité is blijven aandringen bij de gemeente. Dat dit resultaat opleverde, is met name te danken aan de bewonderenswaardige inzet van Anne Lize van der Stoel, voormalig voorzitter en nu lid dagelijks bestuur van stadsdeel Amsterdam-Centrum. Zij zette in 2006 het project op de begroting. Nu het geld was gereserveerd, konden de bouwplannen uit de bureaulade en kon de daadwerkelijke aanleg gaan beginnen. Daarvoor moest een verantwoordelijk projectleider binnen het stadsdeel worden gezocht. Iemand met ervaring, overwicht en een koel hoofd. Zo kwamen we terecht bij Hans Entrop."

4 mei is 4 mei
Hans Entrop: "In augustus 2006 werd ik gevraagd voor deze klus. Ik heb vaak ingewikkelde projecten geleid. Een oorlogsmonument was nieuw voor me. Voordeel van het Nationaal Monument op de Dam is dat er geen bewoners zijn die de overlast op hun dak krijgen. Maar anderzijds is de deadline ongelofelijk hard, want 4 mei is 4 mei. Dat spreekt voor zich. We organiseerden een overleg met de betrokken partijen: de welstandcommissie, de Stichting Gehandicapten Overleg Amsterdam (SGOA), Gehandicaptenplatform Amsterdam Centrum Drempelvrij (ACD) en het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Ik heb rustig uitgelegd wat de plannen waren en heb laten zien hoe het zou worden. Na 45 minuten waren we klaar. Het zou het enige overleg blijven. Kijk, hierin schuilt mijn werkplezier: het hele verhaal zo goed mogelijk uitleggen en er werkelijk voor stáán. Dan snappen alle betrokkenen best het algemeen belang."

Terug naar dezelfde steengroeve
"Het ontwerp voor de rolstoelbaan, van ontwerper Eriq van Nijhuis Gelder, lag al klaar. De belangrijkste volgende stap was het uitzoeken van de juiste steensoort. Dat lijkt misschien een kwestie van eenvoudigweg de juiste kleur uitzoeken, maar zo is het niet. Het Nationaal Monument is destijds in 1956 gebouwd van een bijzondere soort natuursteen. Deze steensoort, sylvestre moreno, is vrij poreus en ondergaat in de loop der jaren veel kleurontwikkeling. We zijn teruggegaan naar dezelfde steengroeve in Noord-Spanje als toen, op zoek naar nieuwe steen die matcht met de oude. Dat was in januari 2007, krap vier maanden voor 4 mei. Dus een beetje ongerust was ik wel. Want om de rolstoelbaan mogelijk te maken, moesten we namelijk helemaal tot op de fundamenten graven. Maar het is gelukt en daar ben ik trots op. Ik heb het vertrouwen en de ruimte gekregen om dit te doen. De reacties die ik heb ontvangen, zijn alleen maar positief. De rolstoelbaan is niet alleen functioneel, maar ook nog mooi."

Eindresultaat verbluffend goed
Nine Nooter: "Ook als Nationaal Comité 4 en 5 mei zijn we zeer gelukkig met het aangepaste monument. Aan ons verzoek om de rolstoelbaan zo te plaatsen dat er rekening wordt gehouden met de organisatorische situatie, is helemaal tegemoet gekomen. Het eindresultaat vind ik verbluffend goed. De ontwerper, Eriq van Nijhuis Gelder, heeft geen inbreuk gedaan op het karakter van het monument. Dat is echt knap. Misschien vind ik het nog wel mooier dan voorheen, want het is 'monumentaler' geworden. De baan die door de ringen snijdt, brengt het monument meer in relatie met het plein. En het werkt! Afgelopen 4 mei zei een oudere vrouw tegen me: 'Ik kon zelf in mijn rolstoel de treden op, ik draaide gemakkelijk mijn wielen en zo legde ik zelf, onafhankelijk van anderen, mijn bloemen voor de doden. Zo moet het zijn'."

Een rolstoelbaan bij het Nationaal Monument op de Dam