4meiOverlay

Over de locatie van het oorlogsmonument in Sittard

Peter Boudewijn en Yvonne Baetens-Derks, Sittard - Limburg

Commotie over het oorlogsmonument op de Markt in Sittard. Waarom? Een andere indeling van de markt en onrust tijdens de 4 mei herdenking maken verplaatsing van het monument naar een andere locatie noodzakelijk. Dát heeft de gemeente geweten. Boze brieven en bezorgde instellingen verwijten de politiek ongevoeligheid voor de oorlogsgeschiedenis. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei komt eraan te pas en geeft een onafhankelijk advies. Na vele discussies blijft het monument toch op zijn plaats. Met medewerking van de horeca verloopt de herdenking nu een stuk respectvoller.

door Alex Bakker

Oorlogsmonument in de knel
In de gemeente Sittard-Geleen speelde een hevige discussie over de locatie van het oorlogsmonument. Het monument staat sinds 1957 op de Markt van Sittard, in het historische stadshart. Een op het oog voorname plaats, waar ook de 4 meiherdenking plaatsvindt. In 2005 moest de Markt van Sittard op last van de brandweer voorzien worden van veiligheidszones voor het publiek. Dit betekende dat het plein anders moest worden ingedeeld, onder andere met nieuwe fietspaden. Hierdoor kwam het oorlogsmonument in de knel.

Overlast
Er speelde nog een tweede probleem. Het monument staat temidden van veel terrassen en is onderhevig aan de gevolgen van het drukke uitgaansleven. Mensen stallen hun fietsen tegen de hoge sokkel en gebruiken het als urinoir. Tijdens de herdenking op 4 mei zorgt de geluidsoverlast van de terrassen voor veel onrust. Vandaar dat het college van B&W het voorstel deed om in het kader van de herinrichting van de markt het monument te verplaatsen naar een rustiger plek, naar de Algemene begraafplaats.

Beroering rondom voorstel
Het idee om het oorlogsmonument te verplaatsen naar de Algemene begraafplaats zorgde voor veel beroering in de gemeente. Van de lokale politieke partijen stelden de Stadspartij Sittard-Geleen-Born en het CDA zich hard op tegen verplaatsing. Peter Boudewijn van de Stadspartij: "Ik was en ben van mening dat ons algemeen oorlogsmonument per definitie in het stadshart thuishoort. De begraafplaats zou te ver weggestopt zijn. Bovendien is een begraafplaats vooral bedoeld om de doden te herdenken. Dit monument staat voor meer: naast een eerbetoon aan de gevallenen roept het op tot herdenken van de onderdrukking en wijst het op de waarde van vrijheid. Tot slot zit in het voetstuk een oorkonde ingemetseld. Deze oorkonde bevat de namen van 211 Sittardse oorlogsslachtoffers, voorafgegaan door een tekst met o.a. de woorden 'OPRIJZEND TE MIDDEN VAN DE BURGERS DEZER STAD'. Ik vind dat veelzeggend."

Waardiger locatie
CDA-raadslid Yvonne Baetens-Derks: "Ik gun het oorlogsmonument een waardiger locatie. Maar dan niet op de Algemene begraafplaats. Ik had een alternatief bedacht, namelijk onze historische stadstuin, le Jardin d'Isabelle. Dat is een prachtig stukje geschiedenis, middenin de stad, met alle rust en eerbied. Mijn visie was dat het monument daar beter tot zijn recht zou komen. Dit in tegenstelling tot de herrie en smerigheid van het nachtelijk vertier op de markt. Bovendien ben je er dan van verzekerd dat het monument tot in lengte van jaren op zijn plek kan blijven staan."

Betrokkenheid
De recente discussie over de verplaatsing van het monument leefde sterk, en leverde veel ingezonden brieven van bezorgde burgers en instellingen op. Soms werd de discussie fel gevoerd. Critici verweten de lokale politiek ongevoeligheid voor en onbetrokkenheid bij de oorlogsgeschiedenis. Vanuit haar persoonlijke achtergrond vond Yvonne Baetens-Derks deze sfeer van verwijten niet prettig. "Mijn vader, B.J.J.M. Derks, is heel actief geweest in het verzet. Een aantal jaren na de oorlog, in 1952, is hij overleden - veel te vroeg. Een posttraumatische stressstoornis, zou je nu zeggen, maar dat wisten we toen nog niet. Wel concludeerde de huisarts en de behandelend specialist destijds dat de oorzaak lag in de grote spanningen van het verzetswerk. Die erkenning als oorlogsslachtoffer is later bevestigd door de Stichting 40-45. Mijn vader was me heel dierbaar, hij was mijn grote voorbeeld naar wie ik enorm opzag. Ik heb als kind eindeloos naar zijn verhalen en die van zijn verzetsvrienden geluisterd. Mijn culturele en historische interesse heb ik van hem. Voor mij persoonlijk staat het oorlogsmonument ook voor mijn vader, ook al wordt zijn naam niet genoemd. Ik wilde dus niets liever dan een geschikte locatie voor het monument vinden."

Alternatieven
Zowel Yvonne Baetens-Derks, als Peter Boudewijn probeerden alternatieve locaties aan te dragen voor het monument. Het college van B & W toonde zich gevoelig voor de argumenten tégen de locatie van de Algemene begraafplaats en stelde zich open voor andere oplossingen. Peter Boudewijn: "Dat vanwege de veiligheidszones het monument van de bewuste plek weg moest, daar kon ik wel mee akkoord gaan. Zo lang het maar op de Markt bleef. Zelf dacht ik aan de centrale plek, midden op het plein. Maar dit was niet haalbaar vanwege de kiosk die daar staat."

Advies nationaal Comité
Het Nationaal Comité 4 en 5 mei bracht advies uit in deze lastige kwestie: "Het monument heeft een bredere betekenis dan alleen het gedenken van individuele oorlogsslachtoffers. Het gedenkteken maakt duidelijk dat vrijheid niet vanzelfsprekend is en spoort burgers aan om zich actief in te zetten en verantwoordelijkheid te nemen voor de vrijheid. Vanuit dat oogpunt is het te overwegen het monument een plaats midden 'in' de samenleving te geven. Voor velen werpt een begraafplaats - en met name voor jongeren - een drempel op." Uiteindelijk is na een paar maanden van discussiëren besloten het oorlogsmonument te laten staan op de Markt.

Herdenking op 4 mei
De onrustige sfeer rond de 4 mei herdenking was in 2005 nog een groot probleem. In 2006 ging het een stuk beter. De gemeente had vooraf overleg gevoerd met de uitbaters van de terrassen. Yvonne Baetens-Derks: "Zij hebben goed meegewerkt. De horeca-gasten waren deze 4 mei veel minder luidruchtig. Ik ga ervan uit dat dit in de toekomst zo blijft." Peter Boudewijn: "De herdenking was dit jaar veel rustiger en respectvoller, zoals het hoort. Misschien is dat dan toch nog het positieve effect van de hele discussie rondom het Sittards oorlogsmonument geweest."

Over de locatie van het oorlogsmonument in Sittard