4meiOverlay

Prins Bernhard heeft het monument onthuld

Minus Goud (1939), Waarde - Zeeland

Een Engelse bommenwerper stort neer op het Zeeuwse dorp Waarde. Tussen de Oosterschelde en de Westerschelde. Het is de nacht van 11 op 12 april 1944. Drie burgers en vijf bemanningsleden komen om. Veertig jaar later reconstrueert Minus Goud (1939) de fatale duikvlucht en richt op de plaats van het ongeluk een monument op. Prins Bernhard onthult het op 31 maart 1984. Piloot Moore is erbij.

door Anita van Stel

Twee maanden is er gevochten

"Waarde is een klein gehucht tussen de Oosterschelde en de Westerschelde. Op 3 september 1944 bevrijdden de geallieerden Antwerpen, maar het duurde tot 26 oktober voordat wij werden bevrijd. Bijna twee maanden is er gevochten. In '44 begint eigenlijk mijn herinnering aan de oorlog. Ik weet nog dat ik als jongetje van een jaar of vijf bang was voor het schieten. Op een dag in '44 kwam ik in een beschieting terecht. Er was geen sterveling op straat. De volgende morgen kwam de slager van het dorp langs en zei tegen mijn vader "Goud, ik kom je condoleren, want dat jongetje is er zeker niet meer, hè. Mijn vader zei 'hier staat hij'." 

Nummer dertien
"In de nacht van 11 op 12 april 1944 kregen twaalf Engelse Lancasters de opdracht het rangeerterrein van de spoorwegen van Aken te bombarderen. Ze waren van het 619 Squadron van de Royal Air Force (RAF). Van een van de twaalf vliegtuigen haperde de motor en nummer dertien moest worden ingezet. Vliegers waren buitengewoon bijgelovig en de piloot, Moore heette hij, had een slecht gevoel toen hij met zijn bemanning in de kist overstapte. Via Amiens bereikten de Lancasters Aken, waar ze hun bommenlading boven het station losten." 

Hun lichamen spoelden later aan
"De terugreis naar Engeland ging via de Westerschelde, want op het water waren geen Duitse luchtafweerinstallaties, de zogenaamde Flaks. Bij deze retourvlucht constateerde de navigator een Flak in de buurt van West-Brabant. Met duikvluchten probeerde de piloot de luchtafweergranaten te ontwijken, maar de eerste granaat trof doel in de bakboordmotor die onmiddellijk in brand vloog. Vijf mannen sprongen met parachutes uit het vliegtuig boven de polder bij het dorp Rilland. Door de sterke wind kwamen ze in de schorren en in het water van de Westerschelde terecht. Hun lichamen spoelden later aan." 

De ontreddering was groot
"Aan boord waren nog piloot Moore en marconist Jones. Moore gaf Jones de opdracht te springen en hij kwam in de Westerschelde terecht, waar hij werd opgepikt door een vissersbootje. Dat zette hem af in de schorren en Jones liep naar een boerderij in de polder. De volgende morgen gaf hij zich over, want hij wilde niet dat zijn aanwezigheid risico opleverde voor de familie. Moore zelf kon de deur van het vliegtuig niet meer bereiken. Door een explosie vloog de cockpit uit elkaar en hij werd naar buiten geslingerd. Hij slaagde erin zijn parachute open te trekken. Zo landde hij op de grootste perenboom van Waarde. Het vliegtuig was dicht bij de kerk op een rij huizen gevallen, die snel in lichterlaaie stonden. Bewoners vluchtten in doodsangst naar buiten en liepen gillend door de straat. Overal waren ontploffingen en de ontreddering was groot. Met zijn kompas ging Moore op zoek naar zijn bemanning, maar hij vond ze niet. Uiteindelijk werd ook hij krijgsgevangen gemaakt. Jones werd op transport gesteld naar Silezië. Later kwam ook Moore hier aan. Daar hoorden zij pas dat de andere vijf bemanningsleden van de Lancaster waren omgekomen."

Waardenaars die fout waren geweest in de oorlog
"In de jaren zeventig hadden mijn broer en ik een aantal militaire voertuigen en wij woonden dikwijls herdenkingen bij. Bij mij rees begin jaren tachtig het plan een oorlogsmonument in Waarde op te richten. Ik wilde alle oorlogsslachtoffers en dus ook de omgekomen bemanning eren. Een half jaar lang ben ik op onderzoek uitgegaan. Van huis tot huis deed ik navraag naar de toedracht van het ongeluk met de Lancaster. Op een gegeven moment was het verhaal compleet. Daarna ging ik het dorp rond om geld bij elkaar te krijgen. Iedereen droeg bij, ook Waardenaars die fout waren geweest in de oorlog. Zij reageerden erg emotioneel omdat ze niet werden overgeslagen. Ik vond dat de verwijdering niet opnieuw tot stand moest komen." 

I am the pilot
"Via de Oorlogsgravenstichting hoorde ik dat de vijf bemanningsleden van de Lancaster op de erebegraafplaats in Bergen op Zoom begraven waren. Een man uit Waarde bracht me een gevonden handschoen van een van de vliegers, met daarin de naam 'H.J. Moore'. Omdat ik de vijf andere namen had, wist ik dat Moore een van de twee overlevenden moest zijn. Het Engelse 'Opsporing Verzocht' zond een oproep uit. Enkele dagen later kwam een brief 'I am the pilot of the plane that crashed in the little village of Waarde'. Toen ik hem aan de telefoon had, begon hij te huilen. Ik vertelde hem dat we een monument wilden oprichten voor de omgekomen bemanning en de oorlogslachtoffers uit Waarde. Of hij de onthulling wilde bijwonen. Jones was naar Canada verhuisd en hem hebben we niet gevonden." 

Prins Bernard
"De organisatie raakte in een stroomversnelling. We hadden twintigduizend gulden opgehaald. De plaquette met alle namen werd gemaakt. Een weduwe van een van de bemanningsleden zou met haar zoon overkomen. Drie weken voor de geplande datum bedacht ik dat het mooi zou zijn als prins Bernhard het monument zou onthullen. De burgemeester en Commissaris van de Koningin in Zeeland steunden dit plan. Er ging een verzoek uit naar prins Bernhard en drie dagen later kregen we al antwoord. Hij wilde graag komen, maar kon niet op de geplande dag. We hebben meteen de datum gewijzigd in 31 maart. De organisatie werd door de komst van de prins een stuk complexer en drukker. Alle kranten stonden er vol van." 

Een prachtige dag
"De dag brak aan. Het hele dorp was in rep en roer. Vijftig militaire voertuigen - stonden klaar in Kruiningen. Daar kwam de prins aan en met mijn jeep mocht ik hem naar Waarde rijden. De tocht ging door de polder. Ik had strikte orders onderweg niet te stoppen, maar halverwege stond mijn moeder langs de kant, in haar Zeeuwse klederdracht. Prins Bernhard zei te remmen en hij ging haar een hand geven. 'Moedertje', zei hij. Piloot Moore was uit Engeland gekomen, nabestaanden van de slachtoffers, militaire kopstukken en mensen die een rol hadden gespeeld bij de opvang van de piloten waren aanwezig. De Koninklijke Luchtmachtkapel kwam spelen. De commando's daalden spectaculair van de kerktoren af. In het verenigingsgebouw was een tentoonstelling met oorlogsvoorwerpen ingericht. Prins Bernhard onthulde het monument en hield een toespraak. De prins bleef drie uur langer dan gepland en vertrok met een helikopter. Het was een práchtige dag."

Prins Bernhard heeft het monument onthuld