Adopteer een monument

Herdachte groepen: Algemeen, Burgerslachtoffers
Ontwerper: Charles Tangelder
Onthulling: 4 mei 1957
Adopteer dit monument.
Dit monument is in schooljaar 2018-2019 geadopteerd door Trevianum Scholengroep.

Sittard, oorlogsmonument (foto: B. van Bohemen/ NIOD)
Sittard, oorlogsmonument (foto: B. van Bohemen/ NIOD)
Sittard, oorlogsmonument (René en Peter van der Krogt)
Sittard, oorlogsmonument (René en Peter van der Krogt)

Het monument

Vorm en materiaal
Het oorlogsmonument te Sittard (gemeente Sittard-Geleen) is een bronzen beeldengroep van twee mensenfiguren. Het beeld is geplaatst op een voetstuk van Belgisch hardsteen (Calcaire). In het voetstuk is een oorkonde ingemetseld. Het gedenkteken is 4 meter 85 hoog.

Teksten
De tekst op het voetstuk luidt:

'1940 - 1945'.

De oorkonde bevat de namen van 211 Sittardse oorlogsslachtoffers.

De tekst luidt:

'OP 4 MEI 1957 WERD DIT MONUMENT,
ONTWORPEN DOOR CHARLES TANGELDER,
OVERGEDRAGEN AAN HET BESTUUR DER GEMEENTE SITTARD.

OPRIJZEND TE MIDDEN VAN DE BURGERS DEZER STAD,
WIL HET DE HERINNERING LEVENDIG HOUDEN
AAN OORLOG, BEZETTING EN BEVRIJDING
VAN 10 MEI 1940 TOT 5 MEI 1945;
HET WIL DE BURGERS VAN SITTARD GEDENKEN,
DIE IN DIE TIJD HET LEVEN LIETEN,
ALS OORLOGSSLACHTOFFERS EN WIER NAMEN
HIER ZIJN OPGETEKEND, TERWIJL HET AAN
DIT GESLACHT EN AAN KOMENDE GESLACHTEN
WIL VOORHOUDEN, DAT DE WEZENLIJKE BEVRIJDING
LIGT IN DE ONTHECHTING AAN HET AARDSE,
OM OPEN TE STAAN VOOR HOGERE,
ONVERGANKELIJKE WAARDEN.'

Symboliek
De symboliek van het monument wordt in de publicatie Limburgse monumenten vertellen 1940-1945 als volgt omschreven: 'Twee mensenfiguren van wie één verkeert in een zo subliem mogelijke geestelijke toestand, die reikt ver over de ruimten heen in de bovennatuur. De andere figuur is worstelend met de stof, met zichzelf, zou ook wel willen rijzen naar het plan van de eerste, maar ziet de weg niet, nog niet'. Deze mensen kunnen tegen elkaar botsen en zo botsen ook werelden tegen elkaar tijdens oorlogen, met ellende en pijn als gevolg.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het oorlogsmonument te Sittard (gemeente Sittard-Geleen) is opgericht ter nagedachtenis aan 211 medeburgers die tijdens de bezettingsjaren door oorlogsgeweld zijn omgekomen. Ook wordt met het gedenkteken de bevrijding in herinnering gebracht.

Zondag 19 november 1944 is voor veel Sittardenaren een zwarte dag. De stad was toen twee maanden bevrijd. Het front lag bij Susteren, waardoor Sittard nog altijd makkelijk bereikbaar was voor Duitse granaten. De richting van de projectielen konden door de Sittardenaren herkend worden aan de fluittoon. Langzaamaan kwam het dagelijkse leven weer op gang. In de Baandert was een voetbalwedstrijd gepland tussen de twee aartsrivalen Sittardse Boys en Maurits Geleen. Toen midvoor Harie Ehlen van de Sittardse Boys (een voetbalberoemdheid in die dagen) op die zondag van de 19e november het suizende geluid van een granaat hoorde, liet hij zich terstond op het gras vallen. Enkele seconden later dreunden de Baandert en omgeving van de inslagen. Toeschouwers renden voor hun leven op zoek naar een veilige plek. De meesten wilden de kleedkamers in. Anderen liepen verdwaasd rond. De fietsenstalling aan de overkant van de straat werd met een enorme knal getroffen. Toen het granatengeweld ophield, konden de mensen naar huis. Blijkbaar was de toren van de kerk doelwit van de Duitse artillerie geweest, want om de kerk waren heel wat granaten ingeslagen. Rode-Kruishelpers liepen door de met glas bezaaide straten op zoek naar slachtoffers. Er zijn die middag elf doden gevallen.

Oprichting
Op 25 september 1945 werd een raadsvoorstel ingediend tot plaatsing van een oorlogsmonument. Over de locatie van het op te richten gedenkteken is veel onenigheid geweest. Medio jaren vijftig was een meerderheid binnen de Sittardse gemeenteraad van mening dat de Markt niet de geschikte plaats was vanwege zijn economische betekenis. Als alternatieve locatie werd geadviseerd het beeld te plaatsen achter de eendenvijver in het Stadspark. Het toenmalige college van B & W hield echter vast aan de Markt, waarop de raad op zijn beurt het plantsoen bij de voormalige huishoudschool aan de Mgr. Claessensstraat aanwees. In 1956 was de politiek nog steeds verdeeld en uiteindelijk schaarde een ingeschakelde adviescommissie zich achter het advies van B & W. Maar ook na de onthulling hielden raadsleden en burgers grote problemen met de locatie. Het zou namelijk te dicht bij een voormalig NSB-pand staan.

Onthulling
Het monument is onthuld op 4 mei 1957 door mevrouw G. Crauwels, dochter van één van de Sittardse oorlogsslachtoffers die op 8 september 1944 werd doodgeschoten, omdat hij de in die dagen verboden krant Trouw bij zich droeg.

Bronnen

  • Limburgs Dagblad van 30 juni 2005;
  • Limburgse monumenten vertellen 1940-1945, H.J. Mans en A.P.M. Cammaert (Maastricht, Stichting Historische Reeks Maastricht, 1994). ISBN 90 70356 67 8;
  • Sta een ogenblik stil... Monumentenboek 1940/1945, Wim Ramaker en Ben van Bohemen (Kampen, Uitgeversmaatschappij J.H. Kok Matrijs, 1980). ISBN 90 242 0185 3;
  • Mens & Dier in Steen & Brons door Peter en René van der Krogt.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Over de locatie van het oorlogsmonument in Sittard

Peter Boudewijn en Yvonne Baetens-Derks, Sittard - Limburg

Commotie over het oorlogsmonument op de Markt in Sittard. Waarom? Een andere indeling van de markt en onrust tijdens de 4 mei herdenking maken verplaatsing van het monument naar een andere locatie noodzakelijk. Dát heeft de gemeente geweten. Boze brieven en bezorgde instellingen verwijten de politiek ongevoeligheid voor de oorlogsgeschiedenis. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei komt eraan te pas en geeft een onafhankelijk advies. Na vele discussies blijft het monument toch op zijn plaats. Met medewerking van de horeca verloopt de herdenking nu een stuk respectvoller.

door Alex Bakker

Oorlogsmonument in de knel
In de gemeente Sittard-Geleen speelde een hevige discussie over de locatie van het oorlogsmonument. Het monument staat sinds 1957 op de Markt van Sittard, in het historische stadshart. Een op het oog voorname plaats, waar ook de 4 meiherdenking plaatsvindt. In 2005 moest de Markt van Sittard op last van de brandweer voorzien worden van veiligheidszones voor het publiek. Dit betekende dat het plein anders moest worden ingedeeld, onder andere met nieuwe fietspaden. Hierdoor kwam het oorlogsmonument in de knel.

Overlast
Er speelde nog een tweede probleem. Het monument staat temidden van veel terrassen en is onderhevig aan de gevolgen van het drukke uitgaansleven. Mensen stallen hun fietsen tegen de hoge sokkel en gebruiken het als urinoir. Tijdens de herdenking op 4 mei zorgt de geluidsoverlast van de terrassen voor veel onrust. Vandaar dat het college van B&W het voorstel deed om in het kader van de herinrichting van de markt het monument te verplaatsen naar een rustiger plek, naar de Algemene begraafplaats.

Beroering rondom voorstel
Het idee om het oorlogsmonument te verplaatsen naar de Algemene begraafplaats zorgde voor veel beroering in de gemeente. Van de lokale politieke partijen stelden de Stadspartij Sittard-Geleen-Born en het CDA zich hard op tegen verplaatsing. Peter Boudewijn van de Stadspartij: "Ik was en ben van mening dat ons algemeen oorlogsmonument per definitie in het stadshart thuishoort. De begraafplaats zou te ver weggestopt zijn. Bovendien is een begraafplaats vooral bedoeld om de doden te herdenken. Dit monument staat voor meer: naast een eerbetoon aan de gevallenen roept het op tot herdenken van de onderdrukking en wijst het op de waarde van vrijheid. Tot slot zit in het voetstuk een oorkonde ingemetseld. Deze oorkonde bevat de namen van 211 Sittardse oorlogsslachtoffers, voorafgegaan door een tekst met o.a. de woorden 'OPRIJZEND TE MIDDEN VAN DE BURGERS DEZER STAD'. Ik vind dat veelzeggend."

Waardiger locatie
CDA-raadslid Yvonne Baetens-Derks: "Ik gun het oorlogsmonument een waardiger locatie. Maar dan niet op de Algemene begraafplaats. Ik had een alternatief bedacht, namelijk onze historische stadstuin, le Jardin d'Isabelle. Dat is een prachtig stukje geschiedenis, middenin de stad, met alle rust en eerbied. Mijn visie was dat het monument daar beter tot zijn recht zou komen. Dit in tegenstelling tot de herrie en smerigheid van het nachtelijk vertier op de markt. Bovendien ben je er dan van verzekerd dat het monument tot in lengte van jaren op zijn plek kan blijven staan."

Betrokkenheid
De recente discussie over de verplaatsing van het monument leefde sterk, en leverde veel ingezonden brieven van bezorgde burgers en instellingen op. Soms werd de discussie fel gevoerd. Critici verweten de lokale politiek ongevoeligheid voor en onbetrokkenheid bij de oorlogsgeschiedenis. Vanuit haar persoonlijke achtergrond vond Yvonne Baetens-Derks deze sfeer van verwijten niet prettig. "Mijn vader, B.J.J.M. Derks, is heel actief geweest in het verzet. Een aantal jaren na de oorlog, in 1952, is hij overleden - veel te vroeg. Een posttraumatische stressstoornis, zou je nu zeggen, maar dat wisten we toen nog niet. Wel concludeerde de huisarts en de behandelend specialist destijds dat de oorzaak lag in de grote spanningen van het verzetswerk. Die erkenning als oorlogsslachtoffer is later bevestigd door de Stichting 40-45. Mijn vader was me heel dierbaar, hij was mijn grote voorbeeld naar wie ik enorm opzag. Ik heb als kind eindeloos naar zijn verhalen en die van zijn verzetsvrienden geluisterd. Mijn culturele en historische interesse heb ik van hem. Voor mij persoonlijk staat het oorlogsmonument ook voor mijn vader, ook al wordt zijn naam niet genoemd. Ik wilde dus niets liever dan een geschikte locatie voor het monument vinden."

Alternatieven
Zowel Yvonne Baetens-Derks, als Peter Boudewijn probeerden alternatieve locaties aan te dragen voor het monument. Het college van B & W toonde zich gevoelig voor de argumenten tégen de locatie van de Algemene begraafplaats en stelde zich open voor andere oplossingen. Peter Boudewijn: "Dat vanwege de veiligheidszones het monument van de bewuste plek weg moest, daar kon ik wel mee akkoord gaan. Zo lang het maar op de Markt bleef. Zelf dacht ik aan de centrale plek, midden op het plein. Maar dit was niet haalbaar vanwege de kiosk die daar staat."

Advies nationaal Comité
Het Nationaal Comité 4 en 5 mei bracht advies uit in deze lastige kwestie: "Het monument heeft een bredere betekenis dan alleen het gedenken van individuele oorlogsslachtoffers. Het gedenkteken maakt duidelijk dat vrijheid niet vanzelfsprekend is en spoort burgers aan om zich actief in te zetten en verantwoordelijkheid te nemen voor de vrijheid. Vanuit dat oogpunt is het te overwegen het monument een plaats midden 'in' de samenleving te geven. Voor velen werpt een begraafplaats - en met name voor jongeren - een drempel op." Uiteindelijk is na een paar maanden van discussiëren besloten het oorlogsmonument te laten staan op de Markt.

Herdenking op 4 mei
De onrustige sfeer rond de 4 mei herdenking was in 2005 nog een groot probleem. In 2006 ging het een stuk beter. De gemeente had vooraf overleg gevoerd met de uitbaters van de terrassen. Yvonne Baetens-Derks: "Zij hebben goed meegewerkt. De horeca-gasten waren deze 4 mei veel minder luidruchtig. Ik ga ervan uit dat dit in de toekomst zo blijft." Peter Boudewijn: "De herdenking was dit jaar veel rustiger en respectvoller, zoals het hoort. Misschien is dat dan toch nog het positieve effect van de hele discussie rondom het Sittards oorlogsmonument geweest."

Over de locatie van het oorlogsmonument in Sittard

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht