Adopteer een monument

Herdachte groepen: Verzet Nederland
Ontwerper: Hans Bayens (1924-2003)
Onthulling: 1966
Adopteer dit monument.
Dit monument is in schooljaar 2018-2019 geadopteerd door O.B.S. Henri Dunant.
Dit monument is in schooljaar 2018-2019 geadopteerd door VCS Westerlee.

Sliedrecht, 'Crossline-monument' (Foto: B. van Bohemen / NIOD)
Sliedrecht, 'Crossline-monument' (Foto: B. van Bohemen / NIOD)
Sliedrecht, 'Crossline-monument' (Foto: © biesbosch.nu)

Het monument

Vorm en materiaal
Het 'Crossline-monument' in Sliedrecht is een bronzen beeld van twee hurkende mannenfiguren. Het beeld is geplaatst op een natuurstenen voetstuk, waarop een koperen gedenkplaatje is bevestigd. Het gedenkteken is 2 meter hoog, 3 meter breed en 1 meter diep. De mannen verbeelden verzetsstrijders die op de uitkijk liggen.

Tekst
De tekst op de gedenkplaat luidt:

'TER HERINNERING AAN DE CROSSLINE

DE CROSSLINE HEEFT EEN BELANGRIJKE ROL GESPEELD IN DE TWEEDE WERELDOORLOG. ER WAS IN DE JAREN '44-'45 EEN ROUTE TUSSEN SLIEDRECHT EN LAGE ZWALUWE, WAARLANGS MENSEN, MEDICIJNEN EN INFORMATIE WERDEN VERVOERD. DE CROSSERS VOEREN MET KANO’S EN ROEIBOTEN ONDER HET OOG VAN DE DUITSERS EN WAAGDEN HUN LEVEN VOOR DE VRIJHEID VAN ONS LAND.

WE HOPEN DAT DIE VRIJHEID NOOIT MEER IN GEVAAR ZAL KOMEN.

HET MONUMENT IS IN 1965 GEMAAKT DOOR HANS BAYENS, IN 1966 ONTHULD DOOR Z.K.H. PRINS BERNHARD EN IN 1985 GEADOPTEERD DOOR ONZE SCHOOL.
LEERLINGEN GROEP 8 OPENBARE BASISSCHOOL HENRI DUNANT.
JUNI 1988.'

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het 'Crossline-monument' in Sliedrecht herinnert aan de verzetsmensen die aan het eind van de Tweede Wereldoorlog personen, militaire berichten en medicijnen door de Biesbosch smokkelden.

Vanaf november 1944 was Nederland verdeeld in een bevrijd en bezet gebied. Sliedrecht speelde in deze tijd een belangrijke rol voor het verzet. Vanuit deze gemeente pendelden vanaf 6 november 1944 de zogenaamde line-crossers via de voor de bezetter moeilijk te controleren Biesbosch (een doolhof van vaargeulen en kreken) naar het inmiddels bevrijde Noord-Brabant. Met gevaar voor eigen leven brachten zij honderden door de bezetter gezochte Nederlanders (joden en verzetsmensen), agenten met geheime zenders en gestrande geallieerde piloten via de geheime overtochten in veiligheid. Bovendien smokkelde verzetsgroep 'Albrecht' militaire berichten de frontlinie over. Als laatste gebruikte men de crossings voor het vervoer van schaarse medicijnen. Eind februari 1945 was er in het westen bijvoorbeeld een tekort aan insuline. Dankzij de crossline zijn tienduizenden suikerpatiënten gered.

Er ontstonden twee crossroutes (crossen = oversteken, overvaren, door de vijandelijke linies gaan), waarlangs zich al snel een regelmatige dienst ontwikkelde: een van Sliedrecht naar Lage Zwaluwe en een van Werkendam naar Drimmelen. Dit crossingswerk werd verricht door 21 mensen. Alle tochten werden ondernomen in maanloze nachten in roeikano of roeiboot. Liefst bij slecht zicht en slecht weer om de kans op ontdekking tegen te gaan. Een crossing was tussen de 13 en 18 kilometer lang en als alles meezat, duurde de overtocht ongeveer 3 uur. Helaas kwam het wel eens voor dat het niet ging zoals men wenste en duurde de tocht tussen de 8 en 12 uur. Ook was een tocht wel eens tevergeefs want dan stonden er bij het eindpunt Duitse controleposten en moest men weer helemaal terug.

De bezetter ondernam van alles om de 'de partizanen van de Biesbosch' zoals zij ze noemden te onderscheppen. Alle mogelijke in- en uitgangen werden onder vuur genomen en de patrouilleboten voeren dag en nacht. Maar als ze dan eindelijk een crossline hadden opgerold, dan ontwikkelden de line-crossers binnen een paar dagen een nieuwe route. Het sterkste punt van de crossline was de dagelijkse regelmaat waarmee deze tochten werden ondernomen. Het aantal crossingen word geschat op 450. Van de 21 'frontkoeriers' die vanaf november 1944 de crossings uitvoerden, zijn er twee in handen van de bezetter gevallen: Arie van Driel, bij zijn 54ste crossing en Kees van de Sande. Op 30 april 1945, net voor de bevrijding, zijn ze op Fort de Bilt gefusilleerd. De hoogste militaire onderscheiding, de Militaire Willemsorde, is hun postuum verleend.

Onthulling
Het monument is onthuld in 1966 door Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Bernhard.

Bronnen

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht

Bijdragen

Gerard koopmann | 4 mei 2018

De man links op het beeld is mijn vader die in de jaren zestig heeft geposeerd voor Hans Bayens. Mijn vader vertelde ons dat hij een neergestorte Engelse vliegenier naar de vrijheid wijst. U verwijst naar: de mannen verbeelden verzetsstrijders die op de uitkijk liggen. De liggende man lijkt mij meer op een Engels vliegenier. Wat is de juiste versie? met vriendelijke groet