Adopteer een monument

Herdachte groepen: Verzet Nederland
Ontwerper: Marian M. Bosscha-Appelhof
Onthulling: 4 mei 2000
Adopteer dit monument.

Assen, plaquette bij het voormalige Huis van Bewaring (Foto: G. Schnieders)
Assen, plaquette bij het voormalige Huis van Bewaring (Foto: G. Schnieders)

Het monument

Vorm en materiaal
De plaquette bij het voormalige Huis van Bewaring te Assen is uitgevoerd in brons. De gedenkplaat is 90 centimeter hoog en 60 centimeter breed.

Tekst
De tekst op de plaquette luidt:

'DOOR DEZE POORT VAN
HET HUIS VAN BEWARING
ZIJN TIJDENS DE TWEEDE
WERELDOORLOG
SLACHTOFFERS VAN HET
NAZI REGIME IN
GEVANGENSCHAP GEVOERD

VELEN HEBBEN DIT
NIET OVERLEEFD.'

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

De plaquette bij het voormalige Huis van Bewaring te Assen herinnert aan de slachtoffers die tijdens de Tweede Wereldoorlog vanuit deze gevangenis naar concentratiekampen of fusilladeplaatsen zijn gebracht. Een groot aantal van hen heeft de oorlog niet overleefd.

In het najaar van 1944 heeft de bezetter veel Drentse verzetsstrijders gearresteerd. Om het leven van deze verzetsmensen te redden, was het voor hun vrije medestrijders zaak zo snel mogelijk een bevrijdingsactie te ondernemen. Hoewel het zeer riskant was, besloten verzetsstrijders van de knokploeg Noord-Drenthe een poging te wagen.
Op 11 december 1944 maakten zij gebruik van een 'gat' in de bewaking en bevrijdden zo dertig gevangenen die allen een goed heenkomen vonden. Korte tijd later pakte de bezetter tientallen mensen op. Zij werden vanuit de gevangenis te Assen op transport gezet naar Neuengamme en keerden niet meer terug.
Er zijn verhalen dat de bezetter deze mensen als represaille voor de overval in december 1944 had opgepakt, maar volgens historici is er geen verband aan te tonen tussen de overval en het massale gevangenentransport.

Oprichting
De oprichting van het gedenkteken was een initiatief van de kunstenares Marian Appelhof uit Emmen. Haar vader, verzetsman Roelof Appelhof, werd op 16 januari 1945 vanuit het Huis van Bewaring in Assen naar het concentratiekamp Neuengamme overgebracht. Hij is niet meer teruggekeerd.
Marian Appelhof vindt dat niet alleen de beroemde overval op de gevangenis herdacht moet worden, maar ook het andere verhaal. Ze wilde daarom, 55 jaar na de bevrijding, alsnog een blijvende herinnering aan degenen die na de overval werden gedeporteerd. In overleg met de gemeente is ervoor gekozen alle slachtoffers van de Asser gevangenis te herdenken.

Onthulling
Het monument is onthuld op 4 mei 2000 door burgemeester mevrouw D. van As-Kleijwegt. Bij de plechtigheid waren enkele verzetslieden aanwezig die destijds de overval op de gevangenis pleegden. Zij staan achter het gedenkteken, maar niet achter de bewering dat er mensen zijn opgepakt vanwege de overval. 'Van een represaille was geen sprake. Dan worden er in een straat willekeurig mensen opgepakt. Deze mensen werkten allemaal in de illegaliteit,' aldus Freek Bastiaanse, destijds leider van de overval.

Locatie
De plaquette is aangebracht in de bestrating voor de entree van het voormalige Huis van Bewaring, gevestigd aan de Brink te Assen.

Bronnen

  • Gemeente Assen;
  • Krantenartikel Nieuwsblad van het Noorden van 4 mei 2000;
  • Krantenartikel Drentse Courant van 5 mei 2000;
  • Inventarisatieproject Sporen van de Tweede Wereldoorlog in Drenthe (uitgevoerd door het Erfgoedhuis van Drenthe in opdracht van de provincie Drenthe);
  • Asser oorlogsmonumenten. Herinneren en herdenken 1940-1945. Germa Greving en Jan Ridderbos. 2015: Van Gorcum, Assen. blz 170-177.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht