Adopteer een monument

Herdachte groepen: Geallieerde militairen
Onthulling: 1946
Adopteer dit monument.
Dit monument is in schooljaar 2017-2018 geadopteerd door Bartiméus Onderwijsinstelling.

Werkhoven, monument voor Régis Charles Deleuze (foto: John van den Brink)
Régis Charles Deleuze
Werkhoven, monument voor Régis Charles Deleuze (foto: John van den Brink)
Werkhoven, monument voor Régis Charles Deleuze (foto: B. van Bohemen / NIOD)

Het monument

Vorm en materiaal
Het monument voor Régis Charles Deleuze in Werkhoven (gemeente Bunnik) is een herdenkingskruis van witte natuursteen.

Tekst
De tekst op het gedenkkruis luidt:

'FLT
REGIS DELEUZE
PER ARDUA AD ASTRA [Letterlijke vertaling: 'Door volharding naar de sterren']
R.A.F.

25
FEVRIER
1945
FRENCH
PILOT.'

Wijziging
Aanvankelijk was het gedenkkruis van hout, maar in 1968 is het op initiatief van de gemeenten Bunnik en Driebergen-Rijsenburg vervangen door een marmeren kruis. In 1990 heeft Yvonne van den Brink-Jager (kenner van de historie achter de gebeurtenis) ervoor gezorgd dat er een nieuw kruis kwam, voorzien van de juiste naam.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het monument voor Régis Charles Deleuze in Werkhoven (gemeente Bunnik) is opgericht ter nagedachtenis aan de Franse R.A.F.-piloot die op 25 februari 1945 op Nederlands grondgebied is gesneuveld.

Régis Charles Deleuze (geb. 26-09-1926) was luitenant der vliegers bij het 274ste Squadron van de Royal Air Force, registratienummer 135504. Op 25 februari 1945 had hij eigenlijk verlof, maar omdat er niet voldoende piloten waren besloot hij toch te vliegen. Om 8.40 uur vertrok hij in de Hawker Tempest VEJ 77 5 vanaf vliegveld Volkel. Boven het Duitse Hamm kreeg zijn toestel echter motorproblemen. Deleuze verloor contact met zijn squadron. Na door de bezetter te zijn aangeschoten, maakte Deleuze een noodlanding in de weilanden bij Kasteel 'Beverweert'. Helaas raakte het toestel de bomen en crashte.

De zware klap die volgde werd gehoord door gravin zu Castell-Castell. Halverwege de Laan voor het kasteel ontdekte zij een piloot die tegen een boom aanleunde. Kort daarop stierf Deleuze in de armen van de gravin. Hij was 22 jaar. Zijn papieren werden verbrand door de Duitse bezetters, die in een deel van het kasteel een commandopost hadden ingericht. Hierdoor wist men lange tijd niet wie de gesneuvelde piloot was.

Deleuze werd ongeïdentificeerd begraven op de Algemene begraafplaats te Werkhoven. Later is hij op verzoek van het Franse Rode Kruis opgegraven, geïdentificeerd en opnieuw begraven op de Algemene begraafplaats in het bijzijn van zijn ouders, een detachement van de Royal Air Force en de burgemeester van Werkhoven. Veel later heeft de familie van Régis Deleuze hem opnieuw opgegraven en vervoerd naar Evere bij Brussel, waar hij is bijgezet.

Onthulling
Het monument is onthuld in 1946.

Locatie
Het monument is gelegen aan de Laan van Beverweerd bij Kasteel 'Beverweert' te Werkhoven (gemeente Bunnik).

Bronnen

  • De heer J. van den Brink;
  • Oorlogsmonumenten in de Provincie Utrecht, Ingrid van Beuzekom, Roland Blijdenstijn en Rob van Olderen. Stichtse Monumenten Reeks (Utrecht, Uitgeverij Matrijs, 1995). ISBN 90 5345 062 9;
  • www.regischarlesdeleuze.nl.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Al dertig jaar in de ban van het verhaal van Régis

Yvonne van den Brink, Werkhoven - Utrecht

Een meisje van tien ontdekt in de weilanden een grafsteen. Op dat moment begint Yvonne van den Brink (1967) haar zoektocht. Van wie is de grafsteen? Wat is het verhaal erachter? En hoe zorg ik dat de grafsteen onderhouden wordt? Stukje bij beetje ontvouwt zich het verhaal van de omgekomen RAF-piloot Régis Deleuze. Jaren later ontmoet ze zijn familie. De puzzelstukjes vallen op hun plaats. Zo hoort ze wat voor jongen hij geweest is. Hoe hij bij de RAF terecht is gekomen. En hoe zijn van oorsporg Belgische familie tegen 'm aankijkt.

door Anita van Stel

Een kind van tien
"Wij speelden als kinderen altijd in de weilanden. Op een dag vertelde mijn zus dat ze een grafsteen had ontdekt. Nieuwsgierig fietste ik erheen, met de fotocamera van mijn vader. Ik wilde weten van wie het graf was. Eigenlijk snap ik ook niet waar die drive vandaan kwam. Op het graf stond 'R. de Leuze, RAF 25-2 1945, F/L'. Met mijn moeder ging ik naar het gemeentehuis om informatie te vragen. We hebben niets, luidde het antwoord. Ze vroegen zich waarschijnlijk af wat een kind van tien met de informatie moest."

Liet me niet los
"Het liet me niet los. Bij een Driebergse historicus, Harzing, kwam ik verder. Van hem hoorde ik dat het om het graf van een omgekomen Franse piloot ging. Harzing herinnerde zich de dag van de crash: het vliegtuig was met veel lawaai neergestort. Régis Deleuze was opgestegen in Volkel en probeerde - na in Duitsland aangeschoten te zijn - terug te keren. Hij maakte een noodlanding in de Driebergse weilanden, dichtbij het kasteel Beverweert. De letters F/L stonden voor 'flight lieutenant' (luitenant bij de luchtmacht). Ik hoorde dat hij niet bij de gedenksteen begraven lag. Met mijn moeder ging ik brieven schrijven, naar ministeries en naar stichtingen, zoals 1940-1945. Ik wilde meer informatie hebben, verzamelde foto’s en hield spreekbeurten op school. Toen al ben ik begonnen met het leggen van bloemen, vier keer per jaar, met kerst, op 25 februari, de dag van de crash, op 4 mei en op 26 september, de geboortedag van Régis Deleuze. Dat doe ik nu al dertig jaar."

Op de Kasteellaan
"Het kasteel Beverweert was eigendom van de gravin Zu Castell-Castell. In 1945 was het deels in gebruik als Duitse commandopost. De gravin, getrouwd met een Duitse officier, zat op 25 februari 1945 in de kerk. Toen ze het lawaai hoorde, dacht ze dat haar kasteel gebombardeerd was. Ze rende de kerk uit en vond Régis liggend tegen een boom van de Kasteellaan. Waarschijnlijk was hij uit het vliegtuig geslingerd of gekropen. Het vliegtuig lag in stukken in de weilanden, de motor een flink stuk verderop."

Later in België begraven 
"De Duitsers vernietigden meteen alle documenten uit het vliegtuig. Zo werd Régis ongeïdentificeerd begraven op de algemene begraafplaats van Werkhoven. De oud-burgemeester van Bunnik was bij de begrafenis aanwezig. Hij vertelde mij dat de ouders van Régis een half jaar lang niet hebben geweten waar hun zoon was. Ze hoorden dat er in de regio Utrecht een Hawker Tempest, het type waarin hij vloog, was neergestort en hingen aanplakbiljetten op waarmee ze de bevolking om informatie vroegen. Overigens vond ik dit aanplakbiljet veel later terug in het museum van vliegbasis Volkel. De gravin nam contact op met de familie, toen zij het biljet zag. Met de tandartskaart kon identificatie plaatsvinden. Hij werd daarna opnieuw begraven, in aanwezigheid van de familie, de burgemeester en andere hoogwaardigheidsbekleders. Enkele jaren later besloot de familie zijn lichaam bij te zetten op het militaire deel van de begraafplaats van Evere, bij Brussel. De familie was van origine Belgisch."

Niet alles duidelijk
"Over de vlucht van Régis op die fatale dag is niet alles duidelijk. Hij stond oorspronkelijk niet ingeroosterd om te vliegen, maar een collega vroeg Régis zijn vlucht over te nemen. Ik heb kopieën van het logboek van de vlucht, waarin zijn laatste bericht was dat hij problemen had met de motor. Normaal gesproken vloog men met twee vliegtuigen, je had dus altijd een 'wingman'. Maar niemand weet of er een 'wingman' was en zo ja, waar deze dan gebleven is."

Contact met de familie
"De gedenksteen kwam er al in 1946 in samenspraak tussen de gemeente en de familie. Een oom betaalde 130 gulden. Op 1 mei 1980 verscheen een interview met mij in de plaatselijke krant over mijn zoektocht. Toen pas kreeg ik allerlei kopieën van documenten die bij de gemeente Driebergen in het archief lagen, met daarop gegevens over zijn familie. Ik wilde contact leggen met zijn moeder, om erachter te komen wat voor man hij was geweest en wat er in zijn leven gebeurd is. Per brief stelde ik vragen en schreef dat ik het onderhoud van het monument op me had genomen. Ik kreeg snel reactie. De familie vond het mooi dat een jong meisje zich inzette voor de gedenksteen van hun dierbare. Vrij snel daarna kwam een zoon van de zus van Régis, Josselin, bij ons op bezoek. Hij leek als twee druppels water op zijn gesneuvelde oom. Ik liet hem mijn plakboeken zien en we gingen naar de gedenksteen, wat bij hem veel emoties opriep." 

Ook een beetje de jouwe
"Régis' moeder schreef me daarna brieven waarin ze haar dankbaarheid uitsprak. In april 1981 kwam ze zelf op bezoek. Ik was toen nog maar dertien. Via zijn moeder kwam ik meer over hem te weten. Régis wilde altijd piloot worden, maar werd door zijn leeftijd - hij was nog maar 17 - niet aangenomen door het Franse leger. Hij was een lieve jongen en zeer vastberaden in zijn streven vlieger te worden. Zijn ouders konden hem niet tegenhouden. Als vrijwilliger kwam hij bij de RAF terecht. Uit brieven en dagboekfragmenten werd me later duidelijk dat hij wist dat hij zijn ouders verdriet deed. Hij schreef dat hij hoopte dat ze hem konden begrijpen en dat hij ook streed voor de vrijheid van Frankrijk. Bij haar bezoek aan mij kwam mevrouw Deleuze voor het eerst sinds 1946 weer oog in oog met de gedenksteen. Ik begreep dat dit heel moeilijk voor haar was. Ze sprak daar 'hij is mijn jongen, maar ook een beetje de jouwe'. Tijdens dit bezoek vertelde ze over de gouden broche die ze droeg, in de vorm van de RAF 'wings'. Deze broche had Régis in de oorlog laten maken van het goud van de trouwringen van zijn ouders. Als dank en waardering voor mijn werk kreeg ik van haar voor mijn veertiende verjaardag eenzelfde exemplaar. Dit draag ik trouw, en altijd vol trots, als ik naar de gedenksteen ga."

Onbereikbare stille liefde
"Voor mijn vriendinnen was John Travolta hét idool. Ik had een onbereikbare stille liefde, die Régis heette. Hij was een knappe jongen. Ik liep er niet mee te koop, maar ging door met mijn speurtocht. Bij de onthulling van een ander monument in Driebergen, in mei 1982, mocht ik prins Bernhard ontmoeten. Dat de zoektocht naar informatie over Régis en het gedenkteken belangrijk voor me waren, ging ook John, mijn vriend en latere man inzien. Ook hij is er nu door gegrepen. Op onze reizen en vakanties doen we plekken aan die een link hebben met Régis of de Tweede Wereldoorlog. Op verzoek van Régis' moeder brachten we een bezoek aan een speciaal RAF-kerkje in Londen, waarin omgekomen RAF-mensen worden geëerd. In boeken staan alle namen van de gesneuvelden. Als je komst aangemeld is, wordt het boek opengelegd op de bladzijde waarop de naam staat van degene waarvoor je komt. Ik heb er bloemen bij gelegd."

Erelid van het squadron
"Bij de viering van 50 jaar de bevrijding in 1995 wilde ik een grote herdenking organiseren. De eigenaar van het kasteel, een internationale school, verleende alle medewerking. We mochten mensen uit het buitenland onderbrengen in het internaat. Mijn zoektocht naar leden van squadron 274 en 501 liep dood, omdat ik niet de juiste ingangen had. Een journalist van het Utrechts Nieuwsblad bracht me in contact met een programmamaker van de tv. Ik zou na afloop van een tv-programma in contact komen met mensen van de RAF, die me zouden kunnen helpen. Het was een complot, want voordat ik het wist zat ik in het programma Zondagskinderen van Jos Brink. Een van de 501 squadronleden, James Grottick, na de oorlog dominee geworden, was gevonden. Via hem slaagde ik er in drie squadronleden uit te nodigen voor de herdenking. Omgekeerd werden wij drie keer uitgenodigd bij hun reünie. Tijdens een reünie ben ik na een hoofdelijke stemming benoemd tot erelid van het squadron. Daar ben ik trots op. Die oude heren zijn blij en zeer dankbaar over onze inzet voor de gedenksteen."

Een stuk van de propellor aan de muur
"Na alle publicaties over de herdenkingen heb ik nog meer materiaal gekregen. Zo kwamen mensen me restanten van het vliegtuig brengen, zoals een stuk plexiglas, mogelijk van de cockpit en een lapje van het uniform. Een meneer uit Driebergen had een luchtfoto van direct na de crash, waarop de wrakstukken te zien zijn en de schade aan de bomen, veroorzaakt door het vliegtuig. In een logboek wordt gerefereerd aan een brief van zijn vader. Tot dan toe had ik niets over de vader van Régis gehoord. Ik heb er zijn moeder nooit naar durven vragen. Nog steeds heb ik contact met de familie, onder andere met de neef, Josselin. Ik hoop bij hem ooit het dagboek te kunnen inzien. Bij iemand in Nederland schijnt een stuk van de propeller aan de muur te hangen. Die zou ik graag nog achterhalen."

Het monument

"Waarom doe je dit, vragen mensen mij. Ik wil er op mijn bescheiden manier toe bijdragen dat de oorlog niet vergeten wordt. Ik vind het verschrikkelijk dat scholieren niet weten wie Hitler was. Régis' moeder, die in 1996 is overleden, heb ik beloofd voor het monument te blijven zorgen, zo lang ik dat kan. Het is geen dagtaak, maar je blijft er mee bezig. Het monument is ooit vernield en de nieuwe steen is in 1990 door mevrouw Deleuze bekostigd. Ook waren we de steen een keer kwijt. Hij lag in de sloot onder het ijs. Met een ladder over de sloot hebben we hem met haken eruit gevist. We moeten iets aan de kosten doen, want onderhoud en reparatie lopen in de papieren. Een Stichting moet ervoor gaan zorgen dat het monument blijft voortbestaan. De grond is niet ons eigendom. In april 2007 is een boek verschenen met het verhaal achter de steen."

Aanvullende bronnen: 

Al dertig jaar in de ban van het verhaal van Régis

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht