Adopteer een monument

Herdachte groepen: Verzet Nederland
Onthulling: 1945
Adopteer dit monument.

Bussumerhei, gedenkkruis voor verzetsmensen (foto: Linda Theebe-Fisser)
Bussumerhei, gedenkkruis voor verzetsmensen (foto: Linda Theebe-Fisser)
Bussumerhei, gedenkkruis voor verzetsmensen (foto: Linda Theebe-Fisser)

Het monument

Vorm en materiaal
Het gedenkkruis voor verzetsmensen op de Bussumerhei in Hilversum is een houten kruis met daarop een plaquette bevestigd waarop de namen van de vijf slachtoffer staan vermeld.

Tekst
De tekst op de plaquette luidt:
'1940 1945
A.A. BOSSCHART 1897-1941
L.A.R.J. VAN HAMEL 1915-1941
R.P. 'S JACOBS 1905-1941
C. VAN DER VEGTE 1900-1941
A.J.L. VAN ZOMEREN 1920-1941'

Symboliek
Het is een christelijk kruis, de boodschap is: ondanks de verschillende achtergronden in ideeën en religie verdienen allen een christelijk kruis, op de locatie waar hun ziel het lichaam heeft verlaten. Het gedenkteken is geplaatst ter nagedachtenis aan mensen die na de oorlog werden beschouwd als verzetshelden. Het is de plek waar de fusillade heeft plaatsgevonden, maar niet de plaats waar hun stoffelijke resten liggen begraven.

Wijzigingen Het oorspronkelijke houten gedenkkruis is in 1978 vervangen door het huidige kruis. L.J.L. van Zomeren is in 2007 toegevoegd als slachtoffer op het gedenkkruis.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het gedenkkruis op de Bussummerheide in Hilversum is opgericht ter nagedachtenis aan de vijf verzetsmensen die hier tijdens de Tweede Wereldoorlog in 1941 door de bezetter zijn gefusilleerd.

De namen van de vijf slachtoffers luiden: Anne Anton Bosschart, Lodewijk Anne Rinse Jetze van Hamel, Rudolf Pieter 's Jacob, Cornelis van der Vegte en Andreas Johannes Leendert van Zomeren.

Er is helaas weinig bekend over het gedenkkruis of de slachtoffers.

De 25-jarige luitenant ter zee Lodewijk van Hamel was de eerste geheime agent die vanuit Engeland naar Nederland werd uitgezonden, zijn verzetsnaam was Willem van Dalen. Hem is gevraagd een betrouwbare radioverbinding met Londen tot stand te brengen en een spionagegroep op te zetten. Zijn legitimatiebewijs was een zilveren dubbeltje, op een bepaalde manier gesneden, dat hij aan een zilveren kettinkje rond zijn hals droeg en dat hij had gekregen van Prins Bernard. Voor geld moest hij zich wenden tot de heer Menten, firmant van de Haagse Bank ‘Heldring& Pierson’. Hij slaagde erin een groep samen te stellen en een adres te betrekken in Den Haag van waaruit gezonden kon worden. Van Hamel zou in oktober 1940 terugkeren naar Londen. In de nacht van 13 op 14 oktober zou hij met vier anderen door een watervliegtuig van de Nederlandse Marine Luchtvaart Dienst, de MLD, worden opgepikt van het Tjeukemeer. Omdat de piloot, Heye Schaper, door dichte mist niet kon landen, zijn ze teruggekeerd aan de oever. Daar werden ze door de Nederlandse politie gearresteerd, die de inmiddels verstopte koffer met spionagemateriaal gevonden had en later aan de Duitsers overdroeg. De opgepakte groep werd overgebracht naar het Oranjehotel in Scheveningen. Van Hamel is daar eindeloos gemarteld maar heeft over zijn opdrachtgevers nooit iets losgelaten. Hij is op 16 juni 1941 gefusilleerd op de Bussumerhei. Na de oorlog heeft hij postuum de Militaire Willemsorde, ridder 4e klasse gekregen.

Bosschart, 's Jacob (advocaat in Amsterdam) en Van der Vegte (directeur van het advertentiebedrijf van de N.V. De Arbeiderspers) maakten deel uit van het Comité voor Vrij Nederland, één van de eerste illegale bladen kwam voort uit hun activiteiten. Eind 1940 had Bosschart een bespreking met leidende figuren van de Oranjewacht. Leden van de Oranjewacht werden gearresteerd en daaruit vloeide de arrestatie van Bosschart in december 1940 voort. In maart 1941 zijn allen gepakt die met Bosschart hadden samengewerkt. De drie verzetsmensen zijn op 29 september 1941 gefusilleerd.

Oprichting
In het geval van het kruis op de Bussumerhei hebben waarschijnlijk omwonenden of getuigen van de fusillade het kruis opgericht.

Onthulling
De precieze datum is onbekend. Volgens verschillende bronnen is het kruis direct na de Tweede Wereldoorlog, nog in 1945, geplaatst.

Jaarlijks wordt er door wijkontmoetingscentrum De Palmpit een herdenking bij het monument georganiseerd.

Locatie
Het gedenkkruis staat op de Bussummerheide op de oude schietbaan van legerplaats Crailo. Dit heidegebeid ligt ten zuiden van Bussum en grotendeels op het grondgebied van de gemeente Hilversum.

Bronnen

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht