Adopteer een monument

Herdachte groepen: Militairen in dienst van het Ned. Kon. 1940-1945, Burgerslachtoffers, Vervolgden Nederland, Verzet Nederland
Onthulling: 1953
Adopteer dit monument.
Dit monument is in schooljaar 2017-2018 geadopteerd door OBS Hiliglo.

Holwierde, oorlogsmonument (Foto: Jan Eggens)
Holwierde-oorlogsmonument (foto: Peter en René van der Krogt)
Holwierde-oorlogsmonument (foto: Peter en René van der Krogt)

Het monument

Vorm en materiaal
Het oorlogsmonument in Holwierde (gemeente Delfzijl) is een zuil met een afbeelding van de Nederlandse leeuw, een kruis en een anker.

Tekst
De zuil bevat de namen van inwoners van Holwierde die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen.

Symboliek
Het kruis is niet alleen een symbool van het christelijke geloof, maar herinnert tevens aan het offer dat de oorlogsslachtoffers brachten voor een leven in vrijheid.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het oorlogsmonument in Holwierde (gemeente Delfzijl) is opgericht ter nagedachtenis aan alle medeburgers die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen.

Begin april 1945 naderden de geallieerden in hoog tempo de provincie Groningen. De bevrijding van de provincie voltrok zich in drie regio's: de grensstreek tussen Musselkanaal en de Dollard, de stad Groningen en het 'bruggenhoofd Delfzijl'. De Tweede Canadese Infanteriedivisie, onder leiding van generaal A.B. Matthews, bevrijdde tussen 13 en 16 april 1945 de stad Groningen. Vervolgens richtten de Canadezen zich op hun volgende doel: het havenstadje Delfzijl. Aangezien grote delen van het gebied tussen de twee steden sinds september 1944 door de bezetter onder water waren gezet, besloten de geallieerden Delfzijl langs twee opmarsroutes te benaderen: via het noorden door Hunsingo en via het zuidoosten van het Afwateringskanaal van Duurswold.

Na de bevrijding van Appingedam en Wagenborgen op 21 april 1945 werden de troepen ten noordwesten van Delfzijl afgelost door eenheden van de Vijfde Canadese Pantserdivisie. Nadat zij op 23 en 24 april hun posities hadden ingenomen, kon de aanval op Delfzijl worden voortgezet. Eerst moest de bezetter verder teruggedrongen worden, daarna wilde men het havenstadje zelf veroveren. Die tweede fase kreeg de codenaam operatie 'Canada'.

Ten noordwesten van Delfzijl bevond zich het 'Perth Regiment'. Even na middernacht startte van hieruit de opmars. Ondanks vuur van de Duitse artillerie nestelden de Canadezen zich rond 10.00 uur in het noordelijke gedeelte van Holwierde. Na de strijd telde het regiment acht gesneuvelden, 24 gewonden en één vermiste. Ten oosten van Holwierde bevond zich een luchtdoelbatterij van de bezetter. Holwierde en omgeving lagen onder rechtstreeks vuur van de vier kanonnen van de 'Batterie Nansum'. Daarom werd de stelling op 25 april bestookt door geallieerde jachtbommenwerpers. Zij misten echter hun doel. De Canadese artillerie was succesvoller. De vorige dag hadden enkele van de ruim 3.000 door hen verschoten granaten al twee kanonnen uitgeschakeld. Door de bezetter steeds weer onder vuur te nemen, kon de Canadese infanterie zich handhaven in het noordelijke gedeelte van Holwierde. Het lukte echter niet de rest van het dorp te veroveren. De Duitse marine-infanterie had zich teruggetrokken achter de Grote Heekt, een riviertje dat het dorp in tweeën deelde.

Een inwoner van Holwierde had dekking gezocht in de kelder van zijn woning en noteerde later: 'De uren kropen om. Duitsche soldaten slopen met granaten en geweren langs de wegen en vluchtten in de richting van de kerk. Om plm. 5 uur in de morgen hoorden we een geweldige knal. Dat moet de brug zijn. Wij slingerden door de kelder, maar Gode zij dank, de muren hielden stand. Alle ruiten van ons huis werden evenwel totaal vernield en op de bovenkamers was alles één ruïne. Zou het opblazen van de burg nu het laatste feit zijn vóór onze bevrijding? We hoopten het zoo vurig, doch des ondanks vielen de granaten nog steeds in onverminderde hevigheid neer. Ze vielen voor, achter en op ons huis. We roken de kruitdamp, die in wolken kwam aanwaaien.'

Het 'Perth Regiment' maakte een omtrekkende beweging. In de ochtend van 27 april werd het noordoostelijk van Holwierde gelegen Uiteinde veroverd. Daarbij werden 42 Duitsers krijgsgevangen gemaakt. Mede door artillerievuur vanaf de overzijde van de Eems stopte de Canadese aanval. Pas toen het weer donker was, werd de opmars voortgezet. Toen de Canadezen in de avond van 28 april op de zeedijk ten noorden van de 'Batterie Nansum' waren aangekomen, vervolgden ze hun opmars onder dekking van een rookgordijn. De C-compagnie van het Perth Regiment meldde om 22.45 uur dat zij de batterij en 117 krijgsgevangenen in handen hadden. Holwierde raakte zwaar beschadigd tijdens de bevrijdingsoperatie.

Ter nagedachtenis aan de Canadese militairen die tijdens de bevrijding van het Eemsmondgebied zijn gesneuveld is een monument opgericht. Dit monument staat naast het oorlogsmonument in Holwierde.

Oprichting
De oprichting was een initiatief van de Provinciale Commissie van Oorlogs- of Vredesgedenktekens.

Onthulling
Het monument is onthuld in 1953.

Locatie
Het monument is geplaatst aan de Gedempte Haven in Holwierde (gemeente Delfzijl), ongeveer 100 meter voor de brug over de 'Grote Heekt'.

Bronnen

  • Sporen van strijd in de provincie Groningen van Franz Lenselink (Groningen, Commissie 'Sporen van strijd', i.o.v. het Gemeentelijk 5 Mei Comité Groningen, april 2000). In dit boekje staat een autoroute beschreven, die voert langs sporen van de strijd in april en mei 1945. De oplage bestaat uit 2.000 exemplaren;
  • Sta een ogenblik stil... Monumentenboek 1940/1945 van Wim Ramaker en Ben van Bohemen. (Kampen, Uitgeversmaatschappij J.H. Kok Matrijs, 1980). ISBN 90 242 0185 3;
  • Mens & Dier in Steen & Brons door Peter en René van der Krogt.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht