Adopteer een monument

Herdachte groepen: Vervolgden Nederland
Ontwerper: Arno Kramer
Onthulling: 3 mei 1985
Adopteer dit monument.

Deventer, 'Het Verstoorde Leven' (foto: Frits van Echten)
Deventer, 'Het Verstoorde Leven' (foto: Prudent Staal CC BY 3.0)
Deventer, 'Het Verstoorde Leven' (foto: Prudent Staal CC BY 3.0)

Het monument

Vorm en materiaal
Het monument 'Het Verstoorde Leven' in Deventer is een schuin oplopende steen, die in het midden doorbroken is. Op het gedenkteken is een citaat uit het gelijknamige dagboek van oorlogsslachtoffer Etty Hillesum aangebracht.

Tekst
De tekst op het monument luidt:

'MEN ZOU EEN PLEISTER OP VELE WONDEN WILLEN ZIJN.(ETTY HILLESUM 12 OKTOBER 1942)

3 MEI 1985.'

De tekst op de plaquette luidt:
'ETTY HILLESUM (15 JANUARI 1914 – 30 NOVEMBER 1943) WOONDE VANAF 1924 MET HAAR OUDERS EN TWEE BROERS IN DEVENTER. HAAR VADER WAS HIER RECTOR VAN HET STEDELIJK GYMNASIUM.

VOOR DE TWEEDE WERELDOORLOG WOONDEN IN DEVENTER BIJNA 600 JODEN, VAN WIE ER 401 IN CONCENTRATIEKAMPEN VERMOORD ZIJN.

DAARTOE BEHOORDE OOK DE FAMILIE HILLESUM.

VAN ETTY HILLESUM ZIJN BRIEVEN EN DAGBOEKEN GEPUBLICEERD, DIE EEN BRON VAN INSPIRATIE VORMEN VOOR EEN NIEUWE GENERATIE.

DIT BEELD WIL NIET ALLEEN ETTY HILLESUM (EN IN HAAR ALLE ANDERE OORLOGSSLACHTOFFERS) HERDENKEN MAAR MOET OOK DIENEN ALS WAARSCHUWINGSSIGNAAL TEGEN HEDENDAAGSE VORMEN VAN DISCRIMMINATIE EN GEWELD.'

Symboliek
De gebroken steen verbeeldt het verstoorde leven van de joodse oorlogsslachtoffers. Het monument is vernoemd naar het dagboek van Etty Hillesum, getiteld Het verstoorde leven: dagboek van Etty Hillesum, 1941-1943.

Digitaal Joods Monument
Een joods oorlogsslachtoffer dat met dit gedenkteken herdacht wordt, is tevens opgenomen in het 'Digitaal Monument Joodse Gemeenschap in Nederland'. Hierin vindt u meer informatie over deze persoon met waar mogelijk een korte biografie, familierelaties en adresgegevens.

Onder het kopje 'Geschiedenis' op deze pagina kunt u op de persoonsnaam klikken om doorverwezen te worden naar het Digitaal Joods Monument.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het monument 'Het Verstoorde Leven' in Deventer is opgericht ter nagedachtenis aan alle joodse medeburgers die tijdens de Tweede Wereldoorlog door oorlogshandelingen om het leven zijn gekomen, waaronder Etty Hillesum, die op 30 november 1943 in Auschwitz door de bezetter om het leven is gebracht. Daarnaast dient het gedenkteken als waarschuwing tegen hedendaagse vormen van discriminatie.

Etty Hillesum werd geboren op 15 januari 1914 in Middelburg. In 1932 ging ze rechten en Slavische talen studeren in Amsterdam. In die jaren begon ze met het bijhouden van een dagboek en was ze actief in de linkse en anti-fascistische beweging. In 1942 ging Etty bij de afdeling culturele zaken van de Joodse Raad werken. Ze hield het twee weken vol, een tijd die ze in haar dagboek omschreef als 'de hel'. In augustus 1942 werd Etty gedeporteerd naar Kamp Westerbork. Door haar lidmaatschap van de Joodse Raad was ze in het bezit van een speciaal reisvisum waarmee ze vele malen naar Amsterdam reisde, waar ze haar sociale activiteiten voortzette. Op 7 september 1943 werd Etty Hillesum, samen met haar familie, op transport gesteld naar Auschwitz. Op 30 november van dat jaar is Etty daar om het leven gebracht.

Haar dagboek is, conform Etty's wens, in 1981 uitgegeven onder de titel Het verstoorde leven: dagboek van Etty Hillesum, 1941-1943. Het dagboek geeft een indrukwekkende kijk op het leven tijdens de Tweede Wereldoorlog. In 1986 verscheen een uitgave van het volledige nagelaten werk van Etty Hillesum, onder de titel Etty: de nagelaten geschriften van Etty Hillesum 1941-1943. De originele dagboekcahiers en brieven zijn precies vijftig jaar na Etty's dood door de Etty Hillesum Stichting aan het Joods Historisch Museum in Amsterdam geschonken. In de voormalige Oude Synagoge aan de Roggestraat 3 in Deventer is sinds 1996 het Etty Hillesum Centrum gevestigd, waar aandacht wordt besteed aan Etty Hillesum en haar gedachtegoed.

Onthulling
Het monument is onthuld op 3 mei 1985.

Locatie
Het monument bevindt zich aan de Kapjeswelle aan de IJsselkade in Deventer.

Bron
Joodse oorlogsmonumenten in de provincie Overijssel van H. Hamburger en J.C Regtien, met medewerking van Fr. van Echten (Bedum, Uitgeverij Profiel, 2002). ISBN 90 5294 294 8.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht