Adopteer een monument

Herdachte groepen: Verzet Nederland
Onthulling: 5 januari 1998
Adopteer dit monument.

Wageningen, plaquette bij het stadhuis (foto: Dhr. Maarten van den Wijngaart CC BY 3.0)
Wageningen, plaquette bij het stadhuis (foto: Dhr. Maarten van den Wijngaart CC BY 3.0)
Wageningen, plaquette bij het stadhuis (foto: Dhr. Maarten van den Wijngaart CC BY 3.0)

Het monument

Vorm en materiaal
De plaquettes bij het stadhuis in Wageningen zijn uitgevoerd in graniet. In de plaquette is een tekst gegraveerd.

Tekst
De tekst op de eerste plaquette luidt:

'TIJDENS DE TWEEDE WERELDOORLOG WERD IN
DE NACHT VAN 2 OP 3 JANUARI 1943 UIT DIT
STADHUIS HET BEVOLKINGSREGISTER ONTVREEMD.
DEZE VERZETSDAAD WAS DE EERSTE IN EEN REEKS
VAN SOORTGELIJKE ACTIES TIJDENS DE OORLOG IN
NEDERLAND UITGEVOERD.

ALDUS WERDEN TALLOZE LANDGENOTEN BEHOED
VOOR DE TIRANNIE VAN DE BEZETTER.

DE ACTIEVOERDERS WAREN:
M. MEBIUS EN J. VAN ROEKEL
H. SIJNJA EN Y. VAN DER WAL.' 

De tweede plaquette bevindt zich in het stadhuis, op de plaats waar het bevolkingsregister destijds werd bewaard. De tekst op deze plaquette luidt:

'ACHTER DEZE MUUR BEVOND ZICH
HET BEVOLKINGSREGISTER DAT TIJDENS
DE TWEEDE WERELDOORLOG DOOR
EEN VERZETSGROEP WERD ONTVREEMD.'

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

De plaquettes bij het stadhuis in Wageningen zijn opgericht ter ere van vier studenten die in 1943 het bevolkingsregister van Wageningen ontvreemdden. Hun namen waren: Bob Mebius, Jan van Roekel, Henk Sijnja en Yge van der Wal.

In de nacht van 2 op 3 januari 1943 werd in Wageningen, als eerste gemeente in Nederland, het bevolkingsregister ontvreemd, om op deze wijze de joodse medeburgers te beschermen. De 'diefstal' is grondig en met beleid uitgevoerd. In een raam aan de achterzijde van het gemeentehuis, bij een ommuurde binnenplaats, werd een ruitje ingedrukt. In feite schijnen de 'daders' gebruik te hebben gemaakt van de gewone dienstingang en werd de ruit stuk gemaakt om het op een inbraak van buitenaf te doen lijken. Een van de daders werkte namelijk bij de afdeling Bevolking op het gemeentehuis.

De hele kaartenverzameling van het bevolkingsregister werd in jutezakken overgepakt (waarvan de volgende morgen nog enkele kaarten werden gevonden), en weggevoerd naar het voormalige veerhuis De Wolfswaard aan de Rijn. Hier werden de zakken in een kippenhok verstopt door toedoen van de dames Krijthe en later in een plas gegooid, waar alle kaarten geheel zijn vergaan. De volgende morgen werd een uitgebreid onderzoek ingesteld door de Wageningse politie. De leiding daarvan was in 'vertrouwde' handen. Van alle ambtenaren ter secretarie werden voorwerpen ingenomen om door politiehonden aan te laten ruiken. Het resultaat was nihil.

De Duitsers hebben hierna een twintigtal studenten en de gemeentesecretaris opgehaald. De secretaris kwam er met een ernstige waarschuwing vanaf. De studenten werden overgebracht naar een strafkamp in Amersfoort en later in Vught. Een student, Gerardus Antonius Beerling, is in Vught op 12 februari 1943 omgekomen. De andere studenten kwamen na een half jaar terug.

Oprichting
De oprichting was een initiatief van de heer Van Diest.

Onthulling
Het monument is onthuld op 5 januari 1998.

Locatie
De plaquettes zijn bevestigd op de gevel van het stadhuis en binnenin het stadhuis aan de Markt in Wageningen.

Bronnen

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht