Adopteer een monument

Herdachte groepen: Burgerslachtoffers, Vervolgden Nederland, Burgers voormalig Nederlands-Indië, Militairen in dienst van het Ned. Kon. na 1945
Ontwerper: Niek van Leest
Onthulling: 1989
Adopteer dit monument.

Werkendam, 'De line-crosser' (foto: Peter en René van der Krogt)
Werkendam, 'De line-crosser' (foto: Virtueel 'Oorlogsmuseum Hank')
Werkendam, 'De line-crosser' (foto: Virtueel 'Oorlogsmuseum Hank')
Werkendam, 'De line-crosser' (bron: www. biesbosch.nu)
Werkendam, 'De line-crosser' de gedenksteen (foto: Peter en René van der Krogt)
Werkendam, 'De line-crosser' (foto: Peter en René van der Krogt)

Het monument

Vorm en materiaal
Het monument 'De line-crosser' in Werkendam is een bronzen sculptuur van de twee verzetshelden Arie 'Aaike' van Driel en Kees van de Sande. De sculptuur is geplaatst op een natuurstenen voetstuk. Hierop is een plaquette bevestigd. Naast de sculptuur staat een gedenksteen waarop de namen van oorlogsslachtoffers zijn opgenomen.

Tekst
De tekst op de plaquette luidt:

'"DE LINE-CROSSER"
TER HERINNERING AAN DE VERZETSSTRIJDERS DIE VIA
DE BIESBOSCH EN MERWEDE VAN
6 NOV 1944 TOT 5 MEI 1945 TER
BOOT DE VERBINDING ONDERHIELDEN
TUSSEN BEZET EN BEVRIJD
NEDERLAND.
TWEE VAN HEN GAVEN HUN LEVEN:
A. V. DRIEL
K.P V.D. SANDE
GEFUSILLEERD 30 APRIL 1945

'NIEMAND HEEFT GROTERE LIEFDE
DAN DAT HIJ ZIJN LEVEN INZET VOOR
ZIJN VRIENDEN'
JOH. 15:18'.

Op de gedenksteen die naast het beeld staat, staan tevens de namen van de omgekomen plaatsgenoten uit Werkendam.

De tekst op de gedenksteen luidt:

"TER NADGEDACHTENIS AAN ONZE DORPSGENOTEN, DIE HUN LEVEN VERLOREN DOOR OORLOGSGEWELD IN DE 2E WERELDOORLOG EN TIJDENS DE ACTIES IN VOORMALIG NED-INDIE.

IN NEDERLAND GEVALLEN
ADOLF BAGGERMAN
METTA CATHARINA BIESHEUVEL
ABRAHAM BOUWMAN
JANNIE BRANDERHORST
HENDRIK A.J. DIETRICH
ARIE VAN DRIEL
JAN VAN DRUNEN
LOUISA G. KAMSTEEG
JAN DE KEIJZER
CORNELIS. P. V.D. SANDE
GERRIT SCHALK
WILLEM VLOT

BUITEN NEDERLAND GEVALLEN
CORNELIS J. DEN HAAN
KAREL VAN HARTINGSVELT
FRERIK VAN HERP
JOHANNES DEN HOLLANDER
CORNELIS C. IPPEL
JACOB DE KLEIJN
NICOLAAS KOPPELAAR
CORNELIS PAANS
CORNELIS J. PRUISSEN
PIETER SCHOUTEN
BASTIAAN C. V.D. STELT Bzn.
ELIZABETH J. DE VRIES
JOHANNA S. DE VRIES
JOSEPH DE VRIES."

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het monument 'De line-crosser' in Werkendam is opgericht ter nagedachtenis aan twee verzetshelden die door de bezetter om het leven zijn gebracht.

De namen van de twee slachtoffers luiden:

Arie 'Aaike' van Driel en Kees van de Sande.

Vanaf november 1944 was Nederland verdeeld in een bevrijd en bezet gebied. Werkendam speelde in deze tijd een belangrijke rol voor het verzet. Vanuit deze gemeente pendelden vanaf 6 november 1944 de zogenaamde line-crossers via de voor de bezetter moeilijk te controleren Biesbosch (een doolhof van vaargeulen en kreken) naar het inmiddels bevrijde Noord-Brabant. Met gevaar voor eigen leven brachten zij honderden door de bezetter gezochte Nederlanders (joden en verzetsmensen), agenten met geheime zenders en gestrande geallieerde piloten via de geheime overtochten in veiligheid. Bovendien smokkelde verzetsgroep 'Albrecht' militaire berichten de frontlinie over. Als laatste gebruikte men de crossings voor het vervoer van schaarse medicijnen. Eind februari 1945 was er in het westen bijvoorbeeld een tekort aan insuline. Dankzij de crossline zijn tienduizenden suikerpatiënten gered.

Er ontstonden twee crossroutes (crossen: oversteken, overvaren, door de vijandelijke linies gaan), waarlangs zich al snel een regelmatige dienst ontwikkelde: één van Sliedrecht naar Lage Zwaluwe en één van Werkendam naar Drimmelen. Dit crossingswerk werd verricht door 21 mensen. Alle tochten werden ondernomen in roeikano of roeiboot. Liefst bij slecht zicht en slecht weer om de kans op ontdekking tegen te gaan. Een crossing was tussen de 13 en 18 kilometer lang en als alles meezat, duurde de overtocht ongeveer 3 uur. Helaas kwam het wel eens voor dat het niet ging zoals men wenste en duurde de tocht tussen de 8 en 12 uur. Ook was een tocht wel eens tevergeefs, dan stonden er bij het eindpunt Duitse controleposten en moest men weer helemaal terug.

De bezetter ondernam van alles om de 'de partizanen van de Biesbosch' zoals zij ze noemden, te onderscheppen. Alle mogelijke in- en uitgangen werden onder vuur genomen en de patrouilleboten voeren nu dag en nacht. Maar als ze dan eindelijk een crossline hadden opgerold, dan ontwikkelden de line-crossers binnen een paar dagen een nieuwe route. Het sterkste punt van de crossline was de dagelijkse regelmaat waarmee deze tochten werden ondernomen. Het aantal crossingen wordt geschat op 450. Van de 21 'frontkoeriers' die vanaf november 1944 de crossings uitvoerden, zijn er twee in handen van de bezetter gevallen: Arie 'Aaike' van Driel, bij zijn 54ste crossing, en Kees van de Sande. Op 30 april 1945, net voor de bevrijding, zijn ze op Fort de Bilt gefusilleerd. De hoogste militaire onderscheiding, de Militaire Willemsorde, is hun postuum verleend.

Sprekende beelden: lees hier het getuigenverhaal van Piet van den Hoek

Bronnen

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht