Adopteer een monument

Herdachte groepen: Verzet Nederland
Adopteer dit monument.

Marum, monument aan de Kloosterweg (Foto: Otto Lüürssen)
Marum, monument aan de Kloosterweg (Foto: R. Boxem)

Het monument

Vorm en materiaal
Het monument aan de Kloosterweg in Marum is een gedenksteen van rode natuursteen, omgeven door veldkeien.

Tekst
De tekst op de gedenksteen luidt:

'3 MEI 1943
ZIJN DOOR HET DUITSCHE
GEWELD ALHIER GEVELD

ANDRIES HARTHOLT
DIRK HARTHOLT
ALBERT HARTHOLT
HENDRIK HARTHOLT
BEREND ASSIES
UITZE V.D. WIER
JELLE V.D. WIER
STEVEN V.D. WIER
EEUWE DE JONG
GERRIT V.D. VAART
JOHANNES GLAS
KARST DOORNBOSCH
JAN DOORNBOSCH
FRIEDRICH L. V.D. RIET
SIBBELE DE WAL
GEERT J. DIERTENS
PS.34.4ser'.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het monument aan de Kloosterweg in Marum is opgericht ter nagedachtenis aan zestien medeburgers die op 3 mei 1943 door de bezetter op de Duitse radarstelling 'Trimunt' bij Marum zijn gefusilleerd, omdat zij hadden deelgenomen aan de April-Meistaking. Zij zijn willekeurig uit hun huizen opgehaald en van de straat gehaald.

De namen van de zestien slachtoffers luiden:

Berend Assies, Geert Jan Diertens, Jan Doornbosch, Karst Doornbosch, Johannes Glas, Albert Hartholt, Andries Hartholt, Dirk Hartholt, Hendrik Hartholt, Eeuwe de Jong, Friedrich Ludwich van de Riet, Gerrit van der Vaart, Sibbele de Wal, Jelle van der Wier, Steven van der Wier en Uitze van der Wier.

In 1943 werd door 'Wehrmachtsbefehlshaber' generaal F.Christiansen aangekondigd dat 300.000 Nederlandse militairen alsnog in krijgsgevangenschap zouden worden afgevoerd. Dit nieuws verspreidde zich als een lopend vuurtje door Nederland, nog voordat de officiële bekendmaking in de avondbladen van donderdag 29 april 1943 verscheen. Drukkerij Smit aan de Telgen in Hengelo had diezelfde middag het nieuws namelijk al op de ruiten van de drukkerij geplakt, zodat iedere voorbijganger het onheilspellende bericht kon lezen. Als protest tegen deze maatregel brak spontaan overal in Nederland de April-Meistaking uit. Telefonistes in Hengelo gaven het bericht door aan collega's in andere plaatsen: 'Hengelo staakt - staakt u ook?'.

De bezetter reageerde furieus. Met goedkeuring van dr. Seyss-Inquart werd het 'Polizei-Standgericht' ingevoerd. De bedrijfsfunctionarissen kregen het bevel om maandag 3 mei 1943 het werk te hervatten. Mensen die geen gehoor gaven aan deze oproep, konden op zware straffen rekenen. Het gevolg was dat de meeste arbeiders weer aan de slag gingen. Slechts enkelen besloten onder te duiken.

Bron
De heer Otto Lüürssen uit Marum.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

De zestien van Marum

Wiecher van der Wier (1922-2016), Marum - Groningen

De heer Wiecher van der Wier (1922-2016) verliest in de Tweede Wereldoorlog drie broers. Zij worden met dertien anderen tijdens de Meistaking van 1943 op de Duitse radarstelling 'Trimunt' bij Marum gefusilleerd. De twee monumenten zijn voor hem belangrijk, niet alleen vanwege de dramatische betekenis voor zijn eigen familie, maar ook voor de diepe indruk die deze verschrikkelijke gebeurtenis in dit Groningse boerendorp heeft achtergelaten.

door Robert Boxem

Bezetting
"Wij hadden thuis een boerenbedrijf, in de buurtschap 'De Haar' bij Marum. Mijn vader was niet sterk, dus deden mijn broers Uitze en Jelle en ik het meeste werk. Onze jongere broer Steven hielp vaak mee. Jelle en ik waren zeer dik met elkaar, we waren de beste kameraden. Jelle kon heel goed leren. Hij regelde altijd alles op de boerderij.
In de eerste jaren van de oorlog merkte je eigenlijk niet zoveel. De voedselprijzen gingen omhoog, dat was voor veel boeren gunstig. Je had zelfs boeren die de bezetting wel prima vonden. Vlakbij 'De Haar' werd een Duitse radarpost gebouwd, de stelling Trimunt. Daar werd de koers van overvliegende geallieerde bommenwerpers vastgesteld. Tijdens de Meistaking van 1943 hebben een paar jongens wat boomstammetjes over de weg naar Trimunt gelegd. De Duitsers hebben dit als sabotage van de radarstelling opgevat. Dat was het natuurlijk niet. Het was een verzetje, kwajongenswerk.

Marum, 3 mei 1943

"Op maandag 3 mei ging ik op de fiets naar Marum, eigenlijk om bij te dragen aan de staking en om te zien of de boel wat op stelten gezet kon worden. Ik stond wat te praten bij een kennis, toen er overvalwagens van de Ordnungspolizei stopten, even verderop. Meteen ontstond er een angstige stemming, geschreeuw, er werd geschoten. Een inwoner van Marum, Sikkinga, liep er bij weg en ik zag een Duitser op hem schieten. Ratatatat… en hij lag dood neer. Ik besloot om snel naar huis terug te fietsen, want dit was niet vertrouwd. Vlak bij huis kwam ik langs de boerderij van Hartholt. Daar stond mijn broer Jelle op het erf, hij keek mij aan. Daar waren ook al Duitsers. Er werd geroepen 'stehen bleiben', maar ik fietste door. Dat gebeurt in een flits, daar denk je niet bij na. Het was mijn redding."

Vermoord

"Thuisgekomen had ik een bang voorgevoel. Ik zei tegen mijn vader: 'Het is niet best'. We stonden doodsangsten uit. De Duitse politie heeft Jelle en de hele familie Hartholt meegenomen. Bij een andere buurman, De Jong, waren Uitze en Steven. Ook die moesten mee. Steven zou ons meehelpen op het land en had daarom een overall aan. Hij was lang en fors voor zijn leeftijd en werd daarom ouder geschat dan zijn dertien jaar. Op het terrein van de stelling Trimunt zijn zij vermoord. Zij zijn niet veroordeeld, een 'Standgericht' is niet gehouden. Het verhaal gaat dat Steven geprobeerd heeft weg te rennen met zijn klompen in de hand, maar dat klopt niet. Hij had schoenen aan. De zestien gefusilleerden heb ik allemaal gekend. Ik had erbij kunnen zijn. De lichamen werden niet vrijgegeven, maar op een onbekende plaats begraven."

Triest

Pas eind 1945 werden mijn broers gevonden, in het natuurgebied Appèlbergen bij Haren. Het is vreemd: ik wist daarvoor wel dat ze dood waren, maar ik durfde het niet te geloven. Soms had ik het gevoel dat het niet waar was, dat ze in een kamp in Polen of Rusland zaten en weer zouden thuiskomen. Dat bleef hangen. Toen mijn vader en moeder hun lichamen konden identificeren was er zekerheid. Dat gaf een zekere rust, maar was wel triest. 

Belangstelling

"De 'zestien van Marum' liggen samen in een grafmonument op de begraafplaats. Daar wordt ieder jaar een krans gelegd, onder grote belangstelling. Er wordt gezongen door een mannenkoor, iemand brengt een trompetsaluut. De belangstelling wordt over de jaren niet minder, dat doet me goed. Bij de voormalige stelling Trimunt, waar nog wat bunkertjes uit de oorlog staan, is een eenvoudige gedenksteen waar de namen van de gefusilleerden opstaan. Hier komen wat minder mensen, maar hier heeft de eigenlijke schietpartij plaatsgevonden. Het dorp heeft indertijd geld bij elkaar gehaald om een gedenksteen op te richten en dit overgedragen aan mijn familie. Inmiddels heeft de gemeente de zorg over de gedenksteen overgenomen."

Gisteren

"De hele geschiedenis met de 'zestien van Marum' heeft een diep spoor in het dorp achtergelaten. Tot op de dag van vandaag ben ik de man van wie in de oorlog drie broers zijn doodgeschoten. Dat geldt ook voor de nabestaanden van de anderen. Met enkele nabestaanden heb ik wel contact. Ik vind het niet erg om over het gebeurde te praten, al is het soms onprettig. Soms lucht het op om het weer te vertellen. Het houdt me tegenwoordig, met het ouder worden, meer bezig. Het lijkt in mijn herinnering gisteren gebeurd." 

Offer

"Als ik denk aan de moord op mijn broers en de anderen, dan zie ik het toch als een offer dat gebracht is. Zij zijn om niets ter dood gebracht, maar die gebeurtenis heeft een enorme impuls aan het verzet gegeven, zeker in deze streek. Na de Meistaking van 1943 hebben zeer veel mensen beseft wat het ware gezicht van de bezetter was. Het georganiseerde verzet kwam op gang, en dat heeft velen het leven gered. Zelf ben ik niet in het verzet gegaan, wel hebben wij onderduikers op de boerderij gehad. Alleen al om wat de dood van de 'zestien van Marum' teweeg heeft gebracht moet je hun nagedachtenis eren en herdenken."

De zestien van Marum

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht