Adopteer een monument

Herdachte groepen: Verzet Nederland
Ontwerper: Dhr. Bokhorst (raam), Firma Ordelman en Budde te Deventer (omlijsting)
Onthulling: 5 juni 1948
Adopteer dit monument.

Teuge, herdenkingsraam (Foto: Rob Philips)

Het monument

Vorm en materiaal
Het herdenkingsraam in Teuge (gemeente Voorst) is een gebrandschilderd glas-in-loodraam, gevat in een eikenhouten omlijsting met lambrisering. Op het raam zijn een vliegtuig, een draak, bloemen, korenaren en emblemen te zien. Het raam is 1 meter 20 hoog en 1 meter 50 breed.

Tekst
De tekst op het gedenkraam luidt:

'KNVvL

GESTREDEN ONVERSAAGD

1940 1945

RIJKLOF VAN GOENS
HENDRIKS JANSEN
ROELAND JAN SNELLEN
GOVERT STEEN
JAN THIJSSEN.'

Symboliek
In een ongedateerd en ongesigneerd krantenartikel staat het gedenkteken als volgt omschreven (bron: familie-archief Steen):

'Boven het vliegveld, door wolken hiervan gescheiden, ziet men een zweefvliegtuig, op een zilveren vlucht, waaruit gouden stralen omhoog gaan. De linker strook van het raam verzinnebeeldt 1940: een groene nazi-draak spuwt vuur en bloed en tranen lekken omlaag; rechts beeldt 1945 uit: de draak is verslagen en de plaats van tranen en bloed is ingenomen door bloemen en korenaren. De benedenstrook vermeldt in het midden de namen der gevallenen, gekroond door het embleem van de Kon. Ned. Ver. v. Luchtvaart en geflankeerd door de emblemen van de Vliegclub Teuge. Daarboven de woorden uit een gedicht van Jan Thyssen: 'Gestreden, onversaagd'.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het herdenkingsraam in Teuge (gemeente Voorst) is opgericht ter nagedachtenis aan vijf leden van de Vliegclub Teuge die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen.

De namen van de vijf slachtoffers luiden:

Rijklof van Goens, Stephan Hendriks Jansen, Roeland Jan Snellen, Govert Steen en Jan Thijssen.

Rijklof van Goens (geb. 25-6-1914 in Bandoeng, Java, NOI) kwam in 1920 naar Apeldoorn. In de meidagen van 1940 was hij instructeur motorvliegen op Ypenburg. In januari 1942 ging hij op pad naar Engeland, via de lange route over Zwitserland, Spanje en Portugal. Op 13 mei 1942 kwam hij in Engeland aan. Hij ging vliegen bij het 41e Squadron RAF Fighter Command. Op 17 augustus 1944 raakte hij in een Spitfire Mk. XII vermist. Naar alle waarschijnlijkheid is hij per ongeluk neergeschoten door geallieerde luchtafweer, en in zee terecht gekomen dicht bij de kust van Dover. Van Goens wordt herdacht in het Runnymede Airforce Memorial, paneel 203, en in St. George’s Chapel op RAF Biggin Hill, Kent, Engeland. Voorts wordt hij herdacht op een gedenkplaat, Ereveld Orry-la-Ville, bij Senlis, Frankrijk. Hij is een door de SGE erkende Engelandvaarder. Zijn naam staat op het vijfluik in de kapel van het ereveld Loenen.

Stephan Hendriks Jansen (geb. 25-11-1906 in Velp) werd vermoedelijk Engelandvaarder. Hij kwam terecht bij de Marine Luchtvaart Dienst en ging vliegen met het 320e Squadron Coastal Command. Hij raakte in actie vermist op 30 augustus 1941, tijdens een aanval op Duitse schepen voor de Noorse kust bij Kristiansand. Zijn Hudson 'Waalhaven' werd neergeschoten door een Duitse jager. Hij raakte vermist in zee, een lot dat hij deelt met Govert Steen en Rijklof van Goens. Hij is niet bekend bij de Commonwealth War Graves Commission, noch bij de Stichting Genootschap Engelandvaarders.

Roeland Jan Snellen (geb. 28-12-1909 in Utrecht) was vliegtuigbouwer en zweefvlieger. Hij werkte bij Koolhoven en Fokker en werd voor het laatste bedrijf in 1942 op een reis naar de fabriek van Messerschmidt in Leipheim in Duitsland gestuurd. Hier kreeg hij de bouwtekeningen van het Messerschmidt 321 Gigant zweefvliegtuig in handen. Hoewel het zweefvliegen tijdens de oorlog tot stilstand gekomen was, kwamen de zweefvliegers nog steeds bij elkaar. Tijdens zo'n bijeenkomst werden de tekeningen van het Duitse zweefvliegtuig bekeken en gekopieerd. Deze bijeenkomsten trokken de aandacht van de Sicherheitsdienst (SD). Waarschijnlijk vanwege de tekeningen van de Messerschmidt 321. Op zondag 26 september 1943 vielen twee SD-mannen een bijeenkomst van de zweefvliegers in Vianen binnen. Tien zweefvliegers, waaronder Roeland Jan Snellen werden verhoord. Roeland Jan werd een paar dagen later op een kantoor van Fokker in Amsterdam weer verhoord. Op 8 oktober 1943 werd hij uiteindelijk gearresteerd op verdenking van spionage. Hij had in de dagen voorafgaand kunnen onderduiken, maar hij wilde zijn Joodse vriendin niet in gevaar brengen. Hij werd opgesloten in het huis van bewaring in Scheveningen (het Oranjehotel) en op 28 februari 1944 kwam hij in Kamp Amersfoort terecht. Op 11 oktober 1944 werd hij op transport gezet naar het concentratiekamp Neuengamme (bij Hamburg). Hij overleed op 8 april 1945 aan de gevolgen van difterie, twee weken voor de ontruiming van het kamp.

Govert Steen (geb. 12-3-1917 in Apeldoorn) was jachtvlieger in de meidagen van 1940. In 1941 werd hij 'Engelandvaarder’, na een gewaagde ontsnapping vanuit een haven in Amsterdam met een door de bezetter gestolen Nederlands watervliegtuig. Hij ging vliegen bij het 129e Squadron RAF Fighter Command. Op 5 juni 1942 raakte hij in een Spitfire Mk. Vb vermist. Hij werd naar alle waarschijnlijkheid als achterste toestel van zijn groep neergeschoten door een Duitse jager. Hij kwam terecht in Het Kanaal, dicht bij de kust bij Octeville-sur-Mer in Noord Frankrijk. Steen wordt herdacht in het Runnymede Airforce Memorial, Surrey, Engeland, paneel 71. Hij is een door de Stichting Genootschap Engelandvaarders erkende Engelandvaarder. Zijn naam staat op het vijfluik in de kapel van het ereveld Loenen.

'Lange Jan' Thijssen (geb. 29-12-1908 in Bussum) ging in de oorlog ondergronds knokken. Hij werd de oprichter van de weerberichten radiodienst voor Engeland. Hij werd gepakt en gefusilleerd bij Woeste Hoeve, op 8 maart 1945. Hij is begraven op het Ereveld Loenen, bij Apeldoorn, graf A/859.

De vliegtuigen van Stephan Hendriks Jansen, Govert Steen en Rijklof van Goens zijn nooit geborgen. Er is ook nooit naar gezocht. Van de vijf Teugse vliegers heeft alleen Jan Thijssen een aanwijsbaar graf gekregen.

Oprichting
De oprichting van het gedenkteken was een initiatief van de Vliegclub Teuge.

Onthulling
Het monument is onthuld op 5 juni 1948 door de moeder van Rijklof van Goens, mevrouw Willemine Van Goens-Huender.

Locatie
Het raam is aangebracht in de clubsalon van Vliegclub Teuge, gevestigd aan De Zanden in Teuge (gemeente Voorst). Voor bezichtiging van het gedenkraam dient contact opgenomen te worden met de pachter van het restaurant.

Bronnen

  • De Nederlandse Oorlogsgravenstichting;
  • De heer Rob Philips uit Apeldoorn;
  • De heer Roy P. Wassink;
  • Mededelingen Vliegclub 'Teuge', 3e jaargang No. 2, 23 april 1948.
  • Luchtvaartkennis, 59e jaargang No. 1, 2010
Voor meer informatie
Steen van Rob Philips (2004).

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht