Adopteer een monument

Herdachte groepen: Militairen in dienst van het Ned. Kon. na 1945, Burgers voormalig Nederlands-Indië
Ontwerper: Hans Petri
Onthulling: 14 januari 1960
Adopteer dit monument.

Enschede, 'Indië-monument' (foto: Gemeente Enschede)
Enschede, 'Indië-monument' (foto: André van Aarsen)

Het monument

Vorm en materiaal
Het 'Indië-monument' in Enschede is een bronzen beeld van een vallende mannenfiguur. Het beeld is geplaatst op een voetstuk. Het gedenkteken is 1 meter hoog, 1 meter breed en 3 meter diep.

Tekst
De tekst op het voetstuk luidt:

'HET VERRE OOSTEN 1941 - 1945
NEDERLANDS OOST-INDIË 1941 - 1949'.

Symboliek
Met het monument wordt uitdrukking gegeven aan de ondergane vernederingen en martelingen door de bezetter.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

het Indië monument te Enschede is opgericht ter nagedachtenis aan alle burgers en militairen die door oorlogshandelingen in de periode 1941 - 1949 in Zuidoost-Azië zijn omgekomen.

Onthulling
Het monument is onthuld op 14 januari 1960 door mevrouw Spoor-Dijkema.

De zorg voor het gedenkteken in handen van de gemeente en de praktijkschool "De Wissel "te Enschede.

Locatie
Het monument is geplaatst in het Blijdensteinpark, gelegen aan Boulevard 1945 te Enschede. De ingang van het park bevindt zich op de hoek Espoortstraat/Marthalaan.

Bronnen

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Waarom zo’n bloedige strijd tussen hen en ons?

Goderd van Heek, Enschede - Overijssel

Mijn motivatie? De mensen in Indië bevrijden uit de Jappenkampen. Goderd van Heek (1923) wil na de oorlog '40-'45 de wijde wereld in. In 1947 komt hij aan op Java. Zuiveringsacties voert hij uit tegen het leger van Soekarno. Drie dagen voor de onafhankelijkheid gaat hij terug naar Nederland. Daar neemt hij het initiatief tot het Indië-Monument, want "wij moeten ook iets doen voor de gevallenen in Indië".

door Anita van Stel

Naar Duitsland of Indië?
"Na de bevrijding van Enschede, op 1 april 1945, voelde ik de drang om te helpen. De mensen in Indië moesten uit de kampen gehaald worden. Daarnaast trok na vijf jaar Duitse bezetting het avontuur en de wijde wereld. Ik meldde me aan als een van de 40.000 oorlogsvrijwilligers. Op 28 mei tekende ik. Een opleiding in Engeland volgde. Maar toen Japan op 15 augustus 1945 capituleerde, veranderde de situatie. Ik herinner me de twijfel, want de strijd tegen Japan was immers onze drijfveer. Minister Meijnen van Defensie kwam in september speciaal naar Essex om ons toe te spreken. De kans bestond dat we naar Duitsland gestuurd zouden worden, als bezettingstroepen. In de loop van de herfst besloot de regering echter dat we toch naar Indië zouden vertrekken."

Zuiveringsacties op de Drentse hei
"In Nederland moest ik als pelotonscommandant een bataljon Infanterie dienstplichtigen in zeven maanden klaarstomen voor Indië. Lessen Maleis, tropenhygiëne en Indische tactiek stonden op het programma. Met veel fantasie werden op de Drentse hei zuiveringsacties opgezet tegen opstandige kampongs als Westerbork en Uffelte."

Rust en welvaart
"In juli 1947 kwamen we ons bataljon aan in Batavia. Ik gaf leiding aan een peloton van 30 man. Via West-Java verhuisden we begin 1948 naar Midden-Java. Tussen Bandjar en Tjilatjap bestreken we een langgerekt gebied, waar we uiteindelijk elf maanden bleven. Volgens de Renville-overeenkomst van begin februari werden alle troepen van de TNI, het Indonesische leger van Soekarno, afgevoerd naar een resterend stuk republiek in Midden- en Oost-Java en konden wij de bevolking helpen om rust en welvaart te herstellen."

Spoedig vrijheid
"In de week van 31 augustus 1948 was ook Indië in de ban van het vijftigjarig regeringsjubileum van Koningin Wilhelmina en de kroning van Prinses Juliana. Tot in de kleinste dessa's waren erepoorten opgesteld en vierde de bevolking feest. In een lied zongen zij dat de bevolking dankbaar was voor alles wat Koningin Wilhelmina voor Indonesië had gedaan, en dat zij haar trouw betuigde aan de nieuwe vorstin, maar dat de bevolking van haar verwachtte dat zij Indonesië spoedig de vrijheid zou geven. Het lied gaf de gevoelens van de Javaanse volksleiders goed weer."

Signalen aan de vijand
" Vanaf 1 september 1948 infiltreerde het leger van Soekarno weer West-Java. Wij moesten deelnemen aan zuiveringsacties langs de demarcatielijn. We kregen de opdracht een compagnie te leveren om indringers tegen te houden. Ik moest mijn kleine strijdmacht over vier paden verdelen, vijf man per hinderlaag. Aangezien de vijand meestal infiltreerde in groepen van minstens vijftig man, was dat niet aanlokkelijk. Overal in de kampongs hoorden we de bewakers op hun gongs slaan. Betekenden dat signalen aan de vijand?"

Tragedie
"De spanning nam toe. De Nederlandse regering was eind 1948 bezig het Indische bestuur over te dragen aan een interimbewind, dat gedurende twee jaar de overbrugging moest vormen tot de Verenigde Staten van Indonesië. De republikeinse politici wilden niet aan deze plannen meewerken. De inlichtingendienst kreeg onomstotelijke bewijzen in handen dat op 1 januari - de dag van de beoogde overdracht - in de gehele archipel een opstand zou worden ontketend. Een ultimatum werd gesteld waarop een onbevredigend antwoord kwam. Een vredige oplossing van het conflict was toen niet meer mogelijk. Dat is de tragedie van de krachtsinspanning van tienduizenden Nederlandse jongens voor een in hun ogen rechtvaardige zaak."

Onder vuur genomen
"Op 6 augustus 1949 kreeg ik het bevel een aantal vermiste Nederlandse soldaten uit handen van een vijandelijke eenheid in de kampong te bevrijden. Met zeventig man omsingelden we de kampong. Ik kreeg een kogel in mijn linkerlong en een in mijn hand. 'Storm meteen door, niet bij mij treuren', zei ik tegen de jongens. Ze rekenden met meerdere guerrilla's af en daarna begon de tocht naar Karanganjar. Mijn kameraden zeulden me op een kampongbedje negen kilometer lang de kali's door. In het ziekenhuis van Solo, waar omheen heftige gevechten plaatsvonden, werd ik geopereerd aan mijn long. Na twee dagen kon ik naar Batavia vkiegen. De Dakota was gevuld met gewonden."

In Batavia
"De laatste maanden van 1949 bracht ik door in het revalidatiehuis Polonia in Batavia. De welvaart was in Batavia duidelijk toegenomen, maar de stemming werd er van lieverlee onbehaaglijk. De bevolking uitte zich antifederalistisch. Overal zag je de rood-witte vlaggen van de republiek. Op 27 december droeg de Nederlandse Hoge Commissaris de soevereiniteit over aan de Verenigde Staten van Indonesië, de Republik Indonesië Serikat. Drie dagen ervoor heb ik Indonesië vaarwel gezegd. Ik vraag me nog altijd af waarom een dergelijke bloedige strijd gestreden moest worden tussen hen en ons."

Zeventig mensen in een sneeuwbui
"Zeventig mensen in een sneeuwbui in januari 1960. Intense droefheid op hun gezichten als het Indië-Monument wordt onthuld. Het beeld van Hans Petri is dan ook niet fier, maar droevig. Het probeert zich op te richten van de lichamelijke en geestelijke slagen die de mens in Indië heeft moeten doorstaan.”

Waarom zo’n bloedige strijd tussen hen en ons?

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht