Adopteer een monument

Herdachte groepen: Geallieerde militairen
Ontwerper: Poolse oud-strijders
Onthulling: 19 september 1945
Adopteer dit monument.

Axel, Pools Kruis (foto: B. van Bohemen / NIOD)
Axel, Pools Kruis (foto: B. van Bohemen / NIOD)

Het monument

Vorm en materiaal
Het Poolse Kruis in Axel (gemeente Terneuzen) is uitgevoerd in metaal. Op de voet van het kruis is een plaquette aangebracht. Het gedenkteken wordt omheind door een stenen muurtje. Op de linkermuur is een plaquette bevestigd.
Teksten
De tekst op de eerste plaquette luidt:

'17-9-1944 ZIJN HIER 25 POOLSE DRAGONDERS V/H 10E REG.
IN DE STRIJD VOOR POLEN GEVALLEN
NEDERLAND DE VRIJHEID BRENGEND'.

De tekst op de tweede plaquette luidt:

'DE 17E SEPTEMBER 1944
STIERVEN OP DEZE PLAATS DE HELDENDOOD
BIJ HET FORCEREN VAN HET KANAAL AXEL-HULST
25 POOLSE SOLDATEN VAN HET 10e REGIMENT DRAGONDERS
BRENGENDE ZO DE VRIJHEID VAN HOLLAND
OP HUN TERUGTOCHT NAAR POLEN'.

Een derde plaquette herinnert aan de gesneuvelde Belgische graaf Hubert d'Ursel.

Restauratie
In 2009 zijn de muurtjes en het plateau waarop het Poolse Kruis opstaat voor de 4 mei herdenking gerestaureerd.

Wijziging
De omheining is in 1946 geplaatst. Oorspronkelijk was het kruis vervaardigd uit metaal van een neergehaald vliegtuig van de Luftwaffe. Maar het materiaal verroestte dermate snel, dat het in de zomer van 1954 door een nieuw, van een beschermende zinklaag voorzien exemplaar moest worden vervangen. In 1996 werden de tweede en derde plaquette aan het monument toegevoegd. In 2008 is één van de plaquettes gestolen en tot heden nog niet teruggevonden.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het Poolse Kruis in Axel (gemeente Terneuzen) is opgericht ter nagedachtenis aan 25 Poolse soldaten van het 10e Regiment Poolse Dragonders, die op 17 september 1944 bij het forceren van het kanaal Axel-Hulst zijn gesneuveld. Zij waren betrokken bij de bevrijding van Axel op 19 september 1944.

Op 6 juni 1944 landden de geallieerden in Normandië. Na D-Day (decision-day, ofwel de dag van de beslissing) rukten de geallieerde troepen op in noordelijke richting. Op 12 september overschreden Amerikaanse troepen de Nederlandse grens. De opmars leek niet meer te stuiten. Operatie 'Market Garden' volgde, een groot offensief van 17 tot 26 september 1944 waarmee de geallieerden een bruggenhoofd over de grote rivieren in Nederland wilden veroveren door met luchtlandingstroepen in een bliksemsnelle aanval bruggen in Noord-Brabant en Gelderland veilig te stellen en met grondtroepen over deze bruggen op te rukken naar het IJsselmeer. Bij de Amerikanen verliep alles vrij goed. De bruggen over de Maas en het Maas-Waalkanaal bij Heumen en de meeste bruggen in de omgeving van Eindhoven vielen in hun handen en na harde strijd ook de Waalbrug bij Nijmegen. Maar de Rijnbrug bij Arnhem bleek een brug te ver. De Engelse para's werden verrast door Duitse pantsertroepen en moesten zich onder zware verliezen terugtrekken in de Betuwe. Nadat de Slag om Arnhem werd verloren, is de aanval gestokt. 

Zeeuws-Vlaanderen

Ondertussen woedde er van 16 september tot 2 november 1944 een zware strijd in Zeeuws-Vlaanderen, waar de bezetter zich met hand en tand verzette. Dit had grote verwoestingen tot gevolg. Axel werd bevrijd door Poolse troepen van de Eerste Poolse Pantserdivisie. De strijd duurde vier dagen. De beslissende aanval ten oosten van Axel werd ingeleid met zwaar artillerievuur. De stadhuistoren werd daarbij door een granaatinslag beschadigd. In het gat werd een jaar later een gedenksteen aangebracht.

Onthulling
Het monument is onthuld op 19 september 1945 door Poolse oud-strijders.

Bronnen

  • Voormalige gemeente Axel;
  • Van obelisk tot oorlogsgraf - Kleine monumenten en ornamenten in Zeeland, deel 2 van Jan J.B. Kuipers en Peter Sijnke (Provincie Zeeland, oktober 2002). ISBN: 90-71565-70-x;
  • Sta een ogenblik stil... Monumentenboek 1940/1945 van Wim Ramaker en Ben van Bohemen. (Kampen, Uitgeversmaatschappij J.H. Kok Matrijs, 1980). ISBN 90 242 0185 3.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht