Adopteer een monument

Herdachte groepen: Geallieerde militairen
Ontwerper: Cephas S. Stauthamer (1899-1983)
Onthulling: 18 september 1948
Adopteer dit monument.
Dit monument is in schooljaar 2017-2018 geadopteerd door PCBS De Warande.
Dit monument is in schooljaar 2017-2018 geadopteerd door Basisschool St. Antonius.
Dit monument is in schooljaar 2017-2018 geadopteerd door GBS de Sterrenpracht.

Axel, 'Monument voor Poolse Militairen' (foto: B. van Bohemen / NIOD)

Het monument

Vorm en materiaal
Het 'Monument voor Poolse Militairen' in Axel (gemeente Terneuzen) is een bronzen beeld van een achterovervallende, naakte mannenfiguur. Het beeld is geplaatst op een voetstuk van natuursteen.

Tekst
De tekst op het voetstuk luidt:

'AAN POLEN'S ZONEN
DIE OP DEZE GROND
VOOR ONZE VRIJHEID
TOT DEN DOOD TOE
STREDEN.'

Symboliek
Het monument verbeeldt het gestolde stervensmoment van een mens. De fractie van een seconde waarin een man het laatste verliest: zijn naakte bestaan.

Restauratie
De tekst op de sokkel was na tientallen jaren onleesbaar geworden. Nadat het gehele monument werd gerenoveerd, werd de tekst opnieuw aangebracht.

Wijziging
Bij de renovatie van het monument is de tekst uitgevoerd in natuursteen in plaats van zandsteen.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het 'Monument voor Poolse Militairen' in Axel (gemeente Terneuzen) is opgericht ter nagedachtenis aan 25 Poolse soldaten van het 10e Regiment Poolse Dragonders, die op 17 september 1944 bij het forceren van het kanaal Axel-Hulst zijn gesneuveld. Zij waren betrokken bij de bevrijding van Axel op 19 september 1944.

Op 6 juni 1944 landden de geallieerden in Normandië. Na D-Day (decision-day, ofwel de dag van de beslissing) rukten de geallieerde troepen op in noordelijke richting. Op 12 september overschreden Amerikaanse troepen de Nederlandse grens. De opmars leek niet meer te stuiten. Operatie 'Market Garden' volgde, een groot offensief van 17 tot 26 september 1944 waarmee de geallieerden een bruggenhoofd over de grote rivieren in Nederland wilden veroveren door met luchtlandingstroepen in een bliksemsnelle aanval bruggen in Noord-Brabant en Gelderland veilig te stellen en met grondtroepen over deze bruggen op te rukken naar het IJsselmeer. Bij de Amerikanen verliep alles vrij goed. De bruggen over de Maas en het Maas-Waalkanaal bij Heumen en de meeste bruggen in de omgeving van Eindhoven vielen in hun handen en na harde strijd ook de Waalbrug bij Nijmegen. Maar de Rijnbrug bij Arnhem bleek een brug te ver. De Engelse para's werden verrast door Duitse pantsertroepen en moesten zich onder zware verliezen terugtrekken in de Betuwe. Nadat de Slag om Arnhem werd verloren, is de aanval gestokt. 

Zeeuws-Vlaanderen

Ondertussen woedde er van 16 september tot 2 november 1944 een zware strijd in Zeeuws-Vlaanderen, waar de bezetter zich met hand en tand verzette. Dit had grote verwoestingen tot gevolg. Axel werd bevrijd door Poolse troepen van de Eerste Poolse Pantserdivisie. De strijd duurde vier dagen. De beslissende aanval ten oosten van Axel werd ingeleid met zwaar artillerievuur. De stadhuistoren werd daarbij door een granaatinslag beschadigd. In het gat werd een jaar later een gedenksteen aangebracht.

Oprichting
De totstandkoming van het monument verliep moeizaam. Aangezien het om een naakte figuur ging, rees er al spoedig oppositie tegen het originele ontwerp. De oorspronkelijk kunstenaar trok zich terug en Cephas Stauthamer nam de opdracht over.

Onthulling
Het monument is onthuld op 18 september 1948 door kolonel dr. Zdzislaw Matthieu Szydlowski, 'de bevrijder van Axel'.

Locatie
Het monument is geplaatst op de hoek Zeestraat/Oranjestraat te Axel (gemeente Terneuzen).

Bronnen

  • Voormalige gemeente Axel;
  • Van obelisk tot oorlogsgraf - Kleine monumenten en ornamenten in Zeeland, deel 2 van Jan J.B. Kuipers en Peter Sijnke (Provincie Zeeland, oktober 2002). ISBN: 90-71565-70-x.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht