Adopteer een monument

Herdachte groepen: Algemeen
Ontwerper: Cor Hund
Onthulling: 15 september 1960
Adopteer dit monument.
Dit monument is in schooljaar 2017-2018 geadopteerd door CBS Koningin Wilhelmina.

Apeldoorn, 'Centraal Monument' (foto: Jan van den Heuvel)
Het tweede monument, getiteld 'Vrijheidsmonument' (foto: H. Stokhuyzen)
Apeldoorn, 'Centraal Monument' (foto: Jan van den Heuvel)
Herdenking bij het eerste, tijdelijke monument in 1945 (foto: H. Stokhuyzen)
Het eerste, tijdelijke herdenkingsmonument (foto: H. Stokhuyzen)
Apeldoorn, detail 'Centraal Monument' (foto: Jan van den Heuvel)

Het monument

Vorm en materiaal
Het 'Centraal Monument' in het Oranjepark te Apeldoorn is een bronzen beeld van een mannenfiguur die in hoopvolle verwachting de vlag ontrolt. Zijn blik is naar het oosten gericht, vanwaar de bevrijding wordt verwacht. Het beeld is geplaatst op een voetstuk.

Tekst
De tekst op het voetstuk luidt:

'1940-1945 VOOR HEN DIE VIELEN'.

Symboliek
Met het beeld wordt uitdrukking gegeven aan het besef dat vrede en vrijheid niet vanzelfsprekend zijn.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het 'Centraal Monument' in het Oranjepark herinnert de inwoners van Apeldoorn aan de Tweede Wereldoorlog en aan de circa 2500 Apeldoornse medeburgers die door oorlogshandelingen zijn omgekomen. Tevens herinnert het monument aan de bevrijding van de stad.

Oprichting
Vlak na de bevrijding in 1945 nam burgemeester Quarles van Ufford het initiatief een monument op te richten waarmee alle gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog in Apeldoorn zouden worden herdacht. Het benodigde geld werd snel bijeengebracht. Er werd besloten het monument bij het nog te realiseren nieuwe raadhuis te plaatsen. Met de besluitvorming over de plaats van dat nieuwe raadhuis vlotte het echter niet en daarom kon er ook geen plaats worden aangewezen voor het monument. Om deze reden werd besloten om een tijdelijk monument te plaatsen.

De Apeldoornse tekenleraar en kunstenaar Gerard Post Greve kreeg opdracht een eenvoudig, tijdelijk monument te ontwerpen. Het zou geplaatst worden op het plein voor de Grote Kerk. Post Greve ontwierp een simpele kolom van vier steigerpalen, omgeven door gaas en gedrapeerde vlaggen. Op het brede voetstuk stond: 'Apeldoorn gedenkt zijn gevallenen'. Het monument stond er maar kort, tot augustus 1945, want men had behoefte aan een waardiger symbool waar op 4 mei de doden konden worden herdacht. Post Greve kreeg opdracht een tweede monument te ontwerpen. Het werd een geprofileerde betonnen zuil met daar bovenop de Nederlandse leeuw. Ook dit monument stond bij de Grote Kerk. In de volksmond heette het 'Het Vrijheidsmonument'.

In 1960 werd 'Het Vrijheidsmonument’ vervangen door het huidige monument. De zuil met de Nederlandse leeuw van Post Greve werd in de nacht van 3 op 4 april afgebroken en ergens in de buurt van Apeldoorn begraven, in een zandverstuiving. Men wilde voorkomen dat het in particuliere handen viel en als willekeurige versiering zou worden misbruikt.

Op 4 mei 1960 vond de dodenherdenking voor het eerst in het Oranjepark plaats bij het Centraal Monument.

Onthulling
Op 15 september 1960 werd het beeld officieel aan de gemeente Apeldoorn overgedragen. Jaarlijks verzamelt men zich op 4 mei bij de Grote Kerk en loopt van daaruit naar het Oranjepark voor de dodenherdenking bij het Centraal Monument.

Bronnen

  • Informatie afkomstig van de heer Jan Heerze.
  • Apeldoorn ’40-’45 het verhaal achter de Apeldoornse oorlogsmonumenten van Jan Heerze en Jelle Reitsma. (Apeldoorn, 2006).
  • Apeldoorn Monumenten van L.P. van Oppen e.a. (Apeldoorn, 1990).
  • www.apeldoornendeoorlog.nl.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht