Adopteer een monument

Herdachte groepen: Vervolgden Nederland
Onthulling: 6 juni 1948
Adopteer dit monument.

Utrecht, monument op de Israëlitische begraafplaats (foto: B. van Bohemen / NIOD)
Utrecht, monument op de Israëlitische begraafplaats (foto: B. van Bohemen / NIOD)

Het monument

Vorm en materiaal
Het monument op de Israëlitische begraafplaats in Utrecht is een witmarmeren gedenksteen met aan linkerzijde een brandende fakkel.

Tekst
De tekst op de gedenksteen luidt:

'TER HERINNERING AAN DE MEER DAN DUIZEND JOODSE MANNEN,
VROUWEN EN KINDEREN UIT UTRECHT EN OMGEVING,
DIE GEDURENDE DE JAREN VAN DE TWEEDE WERELDOORLOG,
DOOR DE VIJAND OM HUN JOOD-ZIJN WERDEN OMGEBRACHT'.

Deze tekst is ook in het Hebreeuws aangebracht.

Symboliek
De brandende fakkel houdt de herinnering aan de oorlogsslachtoffers in leven.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het monument op de Israëlitische begraafplaats in Utrecht is opgericht ter nagedachtenis aan de meer dan duizend Joodse medeburgers die tijdens de Tweede Wereldoorlog door de bezetter zijn gedeporteerd en omgebracht.

In het begin van de bezettingsjaren, toen buitenlandse Joden uit het kustgebied werden verdreven, vormde zich in Utrecht een grote gemeenschap van Joodse vluchtelingen uit Duitsland. Net als de overige Joodse inwoners van Utrecht kregen zij al spoedig te maken met alle beperkende maatregelen, die de bezetter invoerde.

In november 1940 werden de Joden uit overheidsdienst ontslagen. De burgemeester van Utrecht werd ontslagen, omdat hij te weinig medewerking verleende bij het uitvoeren van de anti-Joodse maatregelen. In september 1941 werden de Joodse kinderen uit het openbare onderwijs verwijderd, waarop er op alle niveaus speciaal Joods onderwijs georganiseerd werd. Een maand later werd een vertegenwoordiger van de Joodse Raad ingesteld.

De deportaties uit Utrecht begonnen in februari 1942. Desondanks bleef de Joodse gemeenschap tot het einde toe actief op cultureel en religieus gebied. De laatste Joden werden ruim een jaar later, in april 1943, naar het kamp Vught afgevoerd. In Utrecht bleven enkele honderden onderduikers achter, dankzij het feit dat er in de stad diverse verzetsgroepen opgericht waren, waaronder het Kindercomité (een Utrechtse verzetsgroep, bestaande uit vooral studenten, die zich bezighield met het laten onderduiken van enkele honderden Joodse kinderen uit Amsterdam).

Onthulling
Het monument is onthuld op 6 juni 1948 door de Utrechtse opperrabbijn J. Tal.

Locatie
Het monument is geplaatst op de Israëlitische begraafplaats, gelegen aan het Zandpad te Utrecht.

Bronnen

  • Gemeente Utrecht;
  • Krantenartikel in het Utrechtsch Nieuwsblad van 7 juni 1948;
  • Sta een ogenblik stil... Monumentenboek 1940/1945 van Wim Ramaker en Ben van Bohemen. (Kampen, Uitgeversmaatschappij J.H. Kok Matrijs, 1980). ISBN 90 242 0185 3;
  • Website Joods Historisch Museum.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht