Adopteer een monument

Herdachte groepen: Verzet Nederland
Onthulling: 1955
Adopteer dit monument.

Amsterdam, plaquette in de Stadsschouwburg (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)
Amsterdam, plaquette in de Stadsschouwburg (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)
Amsterdam, plaquette in de Stadsschouwburg (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)
Amsterdam, plaquette in de Stadsschouwburg (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)

Het monument

Vorm en materiaal
De plaquette in de Stadsschouwburg van Amsterdam is uitgevoerd in hout en bestaat uit drie delen.

Teksten
De tekst op de eerste gedenkplaat luidt:

'AANGEBRACHT DOOR DE
STICHTING KUNSTENAARSVERZET
IN HET GEDENKJAAR DER
BEVRIJDING
1955.'

De tekst op de tweede gedenkplaat luidt:

'DAAR SCHEURDE 'T ZWART GORDIJN:DE MUZE
LANG BELEDIGD.
TRAD OP BEVRIJD TONEEL EN WEES ONS
PLICHT EN SCHULD:
GIJ, KUNSTENAARS, WINT UW VOLK WAAR GIJ
ZIJN RECHT VERDEDIGT.
GIJ VOLK HEBT KUNSTENAARS WAAR GIJ
GEEN KETENS DULDT.'

De tekst op de derde gedenkplaat luidt:

'TER GEDACHTENIS AAN
HET WEDEROM IN BEZIT NEMEN
VAN DE
AMSTERDAMSE SCHOUWBURG
OP 8 MEI 1945.'

Informatie van de Oorlogsgravenstichting over slachtoffers

Op dit moment is dit monument nog niet gekoppeld aan personen uit het bestand van de Oorlogsgravenstichting.

Weet u of er op dit monument een naam voorkomt die ook bij de Oorlogsgravenstichting bekend is? Ga dan naar de website van de Oorlogsgravenstichting, zoek de persoon in de database en koppel dit monument aan deze persoon. U moet hiervoor wel een account aanmaken bij de Oorlogsgravenstichting. Na de koppeling verschijnt de naam van het slachtoffer op deze pagina.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

De plaquette in de foyer van de Stadsschouwburg van Amsterdam waarschuwt tegen het gevaar van oorlog en herinnert aan de herwonnen vrijheid, die zich op 8 mei 1945 uitte in het feit dat er weer in vrijheid kon worden gespeeld in de Stadsschouwburg.

In mei 1940 werden de deuren van de Stadsschouwburg in Amsterdam gesloten voor het publiek. In juni openden zij zich weer, maar de voorstellingen stonden vanaf dat moment onder strenge controle van de bezetter. De toen bekende toneelgezelschappen traden niet meer op: de voorstellingen werden gecensureerd en opgevoerd door het gemeentelijk Theaterbedrijf en het Deutsche Theater. Het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten controleerde de voorstellingen. Op 15 september 1941 kwam het besluit dat joodse acteurs en toeschouwers de schouwburg niet meer in mochten. Hierbij verloren veertig joodse acteurs hun baan. Een tiental collega's verklaarde zich solidair en weigerde nog op te treden. Dit waren voornamelijk de geëngageerde acteurs die tot de groep rond Albert van Dalsum en Ben Groeneveld behoorden.

Een deel van de weigeraars gaven clandestiene voorstellingen, waaronder Van Dalsum. Deze voerde vanuit zijn onderduikadres in Limburg in de hele provincie de voorstelling 'Gijsbrecht' op. Eduard Verkade gaf tot 1944 in verschillende huiskamers voorstellingen van 'Hamlet' en 'MacBeth'. Op 25 april 1944 vond een clandestiene première plaats van 'Midzomernachtsdroom', in het huis van de joods-Duitse film- en theaterregisseur Ludweg Berger.

De officiële theatervoorstellingen in de Staddschouwburg kwamen ten einde in 1944, toen het gebouw zijn deuren sloot.

In 1941 richtte Han van Meerten de Stichting Kunstenaarsverzet op, een steunfonds voor de joodse acteurs en voor hen die weigerden zich bij de Kulturkamer aan te sluiten en dus werkloos waren geworden. Het merendeel van de acteurs die nog wel speelden stond 3 procent van zijn salaris af, waarmee de kas van het steunfonds werd gevuld.

Onthulling
De plaquette van de Stichting Kunstenaarsverzet werd in 1955 in de foyer van de Amsterdamse Stadsschouwburg aangebracht.

Locatie
De plaquette bevindt zich in de foyer van de Stadsschouwburg te Amsterdam.

Bronnen

  • Om nooit te vergeten - Amsterdamse monumenten en gedenktekens ter herinnering aan de Tweede Wereldoorlog van Mies Bouhuys en Boris Klatser (Bussum, Produktie Uitgeverij Thoth, 1995). ISBN 90 6868 124 9;
  • Vertel de verhalen van Frans Heddema en Margit Willems, uitgegeven door Stadsdeel Amsterdam-Centrum (2005). ISBN 90-9019166-6.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht