Adopteer een monument

Herdachte groepen: Burgerslachtoffers, Vervolgden Nederland
Ontwerper: Hendrik J.J. Dannenburg
Adopteer dit monument.
Dit monument is in schooljaar 2017-2018 geadopteerd door Brede School De Kinkerbuurt.

Amsterdam, monument aan de Nieuwe Passeerdersstraat (foto: B. van Bohemen / NIOD)

Het monument

Vorm en materiaal
Het monument aan de Nieuwe Passeerdersstraat in Amsterdam is een wit natuurstenen gevelbeeld van een mannenfiguur die zijn armen ten hemel heft.

Tekst
De tekst op het gedenkteken luidt:

'AAN ONZE
GEVALLEN
MAKKERS
1940 - 1945'.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het monument aan de Nieuwe Passeerdersstraat in Amsterdam is aangebracht ter nagedachtenis aan alle joodse sportlieden die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen.

Het gebouw aan de Nieuwe Passeerdersstraat deed vanaf het eind van de negentiende eeuw dienst als turnhal. Vanaf 1 november 1941 werd het sportlidmaatschap voor joodse burgers verboden. Veel sportverenigingen en stichtingen werden door de bezetter opgeheven, een aantal staakten hun bezigheden uit eigen beweging om inmenging van de bezetter te voorkomen. Toch stelde deze zich terughoudend op.

Vanuit de gedachte dat de Nederlandse sport na de Duitse overwinning naar nationaal-socialistisch model zou worden omgevormd hield de bezetter de sportbonden in stand. Sportkampioenschappen gingen door tot halverwege 1943. Toen werd het gebrek aan materiaal en voedsel een structureel probleem, en waren er onvoldoende sporters in verband met de tewerkstelling in Duitsland die het aantal onderduikers explosief deed groeien. Het sportklimaat werd grimmiger. In 1943 voerde de Grüne Polizei een razzia uit bij wedstrijden in het Olympisch Stadion in Amsterdam. In september 1944 werd er een einde gemaakt aan alle sportactiviteiten. Sportbeoefening in de open lucht én training in gymnastieklokalen werden verboden.

In januari 1945 werd de turnhal aan de Nieuwe Passeerdersstraat in gebruik genomen als aanmeldingsbureau voor de Arbeitseinsatz. Op 8 januari 1945 werd er door het verzet geprobeerd bommen in het gebouw tot ontploffing te brengen, maar deze poging mislukte.

Vrijwel alle joodse sportlieden zijn door de bezetter gedeporteerd en in concentratiekampen om het leven gebracht. Ook een deel van de niet-joodse sportlieden werd wegens verzetsactiviteiten opgepakt door de bezetter en tewerkgesteld in Duitsland. Een aantal van hen hebben de oorlog niet overleefd.

Locatie
Het beeld is bevestigd aan de gevel van het gebouw naast het jeugdtheater 'De Krakeling', gelegen aan de Nieuwe Passeerdersstraat te Amsterdam.

Bronnen

  • Om nooit te vergeten - Amsterdamse monumenten en gedenktekens ter herinnering aan de Tweede Wereldoorlog van Mies Bouhuys en Boris Klatser. (Bussum, Produktie Uitgeverij Thoth, 1995). ISBN 90 6868 124 9;
  • Vertel de verhalen van Frans Heddema en Margit Willems, uitgegeven door Stadsdeel Amsterdam-Centrum (2005). ISBN 90-9019166-6.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht