Adopteer een monument

Herdachte groepen: Geallieerde militairen
Ontwerper: Marius van Beek (1921-2003)
Onthulling: 18 september 1984
Adopteer dit monument.
Dit monument is in schooljaar 2017-2018 geadopteerd door OBS De Oversteek.

Lent, 'De Oversteek' (foto: Jeroen Veerbeek CC BY 3.0)
Lent, 'De Oversteek' (foto: Rob Essers CC BY 3.0)
Lent, 'De Oversteek' (foto: Rob Essers CC BY 3.0)
Lent, 'De Oversteek' (foto: Rob Essers CC BY 3.0)
Lent, 'De Oversteek' (foto: Rob Essers CC BY 3.0)
Lent, 'De Oversteek' (foto: Jeroen Veerbeek CC BY 3.0)
Lent, 'De Oversteek' (foto: Jeroen Veerbeek CC BY 3.0)
Lent, 'De Oversteek' (foto: Jeroen Veerbeek CC BY 3.0)
Lent, 'De Oversteek' (foto: Jeroen Veerbeek CC BY 3.0)
Lent, 'De Oversteek'
Lent, Het tijdelijke informatiebord op de plaats van het monument 'De Oversteek' (foto: Rob Essers)
Lent, 'De Oversteek'
Lent, 'De Oversteek'

Het monument

Vorm en materiaal
Het monument 'De Oversteek' in Lent (gemeente Nijmegen) bestaat uit twee zuilen van natuursteen en een liggende gedenksteen.

Tekst
De tekst op de rechterzuil luidt:

'HIER VOND
PLAATS
OP
20-9-1944
DE HELDHAFTIGE
OVERSTEEK
VAN DE WAAL'.

Wijziging
De 'oude' gedenkplaat is in 2014 vervangen door een nieuw exemplaar. De liggende plaat met 48 namen is vervangen door een muur met 49 namen. De liggende plaat is overgebracht naar de openbare basisschool De Oversteek in Nijmegen. Hoewel van Norris B. Case niet met zekerheid vast staat dat hij op 20 september 1944 bij De Oversteek is overleden, is zijn naam op het nieuwe monument toegevoegd. Jack D. Howard, die op 21 september 1944 sneuvelde in de buurt van Visveld, is op het nieuwe monument gehandhaafd. 

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het monument 'De Oversteek' herinnert de inwoners van Lent (gemeente Nijmegen) aan de Slag om Nijmegen, waarbij 48 Amerikaanse militairen om het leven kwamen.

Op woensdagmiddag 20 september 1944 landden in het kader van operatie 'Market Garden' eenheden van het 504 Parachutisten Infanterie Regimentin de uiterwaarden van de Waal. Onder zware beschietingen van de bezetter staken zij in opvouwbare bootjes van triplex en canvas de rivier over ter hoogte van de huidige elektriciteitscentrale. Hierbij kregen zij vuursteun van het 307 Airborne Genisten Bataljon. Deze elite eenheden maakten deel uit van de 82ste Airborne Divisie, onder leiding van generaal James M. Gavin.

De Amerikaanse parachutisten hadden al een lange en zware weg achter de rug. In juli 1943 waren ze vanuit Noord-Afrika op Sicilië geland en na deze slag namen ze deel aan veldslagen bij Anzio en Salerno in Zuid-Italië. Velen van hen vochten daarna ook tijdens D-day in Normandië (juni 1944). Het waren dus zeer ervaren parachutisten die tijdens de Slag om Nijmegen de Waal overstaken.

Generaal Gavin wilde de verkeers- en spoorbrug ook vanuit Lentse kant aanvallen, omdat de inname van bruggen vanuit Nijmeegse centrumzijde tot dan toe mislukt was. In een wanhoopspoging om bijtijds de Engelse para's in Arnhem te kunnen ontzetten, bedacht hij deze strategie. Zijn mannen beschouwden het als een pure zelfmoordactie om op klaarlichte dag en in het volle zicht van een zwaar bewapende en goed verschanste vijand de rivier over te steken. Ze hadden hier nooit op geoefend en het waren slechts fragiele Britse canvas bootjes die zij ter beschikking kregen.

Toch voerden de troepen deze opdracht uit. Ze wilden hun Britse strijdmakkers in Arnhem niet in de steek laten. Het onmogelijke bleek toch mogelijk. Ondanks vele doden en gewonden, veroverden de para's de noordzijde van de bruggen, waardoor deze uiteindelijk geheel in geallieerde handen vielen. De oversteek werd voor deze Amerikaanse para's een van de felste en bloedigste gevechten uit hun leven.

Oprichting
De oprichting van het gedenkteken was een initiatief van Herman Jansen en huisarts prof. dr. Huygen. Beiden hadden de Tweede Wereldoorlog in Lent van zeer dichtbij meegemaakt en beseften wat voor offers de Amerikaanse soldaten daar hadden gebracht.

Onthulling
Het monument is onthuld op 18 september 1984 door generaal James M. Gavin, indertijd bevelhebber van de Amerikaanse 82ste Airborne Divisie.

Herdenking
Sinds 2000 organiseert OBS De Oversteek jaarlijks een herdenking bij het monument.

Locatie
Het monument is geplaatst aan de Oosterhoutsedijk bij het Hof van Holland te Lent (gemeente Nijmegen). Wegens de bouw van een nieuwe brug is het monument tot eind 2013 weggehaald. Er voor in de plaats is een informatiebord geplaatst.

Bron
Sta eens even stil ter nagedachtenis en ter bezinning, Oorlogs- en Bevrijdingsmonumenten in de Over-Betuwe, dr. Jan Brouwer. (Bemmel enz., 1990). ISBN 90 900 3477 3.

Het monument bezoeken
Vanaf het monument 'De Oversteek' ziet u de brug met als naam 'De Oversteek'. Op deze brug zijn, als eerbetoon aan de 48 omgekomen geallieerden tijdens de Waalcrossing, 48 paren lichtmasten geplaatst. Elke dag rond zonsondergang vindt op deze brug de Sunset March plaats waarbij de lichtmasten, paar voor paar, na elkaar worden ontstoken in het tempo van een trage mars. Als het eerste paar lichtmasten wordt ontstoken, loopt een veteraan mee in het tempo waarin de lichten aangaan. 

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Een onbesuisde tocht die slecht had kunnen aflopen

Ben Bouman, Lent - Gelderland

Als enige Nederlander doet hij mee aan de Waaloversteek van de geallieerden bij Nijmegen op 20 september 1944. Ze denken door te stoten naar Berlijn. Maar dat is een misvatting. De Duitsers bieden weerstand en de bruggen bij Nijmegen moeten worden opgegeven. Ben Bouman (1923-2015) vertelt hoe hij vanuit z’n onderduikadres gaat kijken bij de Waal en mee kan doen aan de oversteek. In een piepklein bootje bereikt hij wonder boven wonder de overkant. Hoe het anders had kunnen aflopen beseft hij pas later.

Productie: Interakt; tekst: Anita van Stel


Doorstoten naar Berlijn

"Op 17 september 1944 landden honderden Amerikaanse parachutisten in de omgeving van Groesbeek, Grave en Eindhoven. De Britse luchtlandingsdivisie landde in de omgeving van Arnhem. Het ging om operatie Market Garden. De grootste gecombineerde luchtlandingsgrondoperatie uit de geschiedenis. Het doel van Market Garden was om via de bruggenhoofden over Maas, Waal en Rijn de Veluwe te bezetten. Daarna dacht men in een volgende operatie door te stoten naar Berlijn. Maar de Duitsers boden hevig weerstand. De Nijmeegse bruggen waren nog steeds niet in geallieerde handen. Britse en Poolse troepen hadden het bij Arnhem zwaar te verduren. Daarom werd in de nacht van 19 op 20 september besloten in de ochtend van 20 september een gecombineerde aanval op de rivierovergangen uit te voeren. Een Amerikaans Luchtlandingsregiment, het 504de Parachute Infantry Regiment van de 82ste Divisie, zou de Waal oversteken, terwijl Britse troepen versterkt door Amerikaanse luchtlandingseenheden de bruggen vanuit het zuidelijk stadsdeel zouden aanvallen."

Als enige Nederlander
"Op 20 september was ik 's ochtends vroeg op m'n fiets gestapt. Bij Mook zat ik toen op een onderduikadres. Ik ging kijken hoe de brug over het Maas-Waal Kanaal naar Heumen erbij lag. Die brug werd zwaar bewaakt door Duitse militairen. Voor mij was dat een heel belangrijk bruggetje omdat mijn vriendinnetje uit die dagen in Heumen woonde. Op de Rijksweg zag ik midden tussen de Amerikanen luitenant Smith staan. Ik vroeg hem of ik kon helpen. Dat kon en tegen inlevering van mijn fiets, ontving ik een karabijn, munitie, een Amerikaans jack en een helm. Ik kon als enige Nederlander, zo bleek achteraf, deelnemen aan de oversteek van de Waal."

De oversteek van de Waal
"Met de 504de Parachute Infantry Regiment van de 82ste Divisie begonnen we de oversteek van de Waal. Ik zat in een piepklein bootje. De Duitsers lagen achter de dijk. Bij het Fort Beneden Lent namen ze ons onder vuur. Ook vanaf de spoorbrug werden we beschoten. Mijn bootje kwam ongeschonden aan de overkant. Met de kolf van mijn karabijn heb ik uit alle macht geroeid, je had geen tijd voor angst. De mannen van mijn bootje hadden opdracht de lange stormloop naar de uiterwaardendijk uit te voeren om daar de Duitsers te verjagen. Om zoveel mogelijk dekking te hebben lag ik met mijn voeten in het water van de Waal. Steeds als ik me oprichtte, vlogen de kogels om mijn oren. Ik volgde dan ook de mannen van mijn bootje niet, maar bleef liggen tot ik veilig overeind kon komen. Toen ben ik naar de dichtstbijzijnde brug, de spoorbrug, gelopen. Tot schieten met mijn karabijn ben ik niet gekomen. Wel was het me duidelijk dat velen de noordelijke oever niet hadden bereikt."

Toen was het te laat

"Om een uur of acht 's avonds waren de bruggen in geallieerde handen. Helaas werd het offensief tijdelijk gestaakt en pas de volgende middag hervat richting Arnhem. Toen was het echter te laat, want in de voorafgaande nacht hadden de Duitsers zware tanks en infanterie over de Rijn weten te zetten en bij Elst - op de weg naar Arnhem - een krachtig bolwerk opgericht. Als de aanval op 20 september door de Britse grondtroepen was voortgezet, dan hadden zij de Britten wellicht op de Rijnbrug van Arnhem kunnen bereiken."

Vriend voor het leven
"Al een week vóór Market Garden zagen we dagelijks verslagen Duitse soldaten uit Frankrijk over de Rijksweg van Roermond naar Nijmegen sjokken. Daar tussendoor reden wagens met vee en met vrouwen en collaborateurs. In de ochtend van 17 september, een stralende zondag, was de lucht vol Britse jagers die schoten op alles wat bewoog. Die dag ontmoette ik mijn latere vriend voor het leven, lieutenant Prendergast van het Divisie-Verkenningspeloton, die met een paar jeeps met zware mitrailleurs vanuit Groesbeek kwam aanrijden. Als gids reed ik met hem mee om de omgeving te verkennen." 

Het monument in Lent
"Herman Jansen heeft in zijn boek Het Manneneiland* de oorlogsgeschiedenis van Lent beschreven. Hij is ook een van de initiatiefnemers van het monument dat op 18 september 1984 - veertig jaar na de Waaloversteek - is onthuld. Generaal Gavin van de 82e Airborndivisie was daarbij aanwezig. Herman Jansen en ik hebben elkaar toen voor het eerst ontmoet. 'Ben jij die ene Nederlander?', vroeg hij mij. Wij leggen elk jaar bloemen bij het monument. In 1989 hebben we in een amfibievoertuig uit de Tweede Wereldoorlog de oversteek gemaakt naar Lent. Basisschool 'De Oversteek' in Oosterhout heeft het monument geadopteerd. Ik heb in 2005 mijn verhaal verteld aan groep 7 en 8. De kinderen hingen aan mijn lippen. Ik realiseer me dan altijd weer dat mijn onbesuisde tocht ook heel slecht had kunnen aflopen."

*Hein Bollen en Herman Jansen, Het Manneneiland, Kroniek van de gebeurtenissen in de Over-Betuwe van september 1944 tot juni 1945, Zutphen, 1982.

Een onbesuisde tocht die slecht had kunnen aflopen

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht