Adopteer een monument

Herdachte groepen: Vervolgden Nederland, Verzet Nederland
Onthulling: 25 februari 1992
Adopteer dit monument.
Dit monument is in schooljaar 2018-2019 geadopteerd door 3e Daltonbasisschool.

Amsterdam, plaquette op de gevel van de voormalige 'IJssalon Koco' (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)
Onthulling van de plaquette op 25 februari 1992 (foto: Stichting Kindermonument)
IJssalon Koco (foto: Stichting Kindermonument)

Het monument

Vorm en materiaal
De plaquette op de gevel van de voormalige 'IJssalon Koco' in Amsterdam is uitgevoerd in natuursteen.

Tekst
De tekst op de plaquette luidt:

'WOENSDAG
19 FEBRUARI 1941

HIER WAS GEVESTIGD
IJSSALON KOCO
EIGENAREN WAREN DE
DUITS-JOODSE VLUCHTE-
LINGEN E. CAHN EN
A. KOHN.
ZIJ VORMDEN SAMEN
MET VASTE BEZOEKERS
DE KNOKPLOEG DIE ZICH
OP 19 FEBRUARI 1941
DAADWERKELIJK HEEFT
VERZET TEGEN DE
DUITSE BEZETTER.
CAHN WERD DAAROP
GEARRESTEERD EN ALS
EERSTE IN NEDERLAND
TERECHTGESTELD.
DEZE GEBEURTENIS
WERD GEVOLGD DOOR
GROTE RAZZIA'S OP 22
EN 23 FEBRUARI ONDER
JOODSE AMSTERDAMMERS.
DEZE WAREN MEDE DE
AANLEIDING VOOR DE
FEBRUARISTAKING DIE
OP 25 FEBRUARI 1941
UITBRAK, ALS MASSAAL
PROTEST TEGEN DE
JODENVERVOLGING.

GEDENK DE STRIJD
TEGEN HET
NAZISME EN
FASCISME!'.

Informatie van de Oorlogsgravenstichting over slachtoffers

Op dit moment is dit monument nog niet gekoppeld aan personen uit het bestand van de Oorlogsgravenstichting.

Weet u of er op dit monument een naam voorkomt die ook bij de Oorlogsgravenstichting bekend is? Ga dan naar de website van de Oorlogsgravenstichting, zoek de persoon in de database en koppel dit monument aan deze persoon. U moet hiervoor wel een account aanmaken bij de Oorlogsgravenstichting. Na de koppeling verschijnt de naam van het slachtoffer op deze pagina.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

De plaquette op de gevel van de voormalige 'IJssalon Koco' in Amsterdam is opgericht ter nagedachtenis aan de twee eigenaren van deze zaak: de Duits-joodse vluchtelingen Ernst Cahn en Alfred Kohn. Een overval van de Duitse politie op deze ijssalon was in 1941 een van de aanleidingen voor de Februaristaking.

In de periode voorafgaand aan de Februaridagen van 1941 werd er door de bezetter steeds meer druk uitgeoefend op het politieke en economische leven en kregen de anti-Joodse maatregelen een steeds grimmiger karakter. Geüniformeerde NSB'ers van de Weerbaarheidsafdeling (WA) gingen over tot het organiseren van provocaties in Joodse buurten. Eigenaars van hotels en cafés werden gedwongen plakkaten op te hangen met de tekst 'Joden niet gewenscht', er werden marktkramen vernield, ruiten van winkels ingegooid en Joden mishandeld.

Op 11 februari 1941 kwam het op het Waterlooplein tot een ware veldslag, waarbij de WA'er Hendrik Koot zwaargewond raakte en enige dagen later aan zijn verwondingen overleed. Als reactie hierop werd de oude Joodse wijk een dag later door de bezetter afgesloten.

Op 17 februari ontstond er veel ophef over het feit dat bij de Nederlandse Scheepbouw Maatschappij in Amsterdam-Noord door loting een aantal ongehuwde arbeiders voor dwangarbeid in Duitsland werden aangewezen. Alle arbeiders verlieten de werf en ook op andere werven legden de arbeiders het werk neer.

Om hun ijssalon te verdedigen vormden Cahn en Kohn samen met een aantal vaste klanten een knokploeg. Toen op woensdagavond 19 februari op de deur van de ijssalon werd gebonkt, bleek dit echter niet zoals vermoed de Nationaal Socialistische Beweging (NSB) te zijn. Het was een patrouille van de Grüne Polizei, onder bevel van de plaatsvervangend commandant van de Sicherheitspolizei in Amsterdam, Wilhelm Lauhus.

Toen de manschappen al schietend binnendrongen, werd bij hen ammoniak in het gezicht gespoten. Ondanks het verzet van de knokploeg arresteerde de bezetter alle aanwezigen. Kohn kreeg tien jaar gevangenisstraf en heeft de oorlog niet overleefd. Cahn was de eerste burger die op 3 maart 1941 door een vuurpeloton van de bezetter werd doodgeschoten.

Op 19 februari werd in de Van Woustraat 'IJssalon Koco' van de Duits-Joodse vluchtelingen Ernst Cahn en Alfred Kohn bestormd door manschappen van de Grüne Polizei. Toen de manschappen al schietend binnendrongen, werden zij opgewacht door een knokploeg die bij hen ammoniak in het gezicht spoten. Alle aanwezigen werden gearresteerd.

Er volgden harde represailles. Op bevel van SS-chef Heinrich Himmler, rijkscommissaris Arthur Seyss-Inquart en SS-generaal Hanns Albin Rauter vond er in de Jodenbuurt een grootschalige razzia plaats. 427 Joodse mannen in de leeftijd van 18 tot 35 jaar werden bij hun gezinnen weggehaald en naar het Jonas Daniël Meijerplein gebracht. Van daaruit werden zij op transport gezet naar de concentratiekampen Buchenwald en Mauthausen. Slechts twee van hen zouden het overleven.

De verontwaardiging bij de Amsterdammers was groot. In de avonduren van 24 februari 1941 werd op de Noordermarkt een korte bijeenkomst gehouden, waaraan veel ambtenaren deelnamen. De circa 250 aanwezigen werden toegesproken door onder meer de gemeentearbeider Dirk van Nimwegen. Nog dezelfde nacht werd door de illegale Communistische Partij Nederland (CPN) het manifest Staakt, staakt, staakt !!! opgesteld, dat in de vroege ochtenduren werd verspreid aan de poort van talrijke bedrijven.

De oproep vond breed gehoor onder de Amsterdammers. Overal in de hoofdstad werd het werk neergelegd en ontstond een sfeer van spontane saamhorigheid. Het openbaar vervoer kwam tot stilstand en bij nagenoeg alle andere gemeentelijke diensten werd het werk neergelegd. Er werd gestaakt bij de scheepsbouw en metaalbedrijven in Noord, bij de confectiefabriek Hollandia-Kattenburg en bij grootwinkelbedrijven als de Bijenkorf. Een dag later breidde de staking zich uit tot de Zaanstreek, Kennemerland (Haarlem en Velsen), Hilversum, Utrecht en Weesp.

De bezetter reageerde furieus. Op 26 februari nam generaal Friedrich Christiansen het gezag in de provincie Noord-Holland over. Op zijn bevel moest er bij onlusten en samenscholingen met scherp in de menigte worden geschoten.

De stakers gingen weer aan het werk. In de weken die daarop volgden werden honderden stakers en vooral CPN'ers gearresteerd. Sommigen kwamen voor het vuurpeloton, anderen kregen langdurige gevangenisstraffen opgelegd.

De Februaristaking van 1941 was de eerste, grote daad van verzet in Nederland tegen het antisemitisme en de terreur van de Duitse bezetter.

Onthulling
Het monument is onthuld op 25 februari 1992 door stadsdeelvoorzitter Amy Koopmanschap.

Locatie
De plaquette is bevestigd op de gevel van een pand aan de Van Woustraat in Amsterdam.

Bronnen

  • Website Comité Herdenking Februaristaking 1941;
  • Om nooit te vergeten - Amsterdamse monumenten en gedenktekens ter herinnering aan de Tweede Wereldoorlog van Mies Bouhuys en Boris Klatser. (Bussum, Produktie Uitgeverij Thoth, 1995). ISBN 90 6868 124 9.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht