Adopteer een monument

Herdachte groepen: Burgerslachtoffers, Verzet Nederland
Ontwerper: Jan Willem Havermans (1892-1964)
Onthulling: 25 oktober 1952
Adopteer dit monument.
Dit monument is in schooljaar 2020-2021 geadopteerd door 1e Montessorischool De Wielewaal.

Amsterdam, 'Verzetsgroep' (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)
Amsterdam, 'Verzetsgroep' (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)
Amsterdam, 'Verzetsgroep' (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)
Amsterdam, 'Verzetsgroep' (foto: B. van Bohemen / NIOD)
Amsterdam, 'Verzetsgroep' (foto: B. van Bohemen / NIOD)
Amsterdam, 'Verzetsgroep' (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)
Amsterdam, 'Verzetsgroep' (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)
Amsterdam, 'Verzetsgroep' (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)
Amsterdam, 'Verzetsgroep' (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)
Amsterdam, 'Verzetsgroep' (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)
Amsterdam, 'Verzetsgroep' (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)

Het monument

Vorm en materiaal
Het monument 'Verzetsgroep' in Amsterdam is een bronzen beeldengroep van drie magere mannen die in een vastberaden, maar bedroefde houding staan. Het beeld is geplaatst op een voetstuk. Rondom het gedenkteken is een plateau van klinkers aangelegd. Het monument is 2 meter 05 hoog, 1 meter 60 breed en 55 centimeter diep.

Teksten
De tekst op het voetstuk luidt:

'24 OCTOBER 1944'.

De tekst op de plaquette luidt:

'ALS REPRESAILLE VOOR EEN ACTIE VAN HET VERZET
WERDEN DOOR DE DUITSE BEZETTER 29 GEVANGENEN
UIT HET HUIS VAN BEWARING AAN DE WETERINGSCHANS
NAAR DEZE PLAATS OVERGEBRACHT EN IN DE VROEGE
OCHTEND VAN 24 OKTOBER 1944 ZONDER VORM
VAN PROCES GEFUSILLEERD'.

Symboliek
De mannenfiguren verbeelden drie verzetsstrijders die voor het vuurpeloton staan.

Wijziging
In april 2001 is er een plaquette aan het monument toegevoegd om aan te geven waarom er juist op deze plek een monument is geplaatst.

Informatie van de Oorlogsgravenstichting over slachtoffers

Achternaam Voornamen Geboren Overleden
Gijzel Gerrit 04-08-1917 24-10-1944

Weet u of er op dit monument een naam voorkomt die ook bij de Oorlogsgravenstichting bekend is? Ga dan naar de website van de Oorlogsgravenstichting, zoek de persoon in de database en koppel dit monument aan deze persoon. U moet hiervoor wel een account aanmaken bij de Oorlogsgravenstichting. Na de koppeling verschijnt de naam van het slachtoffer op deze pagina.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het monument 'Verzetsgroep' in Amsterdam is opgericht ter nagedachtenis aan de 29 mensen die hier op 24 oktober 1944 bij wijze van represaille door de bezetter zijn gefusilleerd.

De namen en gegevens van de 29 gefusilleerde mannen luiden:

  1. Franciscus X.A.M. Anink, elektrotechnicus, geb. 12-04-1909 te Amsterdam;
  2. Cornelis Baas, machinist/chauffeur, geb. 27-03-1916 te Grootebroek;
  3. Jan Bakker, assistent-apotheker, geb. 22-06-1892 te Amsterdam, hielp onderduikers;
  4. Abraham Th. Bijland, scholier, geb. 18-07-1926 te Amsterdam;
  5. Jan Boekestein, werknemer bij G.E.B., geb.24-01-1897 te Schermerhorn;
  6. Kornelis Bonte, kantoorbediende, geb. 25-01-1924 te Hilversum;
  7. Jozef A. Buis, gemeenteambtenaar, geb. 05-09-1909 te Zwaag, hielp onderduikers;
  8. Maurits Cohen, reclametekenaar, geb. 29-03-1912 te Amsterdam;
  9. Jacques A.A.Ch. Dekker, hoofdcorrespondent incassobank, geb. 27-12-1898 te Amsterdam, verspreidde illegale bladen;
  10. Herman Drukker, sportleraar, 10-11-1910 te Amsterdam;
  11. Job van Eyk, vertegenwoordiger, geb. 03-07-1896 te Maassluis;
  12. Tjerk Gaastra, politieagent, geb. 04-03-1915 te Leiden;
  13. Gerrit Gijzel, rijksambtenaar bij bureau Huiden en Leer, geb. 04-08-1917 te Rhenen;
  14. Jan C. Kleingeld, assurantie-inspecteur, geb. 18-10-1900 te Rotterdam, hielp joden;
  15. Roelf H.C. Looy, notarisklerk, 15-09-1919 te Alkmaar, verzetsman 'Jan Knok';
  16. Gerrit Noorlander, opsporingsambtenaar, geb. 24-12-1918 te Amsterdam;
  17. Pieter Nooteboom, bankemployee, geb. 23-08-1919 te Rotterdam, verspreidde illegale bladen;
  18. Petrus Oosterheert, inspecteur levensverzekering, geb. 11-02-1893 te Appingedam, bij hem werd een ondergedoken schoonzoon ontdekt;
  19. Hendrik A. Oosterman, bakker, geb. 16-03-1918 te Amsterdam, protesteerde tegen dwangarbeiderschap;
  20. Zwier Regelink, leraar aardrijkskunde en geschiedenis, geb. 09-04-1909 te Baarn;
  21. Johannes A.F. van Rooy, geb. 27-04-1913, lid van de Binnenlandse Strijdkrachten, taak: ophalen van gedropte wapens en samenstellen van springstoffen;
  22. Hendrik van der Spoel, marechaussee, geb. 31-03-1903 te Oosterhesselen;
  23. Oene Steenbeek, adjunct-directeur en controleur distributiedienst, geb. 06-10-1915 te Scherpenisse, hielp onderduikers;
  24. Johannes M. Swagerman, chauffeur, geb. 16-01-1899 te Amsterdam;
  25. Jan van Woerkom, treincontroleur, geb. 10-11-1889 te Hemmen, spoorwegstaker;
  26. Rienk Zevering, zakenman, 18-09-1901 te Muiden, hielp joden, verspreidde illegale bladen;
  27. Pieter Zijlstra, magazijnbediende, geb. 27-05-1921 te Amsterdam, verspreidde illegale bladen;
  28. Jacques P.J. Zillesen, hoofdinformateur sociale zaken, geb. 28-03-1903 te Utrecht, hielp joden, verspreidde illegale bladen.

Het 29e slachtoffer betrof volgens dr. Lou de Jong een misdadiger. Bij de Oorlogsgravenstichting staat namelijk een zekere Johannes van Andel ingeschreven. Deze zou volgens datum en plaats het 29e slachtoffer moeten zijn. Andere bronnen spreken van een Duitse soldaat: H. van der Mark.

Maandag 23 oktober 1944 probeerde een groep verzetsstrijders om 'Polizei-Angestellter' Herbert Oehlschlägel, berucht SD'er, levend in handen te krijgen. Oehlschlägel verzamelde gegevens over illegale groepen en hij was de enige die te veel over hen wist. Honderden levens stonden op het spel, dus haast was geboden om hem zo snel mogelijk in handen te krijgen. Daartoe beraamden de Knokploegleden een aanslag net buiten het zicht van het hoofdkwartier van de Sicherheitsdienst (het huidige Gerrit van der Veen College).

Na Oehlschlägel een tijdje met een auto gevolgd te hebben, probeerden de verzetsstrijders op de hoek Apollolaan/Beethovenstraat de SD'er met chloroform te bedwelmen. Aangezien tijdens het hevige verzet van Oehlschlägel de fles chloroform brak en hij om hulp ging roepen, besloot men hem met een pistoolschot door het hoofd te doden. Omdat omstanders naderbij kwamen had men geen gelegenheid het lijk van de Duitser mee te nemen.

De volgende dag werden vroeg in de ochtend door de bezetter 29 gevangenen uit een cellenblok van de gevangenis aan de Weteringschans gehaald en in groepjes van vijf of zes, met de polsen aaneengeketend, naar het kruispunt waar de aanslag was gepleegd vervoerd. Daar werden zij op last van de SD-chefs Lages en Blumenthal om 7.30 uur gefusilleerd. Omwonenden werden gedwongen om toe te kijken. Sommige bronnen menen dat slechts één SD'er alle executies op zich nam. Het laatste groepje geketenden trachtte nog te vluchten, maar door de middelste man te doden, werd dat voorkomen. De stoffelijke overschotten bleven twee uur liggen alvorens een begrafenisondernemer ze weghaalde.

De meeste gevangenen hadden nog geen aanklacht tegen zich horen eisen. Zij waren bij wijze van represaille willekeurig geselecteerd. Bovendien werden dertig mannelijke bewoners van het huizenblok Beethovenstraat/Breughelstraat gearresteerd en weggevoerd om elders graafwerkzaamheden te verrichten. Ten slotte liet de bezetter ook nog twee villa's ontruimen die op de hoek van de kruising met de Apollolaan stonden en stak deze vervolgens in brand.

Een van de villa’s werd bewoond door een NSB'er. Hij klaagde erover bij Willy Lages. Die antwoordde: 'Als je schadevergoeding eist, moet je bij de gemeente Amsterdam zijn, ga maar naar de burgemeester.' Op woensdag 25 oktober werden de stoffelijke overschotten door een begrafenisondernemer naar Westerveld gebracht, alwaar zij werden gecremeerd en de as werd verstrooid.

Onthulling
Het monument is onthuld op 25 oktober 1952 door burgemeester Arnold Jan d'Ailly.

Jaarlijks wordt er bij dit monument een herdenking georganiseerd door het Comité 4/5 mei Amsterdam-Zuid.

Locatie
Het monument is geplaatst op de hoek Apollolaan/Beethovenstraat te Amsterdam.

Bronnen

  • De heer Ronald Sanders, docent bij de 1e Montessorischool 'De Wielewaal' te Amsterdam;
  • De heer Ruud Jongens;
  • Het NIOD archief te Amsterdam;
  • Krantenartikel in Het Parool van 4 mei 1983;
  • Om nooit te vergeten - Amsterdamse monumenten en gedenktekens ter herinnering aan de Tweede Wereldoorlog van Mies Bouhuys en Boris Klatser. (Bussum, Produktie Uitgeverij Thoth, 1995). ISBN 90 6868 124 9;
  • Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, deel 10B, 1e helft, pag. 384 tot 390, van Dr. Lou de Jong.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht

Bijdragen

H. Straatman | 4 mei 2017

In mijn bezit is een bidprentje voor F. Anink. Die een gewelddadige dood vond op de Apollolaan.
Zijn laatste boodschap was volgens overlevering geschreven op een zakdoek. Het is een laatste boodschap aan zijn vrouw.
Op het bidprentje staat ook een foto. Die foto is echt prachtig.
En een prentje van het 6e eeuwfeest van het mirakel van Amsterdam waarbij hij één van de organisatoren was maar dat helaas niet meer mee kon maken.
Hij was ergens familie van mijn moeder.

Leg een bloem bij dit monument

In verband met het coronavirus wordt het aangeraden om thuis te blijven. Om u toch de mogelijkheid te geven bloemen te leggen bij het monument in uw buurt kunt u dat via deze website doen.

Bloemen

Madeleine de Noo | 2 juni 2020

In dankbare herinnering aan mijn familielid Gerrit Gijzel die hier vermoord is.

Mischa Rus | 5 mei 2020

Om nooit te vergeten hoe belangrijk leven in liefde en vrijheid is.

Machteld roede | 4 mei 2020

Als een van de leerlingen van de nabijgelegen Dalton lagere school zag ook ik in de ochtend van 24 oktober 1944 nog resten bloed liggen op de herfstbladeren voor de schuilkelder op de Apollalaan waar uren eerder 29 mannen waren gefuslilleerd. Als achtjarige begreep ik al Z;zoiets mag nooit nooit weer gebeuren. Helaas.... ..Maar we moeten blijven gedenken,hierover vertellen aan de jongeren en aan hen die pas jaren later in Nederland kwamen wonen .

Andrea | 4 mei 2020

Ter ere van mijn opa en oma. En omdat ik hoop dat ik in tijden van nood ook de juiste keuzes zal blijven maken.

Claire Anderson | 4 mei 2020

Tine van Raamsdonk | 4 mei 2020

Voor Sannie de Wit.

Els Ponse | 4 mei 2020

Lise Bosman | 4 mei 2020

We steunen degenen die durven spreken en handelen

Joanne van Gool | 4 mei 2020

Ter nagedachtenis aan iedereen die heeft gevochten zodat mijn familie en ik nu kunnen leven. In het bijzonder denk ik vandaag aan de dierbaren die mijn opa en oma verloren hebben tijdens de oorlog.

Elsje | 4 mei 2020

Martine | 4 mei 2020

Voor allen die streden voor vrijheid. Voor allen die omkwamen. In het bijzonder voor mijn oma en opa, Izak Fransman en Rachel Fransman-van Lochem die in Sobibor zijn vergast. En voor de broers Boissevain van de verzetsgroep C6 (Corellistraat 6) die gefuseerd zijn.

Jacqueline Botman-Zijlstra | 4 mei 2020

Vandaag denken wij aan oom Piet, de broer van mijn schoonvader, die hier op vreselijke wijze is omgebracht door de bezetters. En de 28 andere mannen met hem.

Jan Hogenbirk | 4 mei 2020

Het leed mag nooit vergeten worden!

Caroline van Hessen-Wijnperle | 4 mei 2020

Ter nagedachtenis aan al onze familieleden die op brute wijze zijn vermoord en aan alle verzetshelden die hun leven hebben gegeven. Opdat wij nooit vergeten!

Wil | 3 mei 2020

Voor het eerst in meer dan 60 jaar niet aanwezig kunnen zijn op de Apollolaan. Voor het eerst ook "bloemen" gelegd. Bizar!

A van Nie | 3 mei 2020

Diep respect voor deze verzetsmensen aan wie wij mede onze vrijheid te danken hebben. Opdat deze herinnering ons er altijd aan zal herinneren in verzet te komen als dat aan de orde is.

Lukasnooteboom | 2 mei 2020

Danny Nooteboom | 2 mei 2020

Voor mijn Opa

Ernst en Pauline Hirsch Ballin | 2 mei 2020

Ter herinnering aan de omgekomen strijders voor recht en slachtoffers van onrecht

HL | 2 mei 2020

Nicole | 2 mei 2020

Ter herinnering aan de keren dat ik hier ging met mijn moeder om alle familieleden die vermoord zijn te herdenken

Gerda | 2 mei 2020

Robert en Libeth | 1 mei 2020

Daan en Irene Hiep Goes | 1 mei 2020

Niet en nooit vergeten. X X X

Esther | 1 mei 2020

Zoey, Eva, Patrick en Esther

Tamira de Wind | 1 mei 2020

Met herdenken verbinden we verleden en toekomst met een blijvende boodschap.

Kees Rodenburg | 1 mei 2020

Voor Maurits Cohen die ondergedoken zat op de Apollolaan, en voor de 28 andere slachtoffers

Corinne | 1 mei 2020

Blijven herinneren, blijven stilstaan, blijven herdenken. En nooit vergeten

Renée van Soesbergen | 30 april 2020

Door mijn herinneringen weet ik hoe belangrijk herdenken is

Jan Siegenbeek van Heukelom | 30 april 2020

maar juist dan moet je blijven denken en geloven dat vrijheid er is

Kaki Markus | 30 april 2020

Nooit vergeten en er lering uit trekken.

Dick van Halsema | 30 april 2020

Dank, meer dan ooit

Familie Van Wier | 30 april 2020

Herdenk voor een tolerantere samenleving

Tia Lücker en Hendrik van Niftrik | 30 april 2020

Dank

Roeveen en Tilly Kremer | 30 april 2020

Iedere dag in ons hart. Wij missen onze familie ,die we alleen van verhalen kennen. Allen vermoord omdat zij Joods zijn.

Helen Philips | 30 april 2020

Opdat wij nooit vergeten

Ria en Sara Nooteboom | 29 april 2020

Wij herdenken, want dit mag nooit vergeten worden.

Margreet | 29 april 2020

Voortzetting van een jarenlange traditie vanuit mijn jeugd met ouders die de oorlog hebben meegemaakt.

Bertje Leuw | 29 april 2020

Gedenk de vrijheid

Paul | 29 april 2020

CU | 29 april 2020

Joost van Daalen | 28 april 2020

voor Pieter Zijlstra, in stilte gedenkend

Hanneke groenteman | 28 april 2020

altijd herdenken niemand vergeten toen en nu

Wool-Boekhorst | 28 april 2020

Herbert Sarfatij | 28 april 2020

Herdenken naar de toekomst

Micha Polak | 28 april 2020

Never again

Jonah | 28 april 2020

Dick van Halsema | 28 april 2020

Dank d en bewondering, elk jaar weer

Paul Kloters | 28 april 2020

Dank voor je offer bewust of onbewust

Kees Jansen | 28 april 2020

Oorlog leidt tot oorlog. Voorkomen door herdenken.

Brecht van Beers | 27 april 2020

Dat we elkaar zo goed mogelijk leren kennen. Dan volgt begrip.

Teeuwen | 27 april 2020

dat de democratische rechtstaat blijft zegevieren