Adopteer een monument

Herdachte groepen: Algemeen, Geallieerde militairen
Ontwerper: Dienst Gemeentewerken
Onthulling: 12 september 1984
Adopteer dit monument.

Mesch, Bevrijdingsmonument (foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei)
Beeldbank WO2 - NIOD

Het monument

Vorm en materiaal
Het bevrijdingsmonument in Mesch (gemeente Eijsden-Margraten) is een uit bakstenen opgetrokken muur met een ingemetselde gedenksteen. Het gedenkteken is 1 meter 33 hoog, 1 meter 65 breed en 30 centimeter diep.

Tekst
De tekst op de gedenksteen luidt:

'WERELDOORLOG 1940 - 1945

HIER IN MESCH (GEM. EIJSDEN) BEGON DE
BEVRIJDING VAN NEDERLAND DOOR DE GEALLIEERDEN.
MANSCHAPPEN VAN DE 30STE AMERIKAANSE INFANTERIE
DIVISIE BIJGENAAMD DE OLD HICKORY OVERSCHRIJDEN
NABIJ DIT GEDENKTEKEN OP 12 SEPTEMBER 1944 OM
10.00 UUR V.M. DE NEDERLANDS-BELGISCHE GRENS.

ZIJ ZIJN DAARDOOR DE EERSTE GEALLIEERDEN DIE
VOET ZETTEN OP NEDERLANDSE BODEM'.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het bevrijdingsmonument herinnert de inwoners van Mesch (gemeente Eijsden-Margraten) aan de bevrijding van hun dorp door de Amerikaanse 'Old Hickory' divisie op 12 september 1944.

In de ochtend van 12 september 1944 bewoog een vooruitgeschoven Amerikaanse legereenheid zich behoedzaam door de berm van de verbindingsweg tussen Moelingen en 's Gravenvoeren. De eenheid was een deel van de A-compagnie van het 117de regiment infanterie, een onderdeel van de 30ste divisie, bijgenaamd 'Old Hickory'. Toen de geallieerden in een bocht plotseling oog in oog stonden met een stafwagen van de bezetter, ontstond er een vuurgevecht. De Duitse chauffeur werd dodelijk getroffen en de officier naast hem raakte zwaar gewond. De op de achterbank wegduikende generaal Schmidt bleef ongedeerd, maar werd op zijn vlucht door een bietenveld in zijn heup getroffen. Al kruipend zag hij kans een Duitse stelling bij Mesch te bereiken. De Amerikanen verlieten de weg en achtervolgden de vluchteling heuvelopwaarts. Een aantal Duitse militairen openden vanuit schuttersputten het vuur. Desondanks werden zij toch overmeesterd door de Amerikanen. Tijdens deze actie overschreden de Amerikanen de Belgisch-Nederlandse grens. Na een voorspoedige opmars door Noord-Frankrijk en België waren de geallieerde bevrijders op Nederlandse bodem aangeland. Hiermee werd Mesch het eerste bevrijde dorp in Nederland.

Een aantal dagen voor de komst van de Amerikanen had een Duitse soldaat van een van de inwoners een schop gevorderd. Het graafwerktuig was hem overhandigd met de woorden: 'Hier, neem maar mee, als je denkt dat je daarmee de oorlog nog kunt winnen!' Nadat de Amerikanen gearriveerd waren, besloot de eigenaar van de schop te gaan kijken of hij zijn werktuig nog kon terugvinden. Op de heuvel waar de Duitse militair zich had ingegraven, vond hij inderdaad de schop naast een vers gedolven schuttersput. De Duitse soldaat zelf lag even verderop, bewusteloos en zwaar gewond. Een Amerikaanse hospitaalsoldaat hurkte naast hem en gebaarde dat het met de soldaat gedaan was.

Het gevecht tussen de Amerikanen en de bezetter had een uur geduurd. Veiligheidshalve had de Amerikaanse artillerie Mesch nog even onder vuur genomen. De hoofdonderwijzer in het dorp, Jef Warnier, was die ochtend nog door een Duitse militair gewaarschuwd: 'Er staan verderop twee met munitie geladen Belgische oogstwagens in de straat, en die zullen nog 'gesprengt' worden.' Warnier besloot met zijn gezin de schuilkelder in te gaan. Dit met enige tegenzin, omdat in de keuken een grote pan tomatensoep stond te pruttelen. Tijdens de artilleriebeschieting kon Warnier het niet laten enkele malen naar zijn veelbelovende soep te gaan kijken. Later die dag werd het Warnier duidelijk dat de Duitse soldaat die hem had gewaarschuwd tijdens het gevecht met de Amerikanen even buiten het dorp was gesneuveld. Op het stoffelijke overschot van de Duitser werden papieren gevonden waaruit bleek dat de militair Wilhelm Hirsch heette en in Nieuwenhagen geboren was. Doordat zijn ouders de Duitse nationaliteit hadden, moest hij verplicht in dienst bij het Duitse leger. Ook vond men bij Hirsch een Ausweis uit 1942, waarmee hem permissie was gegeven zich in Djnepropetrovsk naar de Soldatenkino buiten de kazerne te begeven. Zo ver van huis geweest en dan sneuvelen dicht bij het ouderlijk huis. 'Dass ist eben Krieg', meende een Duitse krijgsgevangene ter plekke.

Onthulling
Het monument is onthuld op 12 september 1984 door de Amerikaanse oud-strijders Thomas Rathmann en Francis Currey, in het bijzijn van o.a. hun oud-collega's Saul Solow en Frank Towers en burgemeester J.G.T. Bouwens.

Audio
Beluister hier een reportage over de bevrijding door Roel Pauw, NOS.

 

Bronnen:

  • Limburgse monumenten vertellen 1940-1945 van H.J. Mans en A.P.M. Cammaert. (Maastricht, Stichting Historische Reeks Maastricht, 1994). ISBN 90 70356 67 8;
  • www.oorlogsmusea.nl.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht